Toni  Morrisson (hier 77 jaar) schreef expliciet voor een zwart publiek.

Plus Ten Slotte

Schrijver Toni Morrison (1931-2019): ‘Een nationale schat’

Toni Morrisson (hier 77 jaar) schreef expliciet voor een zwart publiek. Beeld Timothy Fadek/Corbis via Getty Images

Toni Morrison was een ster van de Amerikaanse literatuur, die in haar boeken de zwarte vrouw volop in de het middelpunt zette. Dinsdag overleed de Nobelprijswinnaar.

‘Ik voelde me representatief, ik voelde me Amerikaans, ik voelde me een inwoner van Ohio, ik voelde me zwarter dan ooit. Ik voelde me meer vrouw dan ooit,” zei schrijver Toni Morrison tegen de Britse zondagskrant The Oberver toen ze in 1993 de Nobelprijs voor de Literatuur ontving. Het citaat zegt veel, want ze was de allereerste zwarte vrouw die de prijs kreeg. Alleen al door dat gigantische wapenfeit zal Morrison altijd herinnerd worden.

Toni Morrison, in 1931 in het plaatsje Lorain in de staat Ohio geboren als Chloe Ardelia Wofford, kwam uit een klassiek arbeidersgezin. Vader was scheepslasser, moeder bleef thuis om voor de vier kinderen te zorgen. Op jonge leeftijd las ze al werk van Jane Austen en Leo Tolsto; dat ze Engels ging studeren en afstudeerde op literatuur was dus geen gekke keuze.

Na jaren als docent Engels gewerkt te hebben publiceerde ze haar eerste boek in 1970: The Bluest Eye, over een zwart meisje met de tragisch onhaalbare wens net zulke blauwe ogen te hebben als actrice Shirley Temple.

Met 39 jaar was Morrison niet bepaald een jonge debutant. Ze was net gescheiden, en gebruikte de literatuur om ‘de melancholie van haar mislukte huwelijk te verdrijven’, zei ze weleens. Terwijl ze als literair redacteur werkte bij uitgeverij Random House bracht ze als alleenstaande moeder haar twee jonge zoons groot. Haar eerste roman schreef ze daarom in de vroege ochtenduurtjes, als de kinderen nog sliepen.

Magnum opus

Daarna schreef Morrison om de zoveel jaar een roman of novelle, waar onder Sula (1973), haar doorbraak Song of Solomon (1977), Tar Baby (1981) en in 1987 Beloved, het boek waarmee ze in 1988 de Pulitzerprijs won en dat geldt als haar magnum opus. Morrison schreef de op een waar gebeurd verhaal gebaseerde roman over Margaret Garner, een tot slaaf gemaakte vrouw die haar tweejarige dochter ombrengt omdat ze niet wil dat ook zij in de handen van slavenhandelaars valt. Daarna wordt ze op afschuwelijke manier achternagezeten door de geest van haar overleden kind. Niet alleen critici vonden het een prachtboek, het werd ook een enorme bestseller, en in 1998 verfilmd met Oprah Winfrey in de hoofdrol.

Leven van de zwarte vrouw

Ook in haar andere verhalen schetste Morrison als een van de eerste grote Amerikaanse schrijvers het leven van de zwarte vrouw. Zij kreeg nu eens geen bijrol, maar werd in Morrisons werk vol in de spotlights gezet. Thema’s als racisme, slavernij en incest kwamen met grote regelmaat terug.; vandaar dat het Nobelprijscomité meende dat ze met haar verhalen ‘een essentieel aspect van de Amerikaanse realiteit’ tot leven schiep.

Ze schreef niet alleen over zwarte mensen, maar ook expliciet voor zwarte mensen, zei Morrison in 2015 tegen de Britse krant The Guardian. “Op dezelfde manier als Tolstoj niet voor mij schreef, een 14-jarig gekleurd meisje uit Lorain, Ohio. Ik hoef me niet te verontschuldigen of mezelf als beperkt te beschouwen omdat ik niet schrijf over blanke mensen – wat niet helemaal waar is, er zijn veel blanke mensen in mijn boeken. Het gaat erom dat je geen witte criticus op je schouder hebt zitten, die het goedkeurt.”

Als literair redacteur maakte ze zich intussen hard voor het werk van zwarte collega’s. Ze werkte samen met succesauteurs als de Nigeriaanse Chinua Achebe en de Amerikaanse activist en auteur Angela Davis, maar begeleidde ze ook de autobiografie van Muhammad Ali.

Obama

Dat alles maakte haar tot een ster van de Amerikaanse letteren – niet voor niets liepen mensen als Oprah Winfrey, Beyoncé en Barack Obama met haar weg. De voormalige president wijdde dinsdag, toen bleek dat ze maandag op 88-jarige leeftijd is overleden aan de gevolgen van een longontsteking, een emotioneel stukje aan haar bij een foto van hen tweeën in het Oval Office.

‘Toni Morrison was een nationale schat. Een verteller die in persoon net zo innemend was als op de pagina. Haar schrijven was een prachtige, betekenisvolle uitdaging voor ons geweten en onze morele verbeelding. Wat een gave om dezelfde lucht als zij in te ademen, al was het maar voor een tijdje,’ schreef de oud-president op Twitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden