PlusExclusief

Schandalen teisteren de loeidure Duitse publieke omroepen: ‘zelfingenomen en weinig transparant’

Een verkiezingsdebat in een studio van publieke omroep ZDF. Dankzij de omroepbijdrages en inkomsten uit advertenties en licenties hebben de Duitse publieke omroepen een jaarbudget van maar liefst 9,7 miljard euro.  Beeld AFP
Een verkiezingsdebat in een studio van publieke omroep ZDF. Dankzij de omroepbijdrages en inkomsten uit advertenties en licenties hebben de Duitse publieke omroepen een jaarbudget van maar liefst 9,7 miljard euro.Beeld AFP

Door aanhoudende schandalen groeit de roep om hervorming van de Duitse publieke omroep. Maar gemakkelijk gaat dat niet.

Kim Deen

Dure catering in haar woning, forse bonussen, goedbetaalde consultancycontracten voor haar echtgenoot, een chique Italiaanse parketvloer in haar kantoor en als kers op de taart: een luxe Audi A8 met massagestoelen. Het zijn details van een waslijst aan beschuldigingen tegen ARD-omroepbaas Patricia Schlesinger, die eind augustus moest vertrekken vanwege vriendjespolitiek en verkwisting van belastinggeld.

Vorige maand gooide ze zelf nog eens olie op het vuur door een interview met Die Zeit. Daarin stelt ze dat ze vanwege haar innovatieve manier van werken door haar werknemers onder de bus is gegooid. Ze zou overschat hebben ‘hoe snel je mensen mee kunt krijgen in grote veranderingen’. Dat werd door Duitse media meteen bekritiseerd als precies de ‘zelfingenomen en weinig transparante houding’ die karakteristiek zou zijn voor de directiecultuur bij de publieke omroep.

Onder politieke invloed

Want inmiddels zijn alweer nieuwe schandalen opgedoken. Bij de NDR in Hamburg zou directeur Sabine Rossbach klanten van haar dochters pr-bedrijf in de uitzendingen plaatsen. De werknemers van de NDR in Kiel beschuldigen de directie ervan onder politieke invloed te staan. En Die Welt onthulde dat de directieleden van de omroepbedrijven ARD en ZDF hun werkuitgaven niet hoeven te laten goedkeuren, of dat zij dit puur symbolisch zelf doen. ‘Het systeem-Schlesinger is overal,’ aldus een columnist van Die Welt.

De schandalen bij de publieke omroep geven de rechtse anti-immigratiepartij AfD politieke munitie. De partij roept al langer dat de publieke omroep moet worden afgeschaft, te beginnen bij de Rundfunkbeitrag, de bijdrage die Duitse huishoudens betalen. Dat zou een populaire stap zijn in het land, want volgens een onderzoek in opdracht van de krant Bild wil 84 procent van de Duitsers van die bijdrage af. Huishoudens krijgen nu elke maand een rekening van 18,36 euro, wat de omroepen jaarlijks meer dan 8 miljard euro oplevert.

Samen met inkomsten uit advertenties en licenties heeft de publieke omroep een budget van maar liefst 9,7 miljard euro. Dat maakt het Duitse omroepsysteem het duurste ter wereld. Tegen die kostenpost komt steeds meer verzet.

Verregaande veranderingen

Zo veroorzaakte het deelstaatparlement van Saksen-Anhalt in 2020 een kleine crisis toen het weigerde de maandelijkse omroepbijdrage met 86 cent te verhogen. Omdat het omroepsysteem decentraal georganiseerd is en alle deelstaten moeten instemmen met zo’n verhoging, ging de zaak uiteindelijk naar het Duitse grondwettelijk gerechtshof, dat de verhoging alsnog goedkeurde.

Dat het Duitse omroepsysteem op de schop moet is ook niet langer slechts een standpunt van de AfD. Andere politieke partijen willen eveneens verregaande veranderingen. Toch is er nog geen consensus over hoe die hervormingen eruit moeten komen te zien.

De liberale regeringspartij FDP stelt voor het aantal omroepen te verkleinen. Duitsland heeft nu 21 publieke tv-kanalen en 83 radiostations, omdat iedere deelstaat zijn eigen kanalen heeft die zich richten op verschillende bevolkingsgroepen. Zo zijn er bijvoorbeeld kanalen speciaal voor de jeugd, voor een alternatief publiek of voor liefhebbers van schlagers.

Maar de overige coalitiepartijen vinden het voorstel van de FDP populistisch. De sociaaldemocratische SPD wil de omroepen in volle glorie behouden, maar richt zijn pijlen wel op de directiecultuur bij de zenders. Directeuren moeten in de toekomst minder macht krijgen en ‘begrijpelijke salarissen’ ontvangen. De Groenen willen een onafhankelijke commissie in het leven roepen die aan hervormingen kan werken. “We hebben in het verleden ervaren dat noch de deelstaten, noch de omroepen zelf de noodzakelijke hervormingen in gang kunnen zetten,” verklaarde Tabea Rößner, de mediadeskundige van de partij.

Democratische waarden bijbrengen

Dat het zo lastig is om de broodnodige veranderingen bij de publieke omroep door te voeren, komt door de manier waarop het systeem in eerste instantie is opgezet. De geallieerden richtten na de Tweede Wereldoorlog in de bezette gebieden publieke zenders op, overkoepeld door de ARD, met als doel het Duitse publiek democratische waarden bij te brengen. Omdat de geallieerden weinig vertrouwen hadden in de Duitse machthebbers, moest de publieke omroep een grote afstand tot de politiek behouden. Het systeem werd gevormd naar de Britse BBC: onafhankelijk van zowel de staat als de markt.

Aan die verregaande onafhankelijkheid van de drie overkoepelende omroepbedrijven, ARD, ZDF en Deutschlandradio, willen de deelstaten nu een einde maken. Zij discussiëren al jaren over een wijziging van de gezamenlijke omroepafspraken, waardoor er verscherpt toezicht kan komen op de bedrijven. Daar lijkt nu vaart in te komen. De regeringsleiders van de deelstraten kunnen deze herfst de wijziging tekenen, waarna het nog door de zestien deelstaatparlementen heen moet.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden