Plus

Praalgraf dictator Franco ‘past niet langer in een Europese democratie’

Na jarenlang politiek en juridisch getouwtrek wordt de Spaanse dictator Franco vandaag herbegraven. Het lege mausoleum wordt wellicht een museum.  Veel franquistas namen de afgelopen tijd nog een laatste selfie met de fascistengroet bij zijn praalgraf. 

Familieleden dragen de kist met de overblijfselen van de Spaanse dictator generaal Francisco Franco. Beeld AP

Het hekwerk voor de Vallei der Gevallenen waarop twee stalen fascistische adelaars prijken zit potdicht. Bij de slagboom houden agenten pottenkijkers buiten, terwijl binnen de uittocht van Francisco Franco uit zijn tombe minutieus wordt gerepeteerd.

De Spaanse dictator (1892-1975) wordt vandaag uit zijn bombastische mausoleum gehaald en waarschijnlijk per helikopter naar de veel eenvoudiger gemeentelijke begraafplaats Mingorrubio gevlogen. De herbegrafenis – waaraan een jarenlange politieke en juridische strijd voorafging – is een overwinning voor demissionair premier Pedro Sánchez en voor de door zijn partij geïnitieerde Wet op de Historische Herinnering uit 2007. De sociaal-democraat Sánchez kondigde het al direct aan toen hij vorig jaar premier werd: dit soort ‘symbolen die Spanjaarden verdelen’ passen niet in een ‘volwassen Europese democratie’.

De laatste tocht van de overleden dictator staat natuurlijk bol van de symboliek. Maar de herbegrafenis is voor veel Spanjaarden niet per se nodig: in een recente peiling van de krant El Mundo blijkt dat maar 43 procent vóór de opgraving van Franco is, 32,5 procent tegen en 20 procent kan het niet zoveel schelen.

Amnestie

Hoewel het aantal uitgesproken franquisten na ruim vier decennia democratie in Spanje gering is, redeneren veel Spanjaarden dat het verleden beter met rust gelaten kan worden; een echo uit de democratische transitie van het land dat met de grondwet uit 1978 uit de dictatuur stapte. Een waarheidscommissie kwam er niet en Franco’s getrouwen kregen amnestie. Het was de prijs die volgens velen betaald moest worden voor een overgang naar een democratie zonder bloedvergieten. Franquistische symbolen werden in dit licht dan ook jarenlang ongemoeid gelaten. Met als topstuk de Vallei der Gevallenen.

Het complex waar een imponerend 150 meter hoog kruis bovenuit toornt is een monument voor Franco’s militaire overwinning in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939), waar hij zelf als couppleger de aanstichter van was.

Pompeus bouwwerk

Achttien jaar lang zwoegden dwangarbeiders op het pompeuze bouwwerk van graniet en marmer in de Sierra de Guadarrama, 50 kilometer ten noorden van Madrid. Toen de Vallei der Gevallenen in 1959 werd geopend, lagen daar ook 33.000 lichamen begraven van slachtoffers die aan beide kanten van de burgeroorlog vielen; veelal verplaatst zonder toestemming van de nabestaanden. Naast de 200.000 doden die op het slagveld vielen, wordt Franco ook nog eens verantwoordelijk gehouden voor 200.000 doden tijdens de burgeroorlog en onder zijn dictatuur.

Nu Franco vertrekt uit de Vallei der Gevallenen rijst de vraag wat er met het complex moet gebeuren. De linkse partij Podemos wil nog wel een stap verdergaan en het kruis en de basiliek ontmantelen. De sociaaldemocraten van Sánchez zinspelen al langer op een vervanging van de monniken die de Vallei der Gevallenen bestieren, voor geestelijken die openstaan voor een nieuwe bestemming van het complex. De huidige benedictijnse orde verzet zich namelijk al jaren met hand en tand tegen verandering en bad tot voor kort in de basiliek nog voor de ziel van de dictator.

Herdenkingsplaats

Die nieuwe bestemming zou een herdenkingsplaats en museum kunnen worden waar op gebalanceerde wijze tekst en uitleg wordt gegeven over de burgeroorlog en de dictatuur. Al zal over de precieze invulling niet zomaar politieke overeenstemming zijn, dat heeft het gedraal dat aan Franco’s opgraving voorafging wel aangetoond.

Bovendien zou het een enorme kostbare verbouwing vergen, aangezien de constructie door vocht is aangetast. De Spaanse belastingbetaler legde de afgelopen jaren al miljoenen peseta’s en euro’s neer voor het onderhoud en moet nu nog eens ruim 60.000 euro ophoesten voor Franco’s herbegrafenis. Sinds bekend werd dat Franco niet lang meer in zijn mausoleum zou liggen, nam het aantal bezoekers toe. Velen wilden nog eenmaal een selfie met de fascistengroet voor zijn graf. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden