PlusAchtergrond

Sabotage pijpleidingen: wie heeft het gedaan?

Wie heeft de pijpleidingen Nord Stream 1 en 2 gesaboteerd, en waarom? De gasleidingen zijn sinds het begin van de oorlog in Oekraïne inzet van een machtsspel tussen Rusland en Europa. Vier scenario’s over wat er mogelijk is gebeurd.

Sanne Schelfaut
De explosies door het vrijgekomen gas in de Oostzee. Beeld AFP
De explosies door het vrijgekomen gas in de Oostzee.Beeld AFP

De twee pijpleidingen op de bodem van de Oostzee zijn aangelegd om het Westen vanuit Rusland te voorzien van gas. Nord Stream 2 zou eigenlijk dit jaar in gebruik worden genomen, maar een paar dagen voor de Russische inval van Oekraïne besloot Duitsland om politieke redenen dat het geen gas uit de nieuwe leiding wilde afnemen. Hierdoor lijkt een investering van 9,5 miljard euro (het Russische staatsbedrijf Gazprom betaalde de ene helft, westerse bedrijven - waaronder Shell - de andere helft) weggegooid geld. Daarnaast ligt Nord Stream 1, die ook loopt tussen Rusland en Duitsland, ook al enige tijd stil. Volgens de Russen vanwege technische malheur, maar de Duitsers stellen dat Moskou energie als chantagemiddel inzet vanwege de westerse steun aan Oekraïne.

Scenario 1: De Russen hebben het gedaan

Volgens deskundigen het meest waarschijnlijke scenario. Ook al hebben ze er zelf miljarden in geïnvesteerd, het onklaar maken van de pijpleidingen door explosies zorgt voor onrust in Europa en dat is volgens Mart de Kruif, voormalig commandant der landstrijdkrachten, precies wat president Vladimir Poetin wil. “Annexatie van Oekraïense regio’s, de mobilisatie... Poetin is aan het escaleren. In dat plaatje passen ook de mogelijke aanslagen op de pijpleidingen. Hij maakt de oorlog groter en hoopt Europa uit elkaar te spelen door chaos te creëren. Probleem is dat hij de oorlog niet aan het winnen is en daarom kijkt welke acties hem nu wat kunnen opleveren. De gasprijs is in ieder geval omhoog geschoten.”

Energiedeskundige Aad Correljé van de TU Delft en Clingendael denkt ook dat het veroorzaken van maximale chaos een belangrijke drijfveer is van het Kremlin. “We hebben nog geen bewijs, maar Poetin weet als geen ander dat Noordwest-Europa een probleem heeft als deze pijpleidingen ook volgend jaar geen gas leveren. Deze winter komen de landen wel door qua energievoorziening, maar de winter van 2023 wordt een ander verhaal, dan is er sprake van een serieus capaciteitsprobleem.” Volgens militaire experts is Rusland ook prima in staat om met behulp van speciale drones of duikboten de leidingen fors te beschadigen door explosieven. De kenners denken dat een Russisch vaartuig vermoedelijk vanuit de haven van Kaliningrad - met aan boord explosieven - richting de pijpleidingen is gevaren. Om geen sporen achter te laten, wordt het automatische identificatiesysteem (AIS) van een vaartuig uitgezet.

Scenario 2: Geheime operatie van de Amerikanen

De Amerikaanse president Joe Biden heeft zich altijd uitgesproken tegen de Europese afhankelijkheid van Russisch gas. Deels uiteraard uit eigen belang, want de VS spinnen er economisch gezien garen bij als het land extra energiebronnen zoals lng aan Europa kan leveren. Kort voor de Russische invasie begin dit jaar zei Biden tijdens een persconferentie dat Nord Stream 2 zou ophouden te bestaan als Rusland Oekraïne zou aanvallen. “We zullen er een eind aan maken,” zei de Amerikaanse president. “Ik beloof je: daar zijn we toe in staat.” Sommigen, zoals de Poolse oud-minister van Defensie Radek Sikorski, zien dat als impliciet bewijs dat de VS achter sabotage in de Oostzee zit. Maar volgens Correljé is Nord Stream 2 nooit in gebruik genomen en kreeg Biden dus al eerder zijn zin. “Europa neemt al een tijdje veel Amerikaans gas af, dus daar hoeft Biden niet over te klagen. De VS hebben er nu dus geen belang bij om de gaspijpleidingen aan te vallen.”

Scenario 3: Kiev is de boosdoener

Net als de Verenigde Staten is ook Oekraïne altijd tegenstander geweest van de Nord Stream-infrastructuur. Dankzij die leidingen hoefden de Russen niet langer over Oekraïens grondgebied om hun gas aan Europa te verkopen. Het Oekraïense leger heeft de afgelopen maanden laten zien dat ze militair gezien heel wat bijzondere operaties kan uitvoeren, zie alleen al het laten zinken van de Moskva, vlaggenschip van de Russische Zwarte Zee-vloot. Toch schiet het land zich volgens de deskundigen vooral in eigen voet als ze de Nord Stream 1 en 2 zouden saboteren. De relatie met het Westen zou hierdoor onder druk komen te staan en daar zit Kiev niet op te wachten. Het land is grotendeels afhankelijk van westers wapentuig om de oorlog vol te kunnen houden.

Scenario 4: Een ongeluk

Het lijkt onwaarschijnlijk, maar een ongeluk valt nog niet helemaal uit te sluiten. Het is vaker gebeurd dat een zeemijn in het net van een vissersboot terechtkwam en vervolgens explodeerde. Punt is alleen dat er in dit geval drie explosies achter elkaar zijn geconstateerd, waardoor de kans zo goed als nul is dat er sprake is van een ongeluk. Maar toch, zonder bewijs moeten alle opties volgens sommige experts worden opengehouden. Wie het ook heeft gedaan, Europa staat verder op scherp. Mart de Kruif: “Deze vermoedelijke aanvallen laten zien dat we ook op het gebied van onderzeese infrastructuur kwetsbaar zijn. Dat geldt niet alleen voor deze pijpleidingen, maar ook voor andere gasleidingen en kabels die onder het zeeoppervlak zijn aangelegd. Het geeft ons weer stof om na te denken hoe we deze voorzieningen beter kunnen beschermen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden