PlusExclusief

Rusland schiet keer op keer op vluchtende Oekraïners en dat lijkt op een tactiek die het land eerder gebruikte

Vluchtroutes moeten burgers in belegerde Oekraïense steden een veilige uitweg bieden. Maar de tijdelijke wapenstilstanden die daarvoor nodig zijn worden keer op keer geschonden. Rusland beschiet vluchtende burgers.

Erik van Zwam
Vluchtende mensen in Lviv in de rij voor een trein naar Polen. Meer dan 2,5 miljoen Oekraïners zijn hun land ontvlucht sinds de Russische inval in het land.  Beeld AP
Vluchtende mensen in Lviv in de rij voor een trein naar Polen. Meer dan 2,5 miljoen Oekraïners zijn hun land ontvlucht sinds de Russische inval in het land.Beeld AP

In de door Russische troepen belegerde Oekraïense havenstad Marioepol zouden inmiddels meer dan 2500 inwoners zijn gedood bij de constante beschietingen en bombardementen door het Russische leger. Voor de circa 430.000 inwoners lijkt er nauwelijks een ontsnapping mogelijk. De human corridors, tijdelijke vluchtroutes voor burgers, worden door het Russische leger steeds weer bestookt. Deze week wist eindelijk een konvooi van circa tweeduizend personenauto’s weg te komen uit de stad, maar dat is nog steeds een druppel op de gloeiende plaat.

In de onderhandelingsronden tussen Rusland en Oekraïne zijn de vluchtroutes een belangrijk onderwerp. Al diverse keren werden hierover afspraken gemeld, ook dinsdag zouden er negen routes besproken zijn. De Russische onderhandelaar, Vladimir Medinski, zei tien dagen geleden na de tweede onderhandelingsronde dat er ‘substantiële vooruitgang’ was geboekt om burgers te redden uit de gevechtszones. De Oekraïense onderhandelaar, Michailo Podoljak, bevestigde dat er communicatie- en samenwerkingsverbindingen waren opgezet om tot een tijdelijke staakt-het-vuren te komen op plekken waar menselijke vluchtroutes noodzakelijk zijn.

Mortiergranaten en raketten

Zo werden voor 5, 6 en 7 maart veilige evacuatieroutes afgesproken voor burgers uit Kiev, Charkov, Soemi, Volnovacha en Marioepol; de beschietingen zouden daar tijdelijk gestaakt worden. Maar de Russen hielden zich niet aan de afspraken en bestookten vluchtende burgers. Rond 9 maart wisten tienduizenden Oekraïners alsnog te ontkomen via dit soort vluchtwegen. In totaal ontsnapten circa 150.0000 burgers sinds het begin van de oorlog uit diverse belegerde steden via tijdelijke veilige corridors, zo maakte Oekraïne maandag bekend. Dat hadden er veel meer kunnen zijn als het Russische leger deze routes niet hadden bestookt met mortiergranaten, raketten, bommen en kogels.

De directeur operaties van het Internationale Rode Kruis, Dominik Stillhart, bevestigde dat bij de BBC. Zo probeerde een groot hulpkonvooi op 5 maart over de afgesproken veilige weg hulpgoederen naar Marioepol te brengen. De route bleek bezaaid met landmijnen, waardoor de vrachtwagens moesten terugkeren. Burgers uit Marioepol die op die dag probeerden te ontsnappen, kwamen in het mijnenveld terecht.

Hulporganisaties, zoals het Rode Kruis, kunnen alleen aandringen op afspraken over tijdelijke vluchtroutes en erop toezien of die worden nagekomen. De uiteindelijke afspraken worden gemaakt tussen de oorlogvoerende partijen, die ze zelf moeten handhaven. “Eenzijdig vluchtroutes uitroepen werken niet, dat leidt alleen maar tot teleurstelling,” vertelt Michiel Hofman van Artsen zonder Grenzen, die ervaring heeft met dit soort corridors en alweer tweeënhalve week de noodhulpoperatie in Oekraïne aan het opzetten is.

Illegale deportatie

Complicerende factor in Oekraïne bleek dat beide partijen verschillende ideeën hebben over de loop van routes. Zo wilde Moskou dat corridors uit belegerde steden in Noord-Oekraïne naar Rusland en Belarus liepen. Die interpretatie van het Kremlin werd door de tegenpartij als een vorm van illegale deportatie gezien; een oorlogsmisdaad. Oekraïne eiste dat de vluchtwegen naar het westen zouden lopen, naar waar de vluchtelingen heen willen. “Vluchten is een keuze van mensen, en mag nooit een evacuatie zijn door een van de oorlogvoerende partijen,” legt Hofman de precaire situatie uit.

Rusland heeft ervaring met dit soort menselijke ontsnappingsroutes in Tsjetsjenië en Syrië. ‘Ook daar gebruikte het Russische leger dit soort afgesproken corridors als een strategische mogelijkheid om de burgerbevolking te demoraliseren,’ schreef David Matyas van de Universiteit van Cambridge recentelijk in een artikel in Just Security over veilige vluchtroutes. Ook in die oorlogen bestookten Russische troepen vluchtende Tsjetsjeense en Syrische burgers die gebruik maakten van de zogenaamd veilige routes. Matyas ziet dat patroon nu terugkeren.

Michiel Hofman van Artsen zonder Grenzen waarschuwt dat aan het openen van vluchtcorridors ook andersoortige risico’s verbonden zijn. “Het mag geen excuus worden voor een oorlogvoerende partij om daarna te zeggen dat de achterblijvers allemaal strijders zijn. Het is geen legitimatie om ook achtergebleven burgers in een stad aan te vallen. Ook die burgers dienen beschermd te worden.” Hofman heeft in Syrië en Tsjetsjenië gezien hoe het daar fout is gegaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden