PlusAchtergrond

Pleegt Donald Trump een staatsgreep?

Het Witte Huis afgelopen donderdag. Maakt zijn bewoner nog plaats voor Joe Biden?Beeld Reuters

De gebezigde taal en de ingrepen in het democratisch proces lijken op een staatsgreep. Wie snijdt Donald Trump de pas af? Sommige experts vertrouwen op de wet, anderen zien een dictatuur in opkomst.

Timothy Snyder, historicus aan de Amerikaanse Yale-universiteit, heeft genoeg gezien: ‘Er is een coup in de maak,’ schreef hij deze week in een essay in The Boston Globe. ‘En het aantal medestanders neemt niet af, maar toe.’

Er zijn (ex-)partijgenoten die de president via de media van repliek dienen, maar ze vormen een minderheid onder de Republikeinen. Kopstukken als Lindsey Graham (‘Als we deze strijd niet voeren, wordt er nooit meer een Republikein president’) en Mitch McConnell (‘De president heeft het volste recht de verkiezingsuitslag aan te vechten’), leggen Trump geen strobreed in de weg. Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, die als hoogste diplomaat van de regering wereldwijd democratie predikt, evenmin. “We werken mee aan een transitie naar nog eens vier jaar Trump,” zei de man die de Belarussische president Loekasjenko vorige maand nog een fraudeur noemde.

Loyalisten op Defensie

Minister van Justitie William Barr gelastte zijn officieren en aanklagers deze week zeer grondig onderzoek te doen naar grootschalige fraude die Trump de winst zou hebben gekost, hoewel autoriteiten daar in de Staten nergens bewijs voor hebben gevonden. Denkend aan zijn achtervang, ontsloeg Trump minister van Defensie Mark Esper. Hij verving hem en functionarissen op sleutelposities in het departement door loyalisten.

Zulke personeelswisselingen passen niet bij een president die van plan is over minder dan zeventig dagen afstand te doen van de macht. Het Witte Huis heeft departementen echter ook opgedragen hun begrotingen gereed te maken voor presentatie door de regering-Trump in februari volgend jaar. Meewerken met het transitieteam van Biden is hen volgens The Washington Post op straffe van ontslag verboden.

Coup d’état

Voor Snyder zijn de implicaties glashelder: ‘Wat Trump hier probeert te doen, heeft een naam: coup d’état. Het lijkt misschien slecht georganiseerd, maar kansloos is het zeker niet.’ Snyder schuwt als het op Trump aankomt de polemiek niet. Drie jaar geleden zei hij in Het Parool al eens dat de president uit is op een dictatuur.

Het verwachtingspatroon van Snyder is zeldzaam dystopisch. Het gevoel dat de president met vuur speelt, wordt niettemin breed gedragen. Maar of het zo’n vaart zal lopen? Veel academici verwachten dat het democratische proces dat Trump nu met voeten treedt, hem vroeg of laat de pas zal afsnijden. Richard Hasen, gespecialiseerd in kiesrecht aan University of California, tegen The Guardian: “Er is zo’n ontzettend antidemocratische machtsgreep voor nodig om nog in het Witte Huis te blijven. Zolang we als land in staat zijn de letter van de wet te blijven volgen, zie ik dat niet gebeuren.”

Terwijl de Trumpcampagne deze week het ene na het andere kort geding verloor, laat zijn fanatieke aanhang zich met elke boze tweet zand in de ogen strooien. Trump verloor de verkiezingen, maar met meer stemmen dan welke verliezer dan ook: dik 70 miljoen. Zolang Trump geen sjoege geeft, is Bidens presidentschap voor velen besmet, terecht of niet.

Het Cybersecurity and Infrastructure Security Agency benadrukte donderdag nog maar eens dat de verkiezingen ‘de veiligste uit de Amerikaanse geschiedenis’ waren. Geen bewijs van weggemaakte of dubbele stemmen, om nog maar te zwijgen over signalen van buitenlandse inmenging. Richard Pildes, hoogleraar constitutioneel recht aan de Universiteit van New York, in The Guardian: ‘De ironie – of tragedie – is dat we onder extreem moeilijke omstandigheden vlekkeloos verlopen verkiezingen hebben kunnen houden. Toch is een aanzienlijk deel van de aanhangers van de president ervan overtuigd dat het proces oneerlijk is verlopen.’

Biden op halve kracht

Zolang Trump doorzet en de Republikeinse partij met hem meebeweegt, werkt Joe Biden op halve kracht. Formaliteiten zoals de zitting van het kiescollege op 14 december en zijn inauguratie van 20 januari, worden zo ineens onaangenaam spannend. Is daarmee sprake van een staatsgreep? vroeg weekblad The New Yorker aan een tiental mastodonten in Washington. De gezaghebbende neoconservatieve denker Bill Kristol in dat artikel: “Dit is een beetje coup vermenigvuldigd met een hoop oplichterij en boven alles een totale en roekeloze minachting van een gezonde democratie.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden