Plus

Russische jongens die sneuvelen komen vooral uit de ver-weg-republieken

Er sneuvelen veel Russische soldaten in Oekraïne en dat is ‘een enorme tragedie’, zei Dmitrie Peskov, de woordvoerder van president Poetin, op de Britse zender Sky News. Hij klapte uit de school, want praten over militaire verliezen is taboe in Rusland

Joost Bosman en Bob van Huët
Een onbekende Russische soldaat die sneuvelde nabij Charkov.  Beeld ANP / EPA
Een onbekende Russische soldaat die sneuvelde nabij Charkov.Beeld ANP / EPA

Dat de Russische invasie in Oekraïne gepaard gaat met veel grotere verliezen dan waarop de generaals hadden gerekend was bekend. Maar in Rusland is dat een taboeonderwerp.

Peskov overtrad zo de wet, want er mag in Rusland niet worden gesproken over gesneuvelden. In 2015 tekende de Russische president Vladimir Poetin een decreet waarin alle militaire sterfgevallen tot staatsgeheim werden verklaard. En sinds vorig jaar - wellicht ter voorbereiding van deze ‘speciale militaire operatie’ - zijn ‘alle verklaringen die het leger in diskrediet brengen’ strafbaar in Rusland. Daaronder vallen ook online wanhoopsberichten van familieleden van gesneuvelden.

1351

Het officiële dodencijfer van het Russische ministerie van Defensie staat sinds een paar weken op 1351. Dat is onwaarschijnlijk laag; ongeveer tien keer minder dan de voorzichtigste inschattingen van Britse inlichtingendiensten en nog veel minder dan wat Oekraïne opgeeft. In totaal zouden zelfs 40.000 Russische soldaten buiten gevecht zijn gesteld - dat is dan inclusief de gewonden, de vermisten en de krijgsgevangenen.

Dat de moraal slecht is onder de troepen is ook geen geheim meer. Op YouTube circuleert een filmpje met Russische militairen achterin een vrachtwagen. “We zijn genaaid!” roept een van hen. “Wat doen we hier?! We zijn naar Soemy gebracht, daar werden we van drie kanten ingesloten. Velen van ons zijn al omgekomen.” Een kameraad voegt eraan toe: “Onze geweren zijn uit de jaren 40! Ze schieten verdomme niet eens! Ze sturen gewone studenten de oorlog in.” Ze noemen zichzelf ‘nog maar kinderen’, een van hen zegt dat hij net 18 is.

Afghanistan

Veel jonge levens zijn al verloren gegaan. Buiten officiële nieuwsbronnen worden vergelijkingen gemaakt met de 14.453 Russische soldaten die sneuvelden tijdens de tien jaar dat de toenmalige Sovjet-Unie vocht in Afghanistan, en de 11.000 Russische militairen die omkwamen in de twee Tsjetsjeense oorlogen.

Oekraïne heeft volgens regeringswoordvoerder Oleksiy Arestovych ongeveer zevenduizend niet-opgeëiste Russische soldatenlijken in mortuaria en gekoelde treinwagons liggen. Geprobeerd is al in de eerste week van de oorlog de resten van drieduizend Russische militairen terug te geven, zei Arestovych tegen The Washington Post. “De Russen antwoordden: ‘We geloven niet in zulke hoeveelheden. We hebben een ander aantal, we kunnen ze niet accepteren’,” aldus de Oekraïners.

Ongeveer een kwart van het Russische leger bestaat uit dienstplichtigen in de leeftijd van 18 tot 27 jaar. Vaak komen ze uit arme, landelijke gebieden waar families geen juridische brieven of doktersbriefjes kunnen regelen om hun zonen afgekeurd te krijgen voor de strijd. Veel Moskovieten is dat wel gelukt. Niet verwonderlijk dat de meeste rekruten behoren tot etnische minderheden uit de (voor Moskou) ver-weg-republieken Boerjatië, Kalmukkië, Ingoesjetië en Dagestan, beweert de Oekraïense inlichtingendienst. Kanonnenvlees waar ze in Moskou niet echt van wakker zouden liggen, wordt eraan toegevoegd.

Minderheden

De Britse Ruslandkenner Emily Ferris, van het Royal United Services Institute, zei in de Daily Mail dat het Russische leger afhankelijk is van etnische minderheden. “Voor de meeste Russen schuurt het om deel te nemen aan stedelijke oorlogsvoering waar je tegenstander een Slavisch gezicht heeft. Veel Oekraïners hebben families in beide landen en ze lijken nou eenmaal erg op de Russen.” En dus zouden doelbewust etnische minderheden worden ingezet in Oekraïne.

Die sneuvelen dus ook bij bosjes en er is veel verdriet onder die ouders. Maar ook dat verdriet mag niet worden gedeeld. Op een herdenkingspagina in Tsjeljabinsk - een Russische stad met aanzienlijke slachtoffers, vlakbij de grens met Kazachstan - werd gewaarschuwd voor valse informatie over gesneuvelden. Oekraïne zou zulke informatie verspreiden ‘om hysterie op te zwepen’.

Het enige tegengeluid moet komen van vrouwen. Eind jaren 80 kwamen in de voormalige Sovjet-Unie moeders van rekruten van het Rode Leger in verzet. Ze richtten overal in het land zogeheten Comités voor Soldatenmoeders op, in navolging van de Dwaze Moeders in Argentinië, die ook wilden weten waar hun verdwenen (vermoorde) kinderen waren gebleven. In het Sovjetleger waren destijds de ontgroeningen van rekruten totaal ontspoord. Mishandelingen, verkrachtingen, zelfmoord en zelfs moord waren - nota bene in vredestijd - schering en inslag. Dat was reden voor de moeders om in opstand te komen.

Spreekverbod

De bekendste van hen is Valentina Melnikova, een broodnuchtere en goedlachse dame. Ze heeft inmiddels van de Russische geheime dienst FSB een spreekverbod met journalisten opgelegd gekregen. Maar vlak daarvoor, eind maart, gaf ze nog een lang interview, onder meer over de ‘militaire operatie in Oekraïne’, zoals Moskou het eufemistisch noemt.

Melnikova vindt dat de ouders te passief zijn. “Als je ontdekt dat je zoon in Oekraïne zit, schrijf dan aan iedereen: van militair procureur tot chefstaf van het leger. Laat je bij ons comité registreren en stuur foto’s van je zoon’’, zegt ze in het vraaggesprek. ,,Ik hoor nu nog te vaak: ik heb al een maand niks meer van mijn zoon gehoord. Hoe is dat mogelijk? Je moet na een week al ongerust worden.”

Volgens Melnikova zijn er zowel kontraktniki (gecontracteerde soldaten) als dienstplichtigen naar Oekraïne gestuurd. “Eind november zijn ze opgeroepen en al na twee weken ingezworen. Normaal gebeurt dat pas na minimaal een maand basistraining.” Daarnaast worden veel dienstplichtigen volgens Melnikova onder druk gezet om al tijdens hun diensttijd kontraktnik te worden. “Maar ook als ze dat niet doen, stuurt de legerleiding hen naar oorlogsgebieden. Dat is volstrekt illegaal.” Nabestaanden van gesneuvelde militairen krijgen omgerekend zo’n 55.000 euro.

Ook nu beginnen moeders zich te verwonderen. Op Twitter is een filmpje te zien van moeders die de gouverneur van de stad Kemerovo, 3500 kilometer oostelijk van Moskou, het vuur aan de schenen leggen tijdens een informatieavond. “Mijn zoon is kanonnenvlees,” roept een wanhopige moeder terwijl de gouverneur zegt dat hij geen mededelingen mag doen over lopende ‘speciale operaties’.

‘Bombardeer maar’

Hoewel er moeders mondjesmaat in verzet komen tegen het sturen van hun jongens naar Oekraïne, opent voor anderen zelfs de dood van hun zoon niet de ogen. Goelnara Valiëva, die haar zoon Zjenja verloor, gelooft nog dat Rusland op tijd de aanval heeft geopend, omdat ‘anders Oekraïne de volgende dag Rusland zou zijn binnengevallen’, zei ze tegen de Russische dienst van de BBC.

Ook denkt Valiëva dat Rusland alleen precisiebombardementen uitvoert, aanvallen op militaire doelen. “Ze zeggen dat er ook burgers zijn, maar onze jongens schieten niet op hen. Zíj schoten wel op Zjenja, zich verstoppend tussen hun burgers. Nu denk ik: bombardeer de burgers maar, zodat onze jongens ten minste in leven blijven.” Anderen roepen met Valiëva dat Rusland zijn militaire inzet in Oekraïne moet verdubbelen, zodat ‘onze jongens niet voor niets zijn omgekomen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden