PlusAchtergrond

Radicaal-rechtse Giorgia Meloni waarschijnlijke winnaar Italiaanse verkiezingen: ‘Ze is een gevaar voor de EU’

Het lijkt niet de vraag of, maar hoe dik Giorgia Meloni met haar Broeders van Italië de verkiezingen gaat winnen. Italië maakt zo een scherpe afslag naar radicaal-rechts – en dat kan gevolgen gaan hebben voor de stabiliteit van de EU.

Tom Kieft
Een bijeenkomst met aanhangers van Giorgia Melino in Rome. Meloni belooft in deze economisch turbulente periode gezinnen en kleine bedrijven te helpen, maar zich tegelijkertijd aan de Europese budgetregels te houden. Beeld Getty Images
Een bijeenkomst met aanhangers van Giorgia Melino in Rome. Meloni belooft in deze economisch turbulente periode gezinnen en kleine bedrijven te helpen, maar zich tegelijkertijd aan de Europese budgetregels te houden.Beeld Getty Images

In de herfst van 1922 greep de fascistische leider Benito Mussolini de macht in Italië met zijn mars door Rome. Een eeuw later lijkt Italië zijn eerste extreemrechtse leider te krijgen sinds de executie van Mussolini aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

De partij Broeders van Italië, Fratelli d’Italia, is de gedoodverfde winnaar van de Italiaanse verkiezingen. Het lijkt niet de vraag of, maar hoe dik de radicaal-rechtse partij van Giorgia Meloni de Italiaanse verkiezingen zondag gaat winnen.

Eerste vrouwelijke premier

In de laatste peilingen wordt geschat dat de partij op 25 procent van de stemmen kan rekenen. Het staat daarmee zo goed als vast dat de 45-jarige Meloni samen met Lega en Forza Italia een rechtse regering kan vormen en zo de eerste vrouwelijke premier van Italië ooit kan worden.

Dat had tot enkele maanden geleden vrijwel niemand kunnen voorspellen. Sinds haar oprichting in 2012 bungelde de partij rond de 2 tot 4 procent van de stemmen. Qua standpunten ging Broeders van Italië, die wortels heeft in de naoorlogse fascistische partij, vaak nog verder in haar radicaal-rechtse standpunten dan de rechtspopulistische Lega van Matteo Salvini.

Maar waar Salvini, die lang de grote ster was aan het rechtse firmament in Italië, zijn glans langzaam maar zeker verloor, wist Meloni in enkele maanden tijd de harten van conservatief Italië te winnen.

Vrouw van het volk

Dat heeft ze deels te danken aan haar charisma. Zoals veel populistische leiders voor haar weet Meloni, in eigen land bekend om haar platte Romeinse accent, zich te profileren als vrouw van het volk. En een moeder bovendien.

Volgens politiek-analisten is haar explosief gegroeide populariteit echter vooral het gevolg van haar beslissing om – als enige oppositieleider – niet deel te nemen aan de brede coalitie van premier Mario Draghi.

Waar andere partijen op links én rechts zich in die afgelopen twee jaar in de ogen van veel Italianen verloochenden door in de regering van Draghi samen te werken met hun politieke tegenstanders, kon Meloni zo oppositie blijven voeren en zich steeds meer laten gelden als nieuw conservatief geluid. En dus toen Draghi deze zomer de stekker uit zijn regering trok, kon ze daar de vruchten van plukken.

Poetin

Meloni belooft in deze economisch turbulente periode gezinnen en kleine bedrijven te helpen, maar zich tegelijkertijd aan de Europese budgetregels te houden. Want hoewel Meloni zich in het verleden nogal eens kritisch heeft uitgelaten over Brussel en de eurozone, deed ze er in aanloop naar de verkiezingen alles aan om zich te profileren als een betrouwbare partner binnen de EU.

In buitenlandse media benadrukte ze in augustus, in vloeiend Engels, Frans en Spaans, pro-EU én de euro te zijn, en liet ze weten nadrukkelijk vóór de Navo en vóór sancties tegen Rusland te zijn vanwege de oorlog in Oekraïne. Met dat laatste onderscheidt ze zich van haar concurrent en aanstaande coalitiegenoot Salvini, die geregeld zijn bewondering voor de Russische president Poetin heeft geuit.

Familiewaarden

De zorgen over de ideologische wortels van haar partij zijn volgens Meloni bovendien nergens voor nodig. Ja, ze is nationalistisch, fel tegen immigratie en conservatief-christelijk als het gaat om familiewaarden, maar nee, benadrukte ze keer op keer, ze is beslist niet fascistisch.

Volgens Meloni heeft Italië het fascisme immers al decennia geleden naar de geschiedenisboeken verwezen. Haar sympathiserende uitspraken over Mussolini, als tiener op Franse tv, moeten we zien als jeugdzondes. Deze week nog schorste haar partij een partijgenoot die, zo onthulde de linkse Italiaanse krant La Repubblica, Adolf Hitler had geprezen in een post op sociale media.

‘Italiaanse Trump’

Toch neemt dat de zorgen niet volledig weg in Brussel over de definitieve afslag naar rechts die Italië, de twee na grootste economie van de EU, morgen lijkt te maken. Zo heeft Meloni zich fel uitgelaten tegen lhbtq-rechten, onderhoudt ze nauwe banden met de anti-abortuslobby en wordt ze vanwege haar ‘Italië-eerst’-doctrine ook wel de Italiaanse Trump genoemd.

“Meloni is geen gevaar voor de democratie, maar een gevaar voor de Europese Unie,” zegt Gianluca Passarelli tegen de BBC. De hoogleraar politicologie aan de Sapienza Universiteit in Rome plaatst haar in hetzelfde rijtje als de Hongaarse premier Viktor Orbán, de notoire dwarsligger in Brussel.

“Ze wil een ‘Europa van naties’, dus waar iedere lidstaat eigenlijk alleen staat,” aldus Passarelli. “Italië zou zo het Trojaanse paard van Poetin kunnen worden, door de Europese solidariteit verder te ondermijnen.”

De tekst gaat verder onder de grafiek

Drie Italiaanse Amsterdammers en hun blik op de Italiaanse politiek.
‘Iedere partij is eigenlijk een teleurstelling’

Samuele Murtinu: 'Salvini vind ik een gevaarlijke man. Hij sympathiseerde jarenlang met Poetin.' Beeld Daphne Lucker
Samuele Murtinu: 'Salvini vind ik een gevaarlijke man. Hij sympathiseerde jarenlang met Poetin.'Beeld Daphne Lucker

Samuele Murtinu (40), hoogleraar Recht, Economie, Bestuur en Organisatie aan de Utrecht University School of Economics, Amsterdam-Zuid

“Allereerst vind ik het verontrustend hoe rechtse partijen omgaan met publiek geld. Er zijn al financiële problemen en die zullen door rechts beleid erger worden. Ook Italië als land, dat misschien vergelijkbare beslissingen als Hongarije neemt, en de kans op Russische infiltratie baart me zorgen. Je weet nooit of populistische politici bepaalde beloftes krijgen van het Kremlin.”

“Salvini vind ik een gevaarlijke man. Hij sympathiseerde jarenlang met Poetin, maar sinds hij een week geleden via verkiezingspolls zag dat zijn pro-Poetinhouding hem stemmen kost, veroordeelt hij Poetin opeens. Mijn ouders, die in de buurt van Milaan wonen, zijn het meest bezorgd over hoe de verkiezingen voor jonge generaties uitpakken. Ze weten door eerdere verkiezingen dat alles wat er door Italiaanse politici beloofd wordt, niet wordt uitgevoerd.”

Nora Barbi: 'We zouden blij moeten zijn met de eerste vrouwelijk premier, maar helaas ben ik dat niet met Meloni.' Beeld Jennifer Gijrath
Nora Barbi: 'We zouden blij moeten zijn met de eerste vrouwelijk premier, maar helaas ben ik dat niet met Meloni.'Beeld Jennifer Gijrath

Nora Barbi (38), freelance consultant financial services, Amsterdam-West

“Ik ben heel bezorgd over extreemrechts. De gehele politieke situatie vind ik heel verdrietig, zowel op links als rechts. Ik heb via de post gestemd, maar had geen idee op wie ik moest stemmen omdat iedere partij eigenlijk een teleurstelling is. We zouden blij moeten zijn met de eerste vrouwelijk premier, maar helaas ben ik dat niet met Meloni. Hoewel ik niet achter haar ideeën sta, moet ik haar wel nageven dat ze de enige is die doet wat ze zegt.”

“Mijn familie woont tussen Bologna en Venetië en is ook bezorgd. Ze zien hun land aan de rand van de afgrond. Heel veel Italianen hebben moeite om rond te komen en stemmen op Meloni omdat zij de enige betrouwbare oplossing biedt. Ook al zijn ze in hun hart niet extreemrechts, stemmen ze wel op iemand van extreem-rechts die verbetering belooft.”

Veronica Fanzio: 'Jonge, linkse stemmers zullen hun mening harder moeten laten klinken.' Beeld Daphne Lucker
Veronica Fanzio: 'Jonge, linkse stemmers zullen hun mening harder moeten laten klinken.'Beeld Daphne Lucker

Veronica Fanzio (25), masterstudent Media Studies, Amsterdam-West

“Eerlijk gezegd heb ik dit wel aan zien komen. Italië is nooit erg goed geweest met crises. Ik heb het gevoel dat rechtse politici bloeien op onrust. Ze praten met aantrekkelijke populistische slogans. Dat trekt mensen die onzeker worden in een crisis.”

“Tot nu toe is er in de regering altijd een oppositie geweest die genoeg tegen gewicht bood. Ik hoop dat, wanneer rechts wint, links een sterkere oppositie gaat vormen. Misschien moet dat buiten het parlement. Jonge, linkse stemmers zullen hun mening harder moeten laten klinken. Zeker nu er in het debat concretere voorstellen zullen komen met betrekking tot conservatieve ideeën over bijvoorbeeld abortus.”

Lot Alewijnse
Freek Haye

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden