Plus

Proeftuin van het terrorisme

Als het aan de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern ligt, krijgt massamoordenaar Brenton Tarrant tijdens zijn proces niet net zo’n podium als destijds Anders Breivik.

Een bloemenzee voor de slachtoffers in Christchurch. Beeld AFP/ Marty Melville

De Noorse massamoordenaar Anders Breivik, geestverwant van Brenton Tarrant, gebruikte zijn proces om zijn waanideeën te ventileren en volgers te inspireren. Premier Jacinda Ardern wil het zover niet laten komen. Ze noemt de naam van de dader niet meer.

Maar het zal moeilijk worden hem te negeren. De man die vorige week in Christchurch vijftig mensen doodschoot, beweerde in zijn manifest dat het blanke ras met de ondergang wordt bedreigd. De 28-jarige Australiër bereisde de wereld om daarover allerlei verknipte ideeën bijeen te sprokkelen.

Dat hij ook Frankrijk aandeed, verbaast schrijver Marc Weitzmann niet. “Frankrijk is het laboratorium geworden van extremisten, dus ook voor types als Tarrant,” zegt de Franse onderzoeksjournalist aan de telefoon. 

Sinds de moordpartij in Christchurch wordt Weitzmann veel geraadpleegd. In de Verenigde Staten is zojuist de vertaling uitgekomen van zijn Franse bestseller Un temps pour haïr (Een tijd om te haten). Weitzmann speurt daarin naar de herkomst van de haat waar extremisten op surfen.

Extreemrechts

Wat zocht massamoordenaar Tarrant eigenlijk in Frankrijk? En in hoeverre liet hij zich leiden door Renaud Camus, schrijver en gevierd theoreticus van extreemrechts? Dezelfde Camus poseerde vorig jaar op een PVV-bijeenkomst in Rotterdam. Diens ideeën over ‘de grote vervanging’ werden door Tarrant aangehaald als titel van zijn manifest: The Great Replacement. Dit is de in extreemrechtse kringen populaire complottheorie waarin kwaadaardige krachten zouden samenspannen om de authentieke (lees: witte) Europeanen geleidelijk in te wisselen voor migranten uit Afrika en het Midden-Oosten.

In Frankrijk vond Tarrant genoeg materiaal voor zijn manifest, aldus Weitzmann. Hij somt op: Frankrijk heeft een lange geschiedenis van rechts-extremisme en antisemitisme. Het land worstelt nog steeds met zijn koloniale verleden, was in 2002 het eerste westerse land waar een extreemrechtse politicus het tot de beslissende tweede ronde van de presidentverkiezingen schopte – Jean-Marie Le Pen verloor uiteindelijk ruim van Jacques Chirac. En Franse jihadisten waren de eerste westerlingen die afreisden naar Irak en Syrië. Het land werd ook niet ­gespaard. Sinds 2015 zijn er meer dan 300 mensen omgekomen bij jihadistische terreuraan­slagen in onder andere Parijs en Nice.

Van grote bek naar onschuldige kroegpraat

Brenton Tarrant reisde door het oosten van Frankrijk en zag naar zijn zin te veel Noord-Afrikaanse migranten. Het paste in wat hij daarover bij Renaud Camus had gelezen. Hij zag niet-witte ‘binnenvallers’, zoals hij ze noemde, die de witten vervingen.

Weitzmann walgt van de werkwijze van Camus: “Op een zogenaamd literaire manier verspreidt deze man racistische ideeën. Hetzelfde deed hij twintig jaar geleden met antisemitisme. Hij hanteert een soort masochistische logica: ‘Wij, de blanke westerlingen, zijn bezig te sterven. Ik zeg dat hardop maar, pas op, ik ben niet verantwoordelijk voor de gevolgen van wat ik zeg.’ Zo zet hij de deur open voor paranoia en strijd over identiteit. Hij is een perverse slappeling die zelf buiten schot wil blijven en zich verschuilt achter literaire vrijheid. Dat laatste is erg Frans trouwens: eerst een grote bek opzetten en als het serieus wordt, zeg je dat het onschuldige kroegpraat was.”

Maar het zijn types als Brenton Tarrant die de daad bij het woord voegen en zich erop beroepen namens het volk te handelen. “Precies zoals de jihadisten. Ook die zeggen namens het echte volk te spreken.”

Knippen en plakken

Een groot verschil tussen jihadisten en rechts-extremisten is dat de eersten zich voegen in een collectieve missie, terwijl figuren als Breivik en Tarrant vooral hun eigen, individuele ideeën brouwen. Daarbij twijfelt Weitzmann of de Australiër echt teksten heeft gelezen of maar wat bij elkaar heeft geknipt en geplakt op internet.

Frankrijk is een kruispunt van haat geworden, aldus Weitzmann. Sinds Timothy McVeigh in 1995 in Oklahoma 168 mensen opblies, ziet hij dezelfde vragen en dezelfde haat de wereld rondgaan. 

“De fascistische Aumsekte in Japan, die met gifgas in de metro dertien mensen vermoordde, had hetzelfde gedachtegoed. De aanslagen van het Islamitische Reddingsfront (FIS) in Algerije idem dito, de nationalisten van de Balkanoorlogen, het nieuwe extremisme in Frankrijk, tot aan de gele hesjes. Het idee is de wereld te redden van globalisering en liberale waarden door hem eerst kapot te maken.”

De schrijver maakt zich op dit moment weinig illusies over de respons van traditionele politici in Frankrijk: “Zij leven al lang in een schijnwereld. Ze maken hun eigen politieke berekeningen en daar gaan ze voor.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden