PlusAchtergrond

Rusland naar de stembus: ‘Einde van het bewind is nabij, wij zijn met 145 miljoen’

Rusland kiest, verdeeld over drie dagen, een nieuwe Doema. Wat is er over van het verzet tegen het Kremlin, na het wegvallen van oppositieleider Aleksej Navalny? In Siberië zijn diens voormalige medewerkers opvallend optimistisch.

Een stembureau vrijdag. Russen nemen drie dagen de tijd om hun nieuwe parlement te kiezen.  Beeld AP
Een stembureau vrijdag. Russen nemen drie dagen de tijd om hun nieuwe parlement te kiezen.Beeld AP

Het Kremlin heeft niets nagelaten om regeringspartij Verenigd Rusland de meerderheid in de Doema, het lagerhuis, te laten behouden: oppositiepolitici zijn van de kieslijsten geschrapt, gearresteerd of het land uitgejaagd, de onafhankelijke en kritische media verder gebreideld. En het recht om te demonstreren is vrijwel geheel uitgekleed.

“Alles verloopt heel soepel voor het Kremlin,” zei Andrej Kolesnikov, van de denktank Carnegiecentrum tegen The Moscow Times. “De weg naar de verkiezingen moest worden geëffend met zuiveringen van het maatschappelijk middenveld, onafhankelijke media en politieke tegenstanders. Het is allemaal zeer effectief gebleken.”

null Beeld EPA
Beeld EPA

Toch hangt de geest van de in januari tot 2,5 jaar celstraf veroordeelde oppositieleider Aleksej Navalny nog altijd boven de stembusgang. Al was het maar door zijn concept van het ‘slim stemmen’, waartoe zijn beweging in ballingschap iedere Rus oproept. Die moet gaan voor de kandidaat die de meeste kans maakt om de concurrent van regeringspartij Verenigd Rusland te verslaan.

Euforie

De Russische rechter verbood Navalny’s anticorruptieorganisatie FBK deze zomer, maar (inmiddels) voormalige medewerkers in Siberië zijn nog steeds opvallend positief. Andrej Fatejev, ex-staflid in Tomsk, had een jaar geleden reden tot euforie. De Navalny-activist kwam na lokale verkiezingen in de stadsraad terecht, een unicum voor Rusland.

null Beeld AP
Beeld AP

Nu, een jaar later, liggen de kaarten heel anders. Niettemin vertelt Fatejev telefonisch vanuit Tomsk dat het ‘naar omstandigheden’ goed gaat. Natuurlijk, hij verloor zijn baan bij FBK en afgelopen zomer kalkten onbekenden ‘Wegwezen’ op zijn auto. De banden waren lekgestoken.

“Maar de verkiezingen van vorig jaar hebben een nieuwe situatie in de stadsraad gecreëerd,” verklaart de jonge politicus zijn gematigde optimisme. Van de 37 zetels hield Verenigd Rusland er maar 11 over. De rest is gegaan naar tien onafhankelijke kandidaten, de communistische KPRF en de fractie van het liberale Jabloko.

Die drie tegenkrachten maken volgens Fatejev nu afspraken met elkaar en kunnen zowaar echte oppositie voeren. “Dat heeft de transparantie aanzienlijk vergroot. De gezagsdragers moeten nu in de stadsraad hun standpunt komen uitleggen en naar compromissen zoeken. Dat is in het voordeel van de stad als geheel.”

“Na het verbod op FBK is het er niet makkelijker op geworden,” verzucht ex-FBK-coördinator Zachar Salapoelov over de telefoon vanuit Irkoetsk. “Maar we waren al langer gewend aan de druk. De meesten van ons zijn verder gegaan met hun anticorruptieonderzoek, onder een andere naam.”

Zelf kon Salapoelov door het verbod op FBK niet meedoen aan de verkiezingen: wie minder dan drie jaar geleden nog een leidinggevende functie had bij het fonds verloor zijn passief kiesrecht. Salapoelov helpt nu de kandidaat van Jabloko met een politiek programma en reclame op internet.

Liberalen

Opvallend veel Navalny-adepten zijn naar de liberalen overgestapt. Om meerdere redenen is dat ironisch: Jabloko zette Navalny in 2007 zelf uit de partij, vanwege zijn nationalistische standpunten.

Daarnaast riep Grigori Javlinski, al decennia roerganger van de partij, de toorn van vriend en vijand over zich af door te verklaren dat Navalny-aanhangers beter niet op Jabloko kunnen stemmen als ze denken dat de liberalen het programma van de vastgezette oppositieleider gaan uitvoeren.

Salapoelov zegt dat de samenwerking met Jabloko in Irkoetsk altijd goed was. Hij hoopt dat als Verenigd Rusland de meerderheid verliest er een ‘zekere liberalisering’ in Rusland zal ontstaan. “Behouden ze de meerderheid, dan zal er opnieuw een diepe politieke apathie toeslaan,” vreest hij.

Anatoli Nogovitsyn in het nog verder naar het oosten gelegen Jakoetsk had geluk dat hij kandidaat mag zijn voor de Doemaverkiezingen. De ondernemer was coördinator van het lokale FBK-kantoor tot net voor de presidentsverkiezingen van 2018. Daarvan werd Navalny uiteindelijk uitgesloten, reden waarom FBK en Nogovitsyn gezamenlijk besloten de afdeling in de deelrepubliek Jakoetië op te heffen.

Anatoly Nogovitsyn (l) met Alexej Navalny.
 Beeld Twitter / Anatoly Nogovitsyn
Anatoly Nogovitsyn (l) met Alexej Navalny.Beeld Twitter / Anatoly Nogovitsyn

Hongerstaking

Dus is Nogovitsyn al meer dan drie jaar uit dienst bij FBK en besloot de centrale kiescommissie dat hij zijn passieve kiesrecht behoudt. Het ministerie van Justitie wilde hem evenwel uitsluiten van deelname. “Maar ik dreigde met een honger- en dorststaking op het Leninplein. Dat zou de hele wereld hebben gezien,” verklaart de politicus het feit dat hij niet is gedwarsboomd.

Nogovitsyn ziet veel actiebereidheid onder Jakoeten tegen de heersende macht. “Het leven is hier harder, het verschil tussen arm en rijk veel groter,” zegt hij. “Jakoetië is rijk aan goud, diamanten, olie en gas. Maar het volk deelt niet mee in de winsten. Alles gaat naar Moskouse ondernemingen, dat maakt de mensen kwaad.”

De Doemakandidaat ziet de toekomst voor Rusland zonnig in, ondanks de verdergaande repressie: “Vooruitgang houd je niet tegen. In Rusland gaat het alleen wat langzamer. Maar het einde van het regime nadert. Wij zijn met 145 miljoen, ‘zij’ met slechts enkele duizenden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden