PlusExclusief

Rijke Russen hebben invloed gekocht in Londen – en ze gaan niet zomaar weg

Een Russische vlag is opgehangen in de Londense City, het financiële hart van de stad. De vlag staat symbool van rijke Russen. Beeld In Pictures via Getty Images
Een Russische vlag is opgehangen in de Londense City, het financiële hart van de stad. De vlag staat symbool van rijke Russen.Beeld In Pictures via Getty Images

Boris Johnson kondigt harde maatregelen aan tegen Russische kleptocraten in Londen, een stad die bulkt van Russisch geld. Aanleiding: de Oekraïnecrisis. Maar dat is niet zo makkelijk als het klinkt.

Niels Posthumus

Voor de coronapandemie organiseerden anticorruptieactivisten ‘kleptocraten-rondleidingen’ door Londen. In een busje reden ze geïnteresseerden langs villa’s die zijn aangekocht met dubieus geld, vooral uit Rusland. Volgens anti-corruptieorganisatie Transparency International zijn in Londen minstens 150 villa’s aan te wijzen die aantoonbaar in het bezit zijn van Russische miljonairs met banden met het Kremlin. Waarde: 1,5 miljard pond (1,8 miljard euro).

Roman Borisovich, bedenker van de rondleidingen, heeft herhaaldelijk gezegd dat zijn tours slechts ‘het topje van de ijsberg’ laten zien. Hij schreef in 2016 in The Guardian dat ruim 36.000 huizen in Londen een buitenlandse eigenaar hebben van wie niemand de identiteit kent. Tijdens de rondleidingen legden onderzoeksjournalisten en andere experts uit hoe bedrijven in het Verenigd Koninkrijk – banken, advocatenkantoren, accountantskantoren – het makkelijk maken om buitenlands geld in de Britse hoofdstad wit te wassen.

Ook de politiek is zich hiervan bewust. Een parlementair rapport stelde in 2020 dat het VK ‘oligarchen met open armen ontvangt’. Het land zou ideale mechanismen bieden om geld wit te wassen via wat het rapport de ‘Londense wasserette’ noemt. En er stond in: ‘Russische invloed in het VK is ‘het nieuwe normaal’.’ Londen heet grappend ook wel ‘Moskou aan de Theems’ of ‘Londongrad’.

De Britse regering zegt daar, in het licht van de Oekraïnecrisis, nu een eind aan te willen maken. “Poetins oligarchen zullen zich nergens meer kunnen verbergen”, waarschuwde minister van buitenlandse zaken Liz Truss. Dinsdag kondigde zij harde maatregelen aan tegen vijf Russische banken en drie vrienden van de Russische president Vladimir Poetin. Hun rekeningen in het VK worden bevroren en ze mogen het land niet meer in. Premier Boris Johnson waarschuwde dat dit nog maar het begin is.

Gouden visum

Priti Patel, minister van binnenlandse zaken, kondigde vorige week al een stop aan van de ‘gouden visa’. Op basis van die investeringsvisa konden rijke buitenlanders sinds 2008 een permanente verblijfsvergunning krijgen: wie 2 miljoen pond investeerde in het VK hoefde daar slechts vijf jaar op te wachten, wie 10 miljoen meebracht zelfs maar twee jaar.

Pas na 2015 werd er enig achtergrondonderzoek aan verbonden. Ruim 2500 Russische miljonairs hebben zich zo in het Verenigd Koninkrijk weten te vestigen.

De aantrekkingskracht van het VK schuilt volgens hoogleraar Christopher Gerry, hoofd van de Oxford School of Global and Area Studies aan de Universiteit van Oxford, deels in wat het land te bieden heeft. Al vanaf de jaren negentig stuurt de Russische elite haar kinderen graag naar Britse private kostscholen: goed onderwijs, in het Engels, en dicht bij een aantal van de beste universiteiten ter wereld.

Maar hij erkent dat het lange tijd ook gewoonweg gemakkelijk was: in het VK werden weinig lastige vragen gesteld. En Londen is, als financieel centrum, een perfecte plek om te investeren.

Russisch geld dreef huizenprijzen op

Russisch geld kwam terecht in alle sectoren van de Britse economie: onroerend goed, politiek, sport, onderwijs, goede doelen, media. Gerry woonde tot 2014 in Londen. “De invloed van Russisch geld was er voelbaar,” zegt hij. Russische restaurants schoten uit de grond. Russische investeringen dreven de huizenprijzen op. Naar sommige straten wordt intussen verwezen als ‘Russische stadsdelen’.

Hoeveel Russisch geld er exact omgaat in de Britse economie is onmogelijk te zeggen. Journalist Oliver Bullough stelde enkele jaren geleden in een essay dat de totale Russische belangen in de Britse economie volgens het nationale statistiekbureau begin 2016 officieel zo’n 30 miljard euro bedroegen.

“Maar dat bedrag is misleidend,” meende hij. Want veel Russisch geld, zeker dubieus geld, komt binnen via Britse overzeese gebieden. Dat zijn veelal belastingparadijzen. Net als Nederland overigens, zo noteerde Bullough, dat met al zijn brievenbusfirma’s ook een populaire bestemming voor Russisch geld is.

Nauwelijks nog te herkennen

Alleen al tussen 2008 en 2018 stroomde volgens organisatie Global Witness, via plekken als de Britse Maagdeneilanden en Jersey, nog eens 68 miljard pond (81 miljard euro) extra aan Russisch geld de Britse economie binnen. Uiteraard was niet al dit geld corrupt, maar het betrof wel investeringen die, eenmaal in het VK, nauwelijks nog als Russisch te herkennen zijn.

Die anonimiteit maakt het lastig om sancties in het VK doeltreffend te maken. Je kunt rekeningen en bezittingen immers alleen bevriezen als je weet van wie ze zijn. En wat de ‘gouden visa’ betreft is het kwaad volgens hoogleraar Gerry al geschied. Opschorting ervan kan er in de toekomst inderdaad toe leiden dat Russen minder makkelijk Brits staatsburgerschap verwerven. Maar de Russen die in het verleden het VK zijn binnengekomen, krijg je er niet meer mee weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden