Plus Analyse

President Trump leeft in het verleden. Haalt de toekomst hem in?

President Trump promoot racisme, zeggen critici na de recente schietpartijen. In een cultureel steeds diverser Amerika is het de vraag of zijn anti-immigratieretoriek nog een winnende strategie is.

Ruzie tussen een voor- en tegenstander van Trump, tijdens diens bezoek aan een ziekenhuis waar slachtoffers van het bloedbad in El Paso liggen. Beeld AFP

Times Square was zelden zo leeg als maandagavond, toen toeristen het schreeuwerige doch iconische hart van New York massaal ontvluchtten omdat ze dachten geweerschoten te horen. Het bleek de knetterende uitlaat van een motorfiets.

Angst heerst overal in de Verenigde Staten, nadat in één weekend 31 mensen omkwamen door twee massamoordenaars met legaal aangeschafte geweren. Het drukte de Amerikanen met hun neus op de feiten: ze lopen het risico doodgeschoten te worden als ze hele gewone dingen doen. Boodschappen bij Walmart, naar school gaan, over Times Square struinen.

Vooral bij mensen met Latijns-Amerikaanse wortels – 18 procent van de bevolking van de VS – zit de schrik er goed in. Ze stonden al op scherp vanwege virale video’s waarin ze uitgekafferd werden omdat ze Spaans spraken, of iemand dreigde de vreemdelingenpolitie te bellen. Nu had een massamoordenaar het specifiek op hen gemunt in de Texaanse grensstad El Paso. Acht op de tien inwoners daar heeft een Latijns-Amerikaanse achtergrond.

Een supermarktklant die probeerde de moordenaar te stoppen door hem te bekogelen met frisdrankflessen, zegt dat de man witte en zwarte klanten liet vluchten en latino’s op een kogelregen trakteerde. In het manifest van de schutter schreef hij zich te willen verdedigen tegen een ‘invasie’ van Spaanstaligen. Het is een term die opvallende overeenkomsten vertoont met de anti-immigratieretoriek van president Trump, die vaak spreekt van een ‘invasie’.

Discriminerend

Het racistische geweld komt net nadat de president al een verhit debat over racisme ontketende met discriminerende uitspraken over kritische vrouwen van kleur in het Congres. Ze konden teruggaan naar hun eigen land, schreef hij, over Amerikaanse staatsburgers.

Trump is mede verantwoordelijk voor het geweld in El Paso, vinden zijn critici. “Hij tolereert racisme niet, hij promóót racisme. Hij tolereert geweld niet, hij wakkert racisme en geweld in dit land aan,” vond Beto O’Rourke, Democratisch presidentskandidaat uit de Texaanse stad.

Trumps medestanders wijzen erop dat ook aanhangers van linkse politici als Bernie Sanders en Elizabeth Warren aanslagen pleegden. De schutter die afgelopen weekend in Dayton toesloeg, lijkt positieve berichten over die twee gepost te hebben op zijn sociale media. Dat is overigens wel een wat andere situatie: zijn politieke voorkeur wordt door onderzoekers vooralsnog niet gezien als motivatie voor de aanval. In hun retoriek over hun favoriete doelwit, miljardairs, gaan Sanders en Warren niet zover dat ze fysiek gevaar impliceren.

Maar geweld begint gewoon te worden in het oververhitte politieke klimaat van de VS. Afgevaardigde Steve Scalise uit Louisiana werd in 2017 geraakt in zijn heup toen een aanhanger van Sanders een groep Republikeinse Congresleden onder vuur nam. Een Trump-fan stuurde vorig jaar pijpbommen naar critici van de president.

Het idee dat het witte ras verdedigd moet worden tegen de opmars van gekleurde immigranten was bij recente aanvallen geregeld het motief. De schutter die in oktober vorig jaar het vuur opende op een synagoge in Pittsburgh, meende dat Joden een ‘invasie’ van moordlustige Centraal-Amerikanen hadden georganiseerd. In april vielen drie doden in een synagoge in Poway, Californië, dankzij een schutter die racistische, antisemitische verhandelingen schreef over genocide op witte mensen. Die beide schutters vonden Trump overigens een ‘zionistische verrader’.

Aanstichter

Het is makkelijk om naar Trump te wijzen als de aanstichter van schokkend geweld – alsof alles is opgelost als hij van het toneel verdwenen is. Maar racisme en wit nationalisme zijn bepaald niet nieuw in de VS. Ze zorgden al ver voordat Trump politiek actief werd voor veel ellende. De president doet weinig moeite die oude geest in de fles te krijgen. Hij gebruikt onderbuikgevoelens over ras en etniciteit voor politiek gewin.

Hij betwijfelde in zijn vorige leven als reality-ster constant of de eerste zwarte president wel een echte Amerikaan was, en wenste vijf onschuldige zwarte jongens de doodstraf toe om een gewelddadige verkrachting waar ze niets mee te maken hadden. In zijn campagne sprak hij over Mexicanen als criminelen en verkrachters – ‘al zijn sommigen, veronderstel ik, goede mensen’ – en pleitte hij ervoor de grenzen te sluiten voor moslims.

Het lijkt een verliezende strategie. Amerika wordt almaar diverser. Zeker in Texas; staat van cowboys, maar evengoed van enorme culturele diversiteit, met Houston als Amerika’s meest diverse stad. In El Paso heeft zes op de tien Amerikanen familie in Mexico.

Een derde van de Texanen vindt dat reden voor pessimisme, bleek deze zomer uit een peiling van de Texas Tribune en de University of Texas. Onder Republikeinen heerst dat gevoel nog sterker: 44 procent maakt zich zorgen om toenemende raciale en etnische diversiteit.

Trump stookt vooral die angsten van zijn overwegend witte, conservatieve achterban op. In 2016 kon hij nog dankzij de steun van die gedreven minderheid tot president gekozen worden, maar het aandeel witte gelovigen in de VS wordt steeds kleiner. Steden als Houston en El Paso zijn de toekomst, volgens demografen. De president leeft in het verleden.

“Met één stem moet ons land racisme, onverdraagzaamheid en witte superioriteit veroordelen,” zei hij na het bloedige weekend plechtig vanuit het Witte Huis, zonder in te gaan op de beschuldiging dat hij er deel aan heeft. “Deze sinistere ideologieën moeten verslagen worden.” Maar zalvende, afkeurende woorden uit zijn mond worden niet meer serieus genomen, bleek wel bij zijn bezoek aan El Paso.

Vreemdelingenpolitie

De vorige keer dat hij daar was, in februari, sprak hij op een bijeenkomst over immigranten zonder papieren. “Moorden, moorden, moorden!” hield hij zijn publiek voor. Enkele uren voor zijn tweede bezoek viel zijn vreemdelingenpolitie vleesverwerkingsfabrieken in Mississippi binnen om 680 vooral Latijns-Amerikaanse immigranten zonder papieren aan te houden, de grootste operatie in jaren.

Nu namen El Pasoans geen blad voor de mond op de borden die ze bij een demonstratie in de lucht staken. ‘Fuck Trumps hatelijke taal’, stond erop, ‘Make Racists Afraid Again’, en een belangrijke les: ‘Woorden hebben consequenties’.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden