PlusAchtergrond

Ron Jans gebruikte het meest beladen woord in de Engelse taal

Voetbaltrainer Ron Jans en racisme? Nederland kan het zich moeilijk voorstellen, maar in Amerika is de term ‘nigger’ die hij gebruikte toen hij meerapte met een rapnummer méér dan een woord.

Ron Jans.Beeld AP

Ron Jans heeft zich in de nesten gewerkt in de VS: hij zit thuis zolang zijn club FC Cincinnati onderzoek doet naar ‘extreem ongepaste’ opmerkingen uit zijn mond. Een of meerdere spelers hebben via hun vakbond gemeld dat Jans in de kleedkamer het ‘n-woord’ gebruikte. Hij stelt dat hij meezong met hiphop.

De racistische term ‘nigger’ is het meest beladen woord in de Engelse taal en wordt zelden uitgesproken of afgedrukt door Amerikanen buiten de zwarte gemeenschap. Toen Barack Obama het eens hardop zei, klonk op veel tv-zenders een piepje om het te maskeren.

Dat heeft een historische reden. Eeuwenlang werden zwarte Amerikanen door witte landgenoten ontmenselijkt met dat n-woord. Het was bedoeld om hen als inferieur weg te zetten, en ging vaak gepaard met bruut geweld. “Dit woord kan zo’n diepe, bijna lichamelijke impact op mensen hebben. Het is zo doordrongen van geweld, van negatieve geschiedenis, van het ontmenselijken van bruine en zwarte mensen,” beschrijft Neal Lester, professor Engels aan Arizona State University die onderzoek doet naar het n-woord. “Te veel mensen denken dat als je een lied zingt of citeert het wel kan.”

Geuzennaam

In de afgelopen decennia zijn sommige zwarte jongeren dat zo pijnlijke scheldwoord gaan gebruiken als geuzennaam. Het leidt ook in de VS af en toe tot discussie en verwarring: als zij het mogen zeggen, waarom hun witte landgenoten dan niet? Maar dat zwarte rappers het n-woord uitspreken wil nog niet zeggen dat het ook vrij gebruikt kan worden door witte mensen, vinden de meeste denkers en commentatoren.

Dat vrouwen elkaar onderling gekscherend ‘bitch’ of ‘wijf’ noemen betekent ook niet dat zulke denigrerende termen geaccepteerd zijn, zei de invloedrijke schrijver Ta-Nehisi Coates eens in een veel gedeelde toelichting. Of, zoals Neal Lester het uitlegt: “Iedereen kent binnen zijn familie of sociale kring grappen die je onderling maakt, maar die je niet wilt horen van iemand daarbuiten.”

Bovendien blijft de negatieve connotatie, vindt hij. Lester geeft er college over en is zelf zwart, maar spreekt het n-woord nooit uit, en zou willen dat ook artiesten het links lieten liggen. “Je kunt in dertig jaar hiphop geen honderden jaren ontmenselijking ongedaan maken.”

Beboet

In American Football-competitie NFL is het n-woord verboden, uit wiens mond het ook komt. Zelfs Colin Kaepernick, een speler die beroemd werd vanwege zijn protest tegen politiegeweld tegen de zwarte gemeenschap, werd er in 2014 voor beboet.

Het woord kan je flink in de problemen brengen. Deze week nog trad een professor aan de Universiteit van Oklahoma tijdelijk terug nadat hij had gezegd dat de frase ‘oké boomer’, een spottende verwijzing naar babyboomers, vergelijkbaar was met het n-woord.

Een professor aan de New School in New York werd vorig jaar onderwerp van onderzoek nadat ze het woord gebruikte in een les over schrijver en activist James Baldwin. Een documentaire over hem heet I am not your negro, maar zij legde uit dat hij in dat statement in 1963 eigenlijk het n-woord gebruikte. Uiteindelijk oordeelde de school dat ze niets verkeerd had gedaan.

Maar topmensen van pizzaketen Papa John’s en Netflix verloren in 2018 hun baan nadat ze het n-woord hadden gebruikt. Twee studenten van de Universiteit van Connecticut die het n-woord over een parkeerplaats van de universiteit riepen, naar eigen zeggen in een ‘spel’, werden eind vorig jaar gearresteerd. Hun zaak is nog onder de rechter. “Het is meer dan een woord,” scandeerden mede-studenten in een protestmars.

Rihanna

Jans is niet de eerste Nederlander die zich aan de gevoeligheden rond het woord brandt. Toen NRC Handelsblad het in 2015 afdrukte in de kop boven een recensie van het boek van Ta-Nehisi Coates, verschenen boze beschouwingen in Amerikaanse media. Rihanna haalde in 2011 hard uit naar het Nederlandse tijdschrift Jackie, dat het n-woord had gebruikt in een artikel over haar, zo beledigend voor de superster dat ze de term in haar reactie op Twitter censureerde tot ‘n****bitch’. Toenmalig hoofdredacteur Eva Hoeke stapte uiteindelijk op.

Rihanna.Beeld AFP

Er zijn culturele verschillen in het spel, lijkt FC Cincinnati te denken. “Terwijl het onderzoek wordt uitgevoerd, streeft de club er ook naar dat elk lid een dieper begrip en bewustzijn heeft van verschillen in culturen en achtergronden,” schrijft de clubleiding in een verklaring over het onderzoek naar Jans. Alle medewerkers krijgen een training, kondigt de FC aan.

De Nederlandse variant van het n-woord is overigens evengoed afgeleid van het Spaanse negro in de tijd van de slavenhandel, en wordt ook meer en meer ongepast gevonden. De negerzoen werd bijvoorbeeld ‘chocoladezoen’, en ook de moorkop kreeg afgelopen week een andere naam.  Toen PVV-raadslid Sebastian Kruis eind vorig jaar meermaals ‘neger’ gebruikte in een discussie over racisme en discriminatie in Den Haag, werd hij tot de orde geroepen door de voorzitter.

‘Gentleman’

Een oud-speler van FC Cincinnati nam het op voor Ron Jans. Emmanuel Ledesma, een Argentijnse middenvelder, schrijft op sociale media dat racisme onacceptabel is, maar dat hij ervan overtuigd is dat Jans ‘niet zo iemand is’. Ledesma omschrijft de coach als ‘gentleman’. “Hij behandelde me als een vader en zo leidde hij de hele groep,” schrijft hij.

Jans zelf is enorm geschrokken van de rel. “Ik ben inderdaad wat onhandig geweest door een stukje tekst mee te zingen,” erkent Jans. “Maar nu wordt van iets onhandigs iets heel groots gemaakt.” Jans is voorlopig in afwachting van het onderzoek, waarvan de uitkomst vandaag wordt verwacht. “Ik kan daarom niet inhoudelijk reageren op de zaak. Dat is me afgeraden door de club, van wie ik overigens heel veel steun ontvang: van de directie, stafleden en spelers. Daar ben ik wel heel blij mee.”

Wel wil hij benadrukken hij zich ver houdt van alles wat met racisme te maken heeft. “Echt waar, ik haat slavernij, discriminatie en racisme,” zegt Jans. “Als ik kan helpen dat te bestrijden in de samenleving, dan doe ik heel graag mee. Ik heb onder meer het Apartheid Museum bezocht, heb veel films en boeken over dit onderwerp gekeken en gelezen.”

“Ik heb zelf veel hiphop-nummers in mijn playlist staan. Maar het nummer dat in de kleedkamer werd afgespeeld kende ik niet,” vervolgt Jans. “Ik voel me niet schuldig. Want ik bén geen racist. Wat ik heb gedaan is in Amerika toch enigszins onhandig. Maar tussen een onhandige actie en wat er nu allemaal gebeurt – dat is niet te bevatten. Ik vind het echt hartstikke jammer, want ik heb het enorm naar mijn zin in Amerika. Deze hele situatie voelt gewoon zó vreemd aan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden