Plus

Polarisatie en taalkloof maken regeringsvorming België lastig

Er valt veel te kiezen in België, dus de borden met propaganda hangen vol met kandidaten voor allerlei functies. Beeld AP

Gaat het Belgische formatierecord van 541 dagen doorbroken worden na de verkiezingen van komende zondag? Een regering vormen verloopt daar altijd moeizaam.

Kort duurt een Belgische kabinetsformatie nooit. In 2014 verstreken er 139 dagen na de verkiezingen voor de Belgen weer werden bestuurd, een respectabele periode. In 2010-2011 waren het 541 dagen. Ter vergelijking: In Nederland duren formaties gemiddeld 94 dagen, al nam de vorming van Rutte III met 225 dagen ook een recordtijd in beslag.

Zondag zijn er in België naast Europese verkiezingen ook landelijke. Dus maakt het land zich op voor weer een lange formatie, want de uitslag van de verkiezingen leidt zeker tot een ingewikkelde puzzel. Ten eerste komt dat door het ingewikkelde staatsbestel met zes parlementen naast elkaar. Ten tweede spreekt de helft van de inwoners elkaars taal niet, of niet graag. Ten derde is het Nederlands sprekende deel rechtser georiënteerd dan het Frans sprekende.

Klimaatmarsen

Het voornaamste obstakel voor een snelle regeringsvorming is de polarisatie. Het politieke landschap van België kent als uitersten het superklimaatbewuste Ecolo (Waals) en Groen (Vlaams) versus het nationalisme van Vlaams Belang en N-VA.

Groen won het afgelopen half jaar aan zelfbewustzijn door wekelijkse klimaatmarsen en tegelijkertijd groeide aan de nationalistische kant ook het zelfbewustzijn. De Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) is al de grootste partij in het land, aan de rechterkant aangevuld door een Thierry Baudetachtige nieuwkomer op: de 26-jarige Dries Van Langenhove.

Dat deze drieste, studentikoze jongeheer in maatpak een toekomst in de politiek zou hebben, verwachtte eind vorig jaar nog niemand. Hij was met zijn beweging ‘Schild en Vrienden’ wegens seksisme, racisme en antisemitisme in opspraak geraakt.

Die ophef versterkte juist de populariteit van Van Langenhove, die in januari aan het volk werd voorgesteld als lijsttrekker van het uiterst rechtse Vlaams Belang.

‘Politiek is te belangrijk om over te laten aan politici’, is zijn motto en hij presenteert zich als onafhankelijk kandidaat. Zijn agenda: een rem op migratie. Ook wil hij migranten die zich niet genoeg aanpassen terugsturen en stoppen met ‘het normaliseren van geslachtsverandering’. Een opvallend detail is dat Van Langenhove onder meer politiek geschoold werd in Nederland, bij de zomer­school van Baudets Forum voor Democratie.

Rechtse jongens

Uit peilingen blijkt dat de Belgische kloof tussen groen en rechts vooral zichtbaar is onder jongeren, waarin ook een verschil te zien is tussen de seksen. In de categorie jongeren tot 25 jaar zegt een twee keer zo grote groep jongens als meisjes op Vlaams Belang of N-VA te gaan stemmen.

Die partij blijft zondag waarschijnlijk de grootste, maar verliest toch zoveel aanhang dat het onzeker is of ze aan een volgende regering kan deelnemen. De laatste coalitie viel uiteen toen de NV-A zich tegen het VN-migratiepact keerde.

Verplicht stemmen in vele verkiezingen

België kiest morgen voor het Europees Parlement, de eigen Kamer van Volksvertegenwoordigers en nóg vier parlementen. Het is ingewikkeld, maar dat is België wel gewend.

Je ziet bijna door de bomen het bos niet meer. Brussel hangt al weken vol kleurige posters van honderden vriendelijk lachende politici. Die is van de christendemocraten (cdH), zij van de groenen van Ecolo, hij van de marxistische PvdA, en dan hangen daar nog mensen van de Mouvement Réformateur, het Vlaams Belang en de Démocrate Fédéraliste Indépendant. Als je een Franstalige Brusselaar bent, heb je morgen het meeste werk. Je krijgt dan vier stemlijsten voor je neus.

Maar waar je ook woont in België, er is veel stof tot nadenken. Om te beginnen moet je duidelijk krijgen wie je favoriet is voor het Europees Parlement. België heeft 21 zetels te verdelen (vijf minder dan Nederland). Je stemt vervolgens voor het landelijke parlement, de Kamer van Volksvertegenwoordigers, waar straks 150 parlementariërs in de bankjes plaatsnemen. Dan kiezen de Walen, de Vlamingen en de inwoners van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ook elk hun eigen parlement. En nóg zijn we niet klaar. Er is ook nog een parlement voor de Frans sprekende gemeenschap in België (in Brussel en in Wallonië). De Vlamingen laten deze verkiezing schieten, zij vinden één Nederlandstalig parlement voldoende. En natuurlijk is er ook een parlement voor de Duitstaligen.

Je zou er bijna om thuisblijven. Maar dat mag niet in België. Hier geldt een opkomstplicht. Dat verklaart de bijna buitenaardse opkomstcijfers van de laatste Europese verkiezingen. Waar Nederland bleef steken op 37 procent (deze keer is het met 41 procent iets beter), zaten de Belgen rond de 90 procent. Officieel staat er een boete op van tussen de 5 en 1000 euro, maar er wordt al jaren niemand meer beboet. Steeds meer Belgen lijken dat ook in de gaten te krijgen. Wat dan weer de discussie doet oplaaien over het afschaffen van de opkomstplicht: als je toch niet straft, waarom dan zo moeilijk doen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden