PlusAchtergrond

Rusland schiet ‘te hulp’ in Kazachstan – en dat zullen de Kazachstanen duur betalen

Demonstranten in Almaty, de grootste stad van Kazachstan. Beeld AFP
Demonstranten in Almaty, de grootste stad van Kazachstan.Beeld AFP

De Kazachstaanse president Tokajev heeft de hulp ingeroepen van buitenlandse – vooral Russische – troepen, nadat tientallen mensen zijn omgekomen bij protesten. Een verrassende stap, met grote consequenties. ‘De regering wordt afhankelijk van Poetin.’

Sam de Graaff

Een aanval tegen een van de lidstaten wordt beschouwd als een aanval op ons allemaal, dus zal het bondgenootschap de aangevallen partij te hulp schieten. Het is artikel 5 van de Navo: de veiligheid van één lidstaat is de veiligheid van de hele groep.

De Collectieve Veiligheidsverdragsorganisatie (CVVO), de door Rusland gedomineerde Centraal-Aziatische tegenhanger van de Navo, heeft een soortgelijke clausule – al is het bij hen nummer 4.

Donderdag werd artikel nummer 4 voor het eerst in het bestaan van het bondgenootschap geactiveerd. President Kassym-Jomart Tokajev achtte het noodzakelijk. ‘Door het buitenland getrainde terroristen’ vormen volgens Tokajev een gevaar voor de republiek.

Tekst loopt door onder de tweet

Tientallen doden

Over de ernst van de situatie in Kazachstan bestaat geen twijfel. In de voormalige hoofdstad Almaty, het economische centrum en de grootste stad van het land, zijn volgens een woordvoerder van de politie tientallen betogers gedood bij een ‘aanval op overheidsgebouwen en politieagenten’. Ook meer dan tien agenten zouden zijn omgekomen en honderden zouden gewond zijn geraakt. Regeringsgebouwen zijn in brand gestoken, de luchthaven werd ten minste enige tijd bezet.

Een demonstratiegolf die begon over een (inmiddels teruggedraaide) verhoging van brandstofprijzen heeft ondertussen meer weg van een volksopstand. En toch is de afkondiging van artikel nummer 4 opmerkelijk: net als die van de Navo is het CVVO-artikel bedoeld voor een externe dreiging. Het geweld in Kazachstan komt, hoe heftig ook, vermoedelijk vooral van Kazachen.

“Tokajev moet ontzettend ongerust zijn.” Bob Deen, Oost-Europa-deskundige bij Instituut Clingendeal, was verrast door het Kazachstaanse verzoek om hulp. “Het Kremlin benadrukte tot kort voor de oproep ook dat het ging om een Kazachstaanse, interne aangelegenheid. De CVVO kwam pas in actie toen Kazachstan sprak van een actie van buitenaf.”

Vandaar de door ‘het buitenland getrainde agenten’ van Tokajev. Volgens Deen is het hoogst onwaarschijnlijk dat in Kazachstan sprake is van serieuze buitenlandse inmenging, laat staan vanuit het Westen.

Russische luchtlandingstroepen vertrekken richting Kazachstan.  Beeld AFP
Russische luchtlandingstroepen vertrekken richting Kazachstan.Beeld AFP

Snel inzetbare eenheden

En toch stuurt de CVVO nu troepen richting Kazachstan. Volgens lokale media leveren alle lidstaten – naast Kazachstan ook Belarus, Tadzjikistan, Armenië, Kirgizië en Rusland – troepen. Rusland neemt daarbij (veruit) het grootste deel voor zijn rekening. In eerste instantie gaat het om 3000 luchtlandingstroepen: snel inzetbare, mobiele eenheden. Kremlingezinde media delen al beelden van de vertrekkende ‘vredesmissie’.

Terwijl de crisis in Kazachstan oplaait, staan nog altijd honderdduizend Russische militairen aan de grens met Oekraïne. Vooralsnog kan het Russische leger beide operaties aan: in Kazachstan is vooralsnog een beperkt aantal militairen nodig, die vooral zullen worden ingezet om kritieke infrastructuur te beschermen. De luchthaven, bijvoorbeeld.

Toch zal het Kremlin de situatie in het buurland nauwlettend in de gaten houden. Aan de ene kant biedt de uitnodiging van Tokajev de mogelijkheid om de greep op Kazachstan te versterken, zegt Deen. “De Kazachstaanse regering wordt afhankelijk van Poetin.” Bovendien wil het Kremlin absoluut voorkomen dat dergelijke onvrede en opstanden kans van slagen hebben, al is het maar om te voorkomen dat de Russische bevolking zelf op ideeën komt.

Anderzijds zal het ingrijpen de populariteit van Rusland onder de Kazachen zelf geen goed doen. Bovendien: wat denken de Russen ervan dat Poetin zich weer bemoeit met demonstraties in een buurland?

Ondertussen heeft Tokajev zich met zijn hulpvraag uitgeleverd aan zijn noorderbuur. Met hulp van buitenlandse troepen probeert hij de onrust in zijn land neer te slaan. Of het nou is uit lijfsbehoud of vanwege een strijd met zijn machtige voorganger Noersoeltan Nazarbajev – die op de achtergrond nog altijd aan de touwtjes trekt, of trok – is onduidelijk. Maar de prijs lijkt erg hoog.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden