Plus

Ruzie over spreektijd in aanloop naar World Holocaust Forum

In de aanloop naar het World Holocaust Forum in Jeruzalem liggen Polen, Rusland en Israël met elkaar overhoop. Het gastland lijkt het evenement aan te grijpen om strategische partners te behagen.

De Russische president Poetin (links) donderdagochtend naast de Israëlische premier Netanyahu en zijn vrouw in Jeruzalem.Beeld EPA

In Israël is vandaag de vijfde editie van het World Holocaust Forum begonnen. Een evenement dat dit jaar in het teken staat van het 75-jarige jubileum van de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. 

Delegaties uit bijna vijftig landen wonen de plechtigheden in Jeruzalem bij, waaronder ruim veertig staatshoofden. Op de gastenlijst staan onder meer koning Willem-Alexander, Prins Charles, de Franse president Emmanuel Macron, de Amerikaanse vicepresident Mike Pence en de Russische president Vladimir Poetin.

Een bont gezelschap, zo bleek in de aanloop naar het evenement. Want hoewel de organisatie van het forum de slogan ‘herdenken van de Holocaust, strijden tegen antisemitisme’ als collectief motto koos, was van eendracht voorafgaand aan het evenement weinig sprake. De diplomatieke ruzietjes en controverses regen zich in rap tempo aan elkaar.

Welles-nietes-discussie

De onenigheid begon toen de organisatie in het programma van het forum geen spreekruimte inruimde voor de Poolse president Andrzej Duda. Tot Duda’s grote ongenoegen mocht zijn Russische evenknie Poetin wél een toespraak geven tijdens het officiële gedeelte van het forum. Poetin en Duda zijn al enige tijd verwikkeld in een welles-nietes-discussie over wie er schuld draagt aan het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Bij het diplomatiek moddergooien legt Poetin consequent de nadruk op de rol die het Rode Leger speelde bij de bevrijding van Auschwitz. Dat Stalin in 1939 een niet-aanvalsverdrag sloot met nazi-Duitsland en daarmee de verdeling van Polen tussen Duitsland en de Sovjet-Unie in het geheim liet vastleggen, laat hij al even systematisch buiten beschouwing. Poetin laat daarentegen geen kans onbenut om te wijzen op een deal die Polen met de nazi’s sloot nog voor de Sovjets dat deden.

Warschau reageerde woedend op de aantijgingen vanuit Moskou. Volgens Duda is er sprake van Russische propaganda die Polen de schuld in de schoenen probeert te schuiven. En dat terwijl Polen juist een van de slachtoffers van de oorlog was, aldus de president.

Bovendien speelden er volgens Warschau andere belangen mee bij de totstandkoming van de sprekerslijst voor het World Holocaust Forum. Zo wordt het evenement onder meer gesponsord door de European Jewish Congress dat wordt geleid door de Russische oligarch Viatsjeslav Kantor, een vertrouweling van Poetin.

Poolse boycot

Dat Poetin vandaag samen met de Israëlische president Reuven Rivlin en premier Benjamin Netanyahu in Jeruzalem een monument heeft ‘ter nagedachtenis van het heldendom en de soldaten en inwoners die omkwamen tijdens de slag om Leningrad in de Tweede Wereldoorlog’, zal Duda eveneens een doorn in het oog zijn.

Maar Duda’s kritiek mocht niet baten. Ondanks zijn protest kreeg de Poolse president geen spreektijd toebedeeld, waarop hij besloot het evenement te boycotten. Wel kreeg hij bijval van enkele andere landen uit de regio. Zo besloot president Gitanas Nauséda van Litouwen afgelopen dinsdag zijn bezoek aan het evenement eveneens op te schorten. Hij liet weten de voorkeur te geven aan de herdenkingsceremonie van volgende week in Polen, in Auschwitz zelf.

Ruzie over Joodse eigendommen

De diplomatieke trammelant beperkt zich niet louter tot Polen en Rusland. Ook de spanningen tussen Jeruzalem en Warschau zijn inmiddels hoog opgelopen. Vorig jaar mei raakten beide landen verzeild in een dispuut over de eigendommen van Joodse families die tijdens de Holocaust om het leven kwamen in Polen. Premier Morawiecki van Polen weigert hiervoor herstelbetalingen te doen. Volgens de minister-president is het waanzin dat Polen voor de Duitse misdaden zou moeten opdraaien.

Dat de Israëlische president Rivlin nu ook Poetin boven Duda verkiest op de herdenkingsceremonie, zal voor Warschau daarom als een extra trap na voelen.

Toch lijkt de keuze van Israël niet uit de lucht te komen vallen. Op de achtergrond spelen andere belangen mee dan enkel een speech van een paar minuten. Zo probeert Jeruzalem een wit voetje te halen bij Moskou, aangezien het achter de schermen al maanden werkt aan de vrijlating van de Israëlische staatsburger Naama Issachar die onlangs in Rusland tot zevenenhalf jaar cel werd veroordeeld vanwege drugssmokkel.

Een strategische keuze

Naar verwachting zal premier Netanyahu zijn toespraak dan ook gebruiken om Poetin te behagen en zo zijn landgenoot uit de Russische cel te krijgen. Ook het aanhangige onderzoek van het Internationaal Strafhof in Den Haag naar de mogelijke oorlogsmisdaden van Israël in de Palestijnse gebieden zal voor Netanyahu een prikkel zijn om Poetin tijdens zijn speech ter wille te zijn.

Alle internationale steun in die zaak is voor Jeruzalem dan ook meer dan welkom. Dat Poetin, en niet Duda, vandaag op het podium klimt om een speech te geven tijdens de herdenkingsceremonie lijkt daarom bovenal een weloverwogen, strategische keuze.

Koning ook bij World Holocaust Forum

We moeten de Holocaust altijd blijven herinneren.” Dat zei koning Willem-Alexander donderdagmorgen in Herzliya, waar hij in een verzorgingshuis gesprekken voerde met overlevenden. “Hun verhaal moet blijven worden verteld. In een tijd dat het antisemitisme begint op te kruipen en dat mensen beginnen te relativeren, moeten we iedere keer weer keihard zeggen ‘nee dit mag nooit, nooit meer gebeuren’,” aldus de koning.

Het uitstapje naar de Israëlische kustplaats Herzliya was onderdeel van het eigen programma dat Willem-Alexander donderdag in Israël afwerkte, vooruitlopend op zijn deelname aan het Forum in Yad Vashem in Jeruzalem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden