Plus Interview

Schrijver Gomorra: ‘Nederland heeft dit aan zichzelf te wijten’

Sinds de publicatie van Gomorra, over de Napolitaanse maffia, wordt journalist Roberto Saviano zwaar beveiligd. Volgens hem is de moord op advocaat Wiersum het resultaat van het eigen beleid van Nederland.

Auteur en journalist Roberto Saviano is zijn leven al bijna veertien jaar niet meer zeker. Beeld Maki Galimberti

Roberto Saviano (40) verblijft nu in de Verenigde Staten. Een staat, laat staan een plaats, geeft de Italiaanse journalist en schrijver niet prijs. Bovendien: volgende week kan hij weer elders zitten. Sinds hij in 2006 het roemruchte boek Gomorra uitbracht, leeft hij onder zware bewaking. Soms in Italië, nu in de VS.

Ondanks de dreiging vanuit de Napolitaanse maffia en de zware beveiligings­restricties is hij nooit gestopt met zijn onderzoek en publicaties over de georganiseerde misdaad. Hij heeft altijd betoogd dat de situatie in veel landen dramatischer is dan wordt erkend.

Nederland is vorige week, met de moord op advocaat Derk Wiersum, hard wakker geschud, zegt hij. “Nederland zal voor eens en altijd onder ogen moeten zien dat het heeft besloten een vrijhaven te worden voor de grootste drugs­handelaars ter wereld, en een belastingparadijs binnen Europa. Voor dit gebrek aan verantwoordelijkheid, gemaskeerd door een rook­gordijn van hypocriete onbuigzaamheid tegenover landen in Zuid-Europa, krijgt Nederland uiteindelijk de rekening gepresenteerd. Een zeer gepeperde rekening, als dit thema niet heel bewust wordt aangepakt. Nederland is een land vol maffia’s, witwaspraktijken en misdaad.”

Saviano doet onderzoek naar onder meer de Calabrese maffia ‘Ndrangheta, waarvan eind vorig jaar meerdere leden werden opgepakt in Nederland. “Al jaren kom ik in die onderzoeken cellen en brokers tegen die Nederlands zijn, of in elk geval in Nederland zijn gevestigd.”

Gevaar onderschat

Als de Italiaanse autoriteiten bepalen dat iemand moet worden beveiligd, gebeurt dat. Na het verschijnen van Gomorra moest Saviano er ook aan geloven. Het inkijkje dat hij had gegeven in de georganiseerde misdaad van zijn thuisstad Napels, maakt dat de auteur en journalist al bijna veertien jaar zijn leven niet meer zeker is. Weinig landen beveiligen zoveel mensen als Italië doet. Saviano schat dat er nu zeshonderd in een dergelijk programma zitten.

Wanneer Saviano in Italië is, gaan er 24 uur per dag vijf carabinieri met hem mee, verdeeld over twee geblindeerde auto’s. Iedere stap die hij buiten de deur zet, wordt minutieus gepland en dat is bijzonder stressvol. Saviano kan nooit langer dan een week op dezelfde plek blijven en kan in dat opzicht begrijpen dat Wiersum afzag van beveiliging door de overheid.

“Je leven wordt ontzettend complex. Over elke beweging moet lang van tevoren worden beslist en de politie wil alles ­weten. Misschien was er in Nederland ook, kan ik me zo voorstellen, een heel andere perceptie van het mogelijke gevaar. Wie had ooit gedacht dat een advocaat zou worden vermoord? Dat het is gebeurd, laat zien dat eigenlijk niet één plek meer veilig is.”

Laagdrempelig uitzendbureau

Na publicatie van Gomorra kreeg Saviano het verwijt stad en land zwart te maken. Zelf zag hij Napels en Italië altijd als ‘een wond waar je de wereld doorheen moet bekijken’. Zijn jongste roman De kinderen in de sleepnetten vertelt het verhaal van jeugdbendes in Napels, maar had net zo goed over jongens in Molenbeek, een banlieue van Parijs of een voorstad van Londen kunnen gaan. Hij noemt de leden ‘gemarginaliseerde generaties’ die opgroeien zonder toekomstperspectief.

Dat jongeren alleen in ­bepaalde delen van de wereld zo zouden opgroeien, vindt hij een oppervlakkige gedachte. Als in een land jaren niets wordt gedaan aan het verbeteren van hun uitzicht en situatie, brengt dat risico’s met zich mee, zegt de schrijver. “Een concreet gevolg is de dood van Derk Wiersum.”

Saviano merkt het in de landen waar hij ondanks het regime van honderd procent beveiliging nog zoveel mogelijk naartoe reist, voor lezingen en boekpromoties. Men beschouwt georganiseerde misdaad volgens hem als een probleem van getto’s en achterstandswijken. “Ik probeer wanneer ik naar Nederland ga – of naar Duitsland, of Scandinavië – duidelijk te maken dat ook in deze landen de situatie dramatisch is, maar de publieke opinie is zich er niet van bewust. Terwijl we al moeten optreden wanneer de georganiseerde misdaad nog geen lawaai maakt. Wanneer ze niet schieten en moorden plegen. Want juist dan, wanneer het stil is, doen ze zaken en voeden ze hun eigen macht. ”

Degene die wordt verdacht van de moord op de strafpleiter wordt door de Amsterdamse politie niet ouder dan een jaar of 25 geschat. Een internationale trend. “Van Italië tot Zweden en van Mexico tot Nederland zien we dat de nieuwe generatie maffiosi en drugshandelaars bestaat uit heel jonge jongens, vaak minderjarigen, die in armoedige omstandigheden leven en uit achtergestelde milieus komen. Wanneer de samenleving hen geen kansen biedt, zijn criminele organisaties een laagdrempelig uitzendbureau.”

Het eerste waarin een land als Nederland zou moeten optreden, is het bieden van alternatieven aan die jongens. “De georganiseerde misdaad kan alleen winst behalen uit omstandigheden van verloedering en uitbuiting. Jongens die bij gebrek aan onderwijs en werk het gevoel hebben dat ze toch niets hebben te verliezen.”

Nog geen narcostaat

Zoals hij Napels als ‘wond van Italië’ afschildert, is de haven van Rotterdam dat volgens Saviano voor Nederland. De grootste van zijn soort in Europa, die van Nederland een hub heeft gemaakt. Niet in de laatste plaats vanwege de goede band met de voormalige Nederlandse Antillen, van oudsher een vertrekhaven van Zuid-Amerikaanse cocaïne die naar Europa wordt verscheept. In de haven zie je volgens Saviano in de praktijk hoe drugshandel en kapitalisme hand in hand gaan. “Een trage haven functioneert niet, en een trage haven is precies wat Rotterdam zou worden als de autoriteiten iedere in- en uitgaande container afzonderlijk moeten controleren. Door te profiteren van die logica winnen de handelaren.”

Saviano wil nog niet zo ver gaan dat hij Nederland een narcostaat noemt. “Jullie geschiedenis van democratie is niet te vergelijken met een land in Zuid-Amerika. Maar ik moet zeggen: ik zie niet veel landen die zo weinig beschermd zijn tegen de aanwezigheid van maffia als Nederland.”

Legalisering

Nederland heeft volgens Saviano nog een wond, een nog veel grotere: de internationale status van belastingparadijs. Drugshandelaars zijn net zo goed ondernemers. Ze maken gebruik van dezelfde handigheidjes als ‘collega’s’ die wit zakendoen, denkt Saviano. En dan is er in Nederland veel te halen, zegt hij. Het Nederlandse vestigingsklimaat biedt ruimte voor de stichting van dekmantelbedrijven, witwaspraktijken en andere illegale activiteiten. Doordat Nederland fiscaal aantrekkelijk is, komen bedrijven als Netflix, Uber en Ikea hier naartoe. Saviano: “Dat levert Nederland winst op, maar biedt ook vruchtbare grond voor de georganiseerde misdaad. Daar kan en moet de Nederlandse regering veel meer tegen doen.”

Op den duur is het onvermijdelijk om gereguleerde legalisering van drugs serieus te overwegen. Sterker nog, Saviano is ervan overtuigd dat dit de enige manier is om criminele organisaties hun businessmodel te ontnemen. Geen investering levert nu zoveel op als Colombiaanse coca.

“Een kilo kost daar nog geen 2000 euro, maar levert in Europa zo twee ton op. En het gemak waarmee je het verkoopt is ongeëvenaard.” Hij vergelijkt het met een zakje diamanten, waarvan de waarde ook niet misselijk is. “Als ik je een zakje diamanten geef, heb je vermoedelijk geen idee hoe je dat moet slijten en aan wie. Een zakje cocaïne heb je vanavond nog verkocht.”

Op de dodenlijst

Roberto Saviano (40) wordt gezien als een van de belangrijkste schrijvers over Italiaanse maffia en de georganiseerde misdaad van deze eeuw. Hij werd in 2006 internationaal bekend met het boek Gomorra, waarin hij een inkijkje gaf in de wereld van de georganiseerde misdaad in Napels. Naast roem, bezorgde het de destijds 26 jaar oude journalist een plek op de dodenlijst van de Napolitaanse maffia. Hij en zijn familie leven sindsdien onder de zwaarst mogelijke politiebescherming. Toch blijft hij publiceren. In 2016 kwam De kinderen in de sleepnetten uit. De verfilming, getiteld Piranhas, is sinds deze week in Amsterdam te zien. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden