Plus

PiS-partij en de kerk zijn in Polen twee handen op een buik

De conservatief-nationalistische regerings-partij PiS gaat de verkiezingen zondag in Polen vrijwel zeker winnen. Met dank aan de katholieke kerk.

Poolse gelovigen lopen mee in de ‘Rozenkransmars’ in Warschau vorige week zaterdag. Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

“Toen ik een kind was, stond hier een hek met grote honden.” Tomasz Brzozowski (45) trekt een onzichtbare streep over het smalle asfaltweggetje in het natgeregende bos. Aan de andere kant lag het domein voor partijbonzen. “Een staat in de staat.” Dorpen werden ontruimd en afgebroken en het hele gebied rondom het Lanskiemeer werd omheind, zodat de communistische bovenbazen ongestoord konden uitrusten en jagen.

De communisten zijn verdwenen. Hun plaats is ingenomen door priesters. Toen de huidige conservatieve regeringspartij PiS de eerste keer aan de macht kwam, gaf ze in 2007 het voormalige dorp Rybaki, inclusief het partijresort, aan de katholieke liefdadigheidsorganisatie Caritas. Destijds accepteerde Brzozowski dat. “Caritas was beter dan een of andere projectontwikkelaar, want dan zou alles zijn platgelopen.”

Onlangs ontdekte hij echter dat de mooiste plek aan het meer, ruim zestien hectare, nu in eigendom is van de bisschop. Die wil er een hotel bouwen met 355 kamers, een conferentiecentrum en 35 huizen met appartementen. Brzozowski protesteert samen met andere activisten van Warmia Underground. Hij hoopt dat de gemeente geen vergunning afgeeft. De burgemeester zit in een spagaat. “Hij weet dat ongerepte natuur het kostbaarste is wat de gemeente bezit, maar ruzie met de bisschop is riskant.”

Symbiotische relatie

De kerk is het machtigste instituut van het land. Waar de gewone burger nog altijd wacht op compensatie voor onroerend goed dat de communisten afpakten, wordt de clerus op zijn wenken bediend. Een gemengde commissie van kerk en regering verdeelt al dertig jaar lang achter gesloten deuren onroerend goed onder bisdommen en kloosterordes. Beroep aantekenen is niet mogelijk.

Opeenvolgende regeringen hebben het de kerk sinds de val van het communisme altijd naar de zin proberen te maken. Maar onder PiS is de relatie pas echt symbiotisch geworden. Zo stelde PiS-leider Jaroslaw Kaczynski: “De kerk verkondigt het enige, algemene waardensysteem in Polen. Buiten de kerk bestaat alleen nihilisme.” Op bijna elke verkiezingsbijeenkomst herhaalt hij zijn boodschap: “Wie aan de kerk komt, komt aan Polen.”

Die liefde is wederzijds. Aartsbisschop Stanislaw Gadecki van Poznan verklaarde kort nadat PiS aan de macht kwam: “Een enorme omwenteling heeft plaatsgevonden. Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben kerk en staat nog nooit zo’n eenheid gevormd.”

Het lijkt een paradox, want de statistieken wijzen op een trage, maar gestage secularisatie. In 1990 ging ongeveer de helft van de Polen op zondag naar de mis. Statistieken van de kerk zelf laten zien dat dit percentage de laatste jaren ruim onder de 40 procent blijft. Onder jongeren gaat de ontkerkelijking nog veel sneller.

“Het is een schijnparadox,” legt Irena Borownik uit. Ze is sociologe en hoogleraar religiewetenschappen in Krakau. Polen is verdeeld in twee uitersten, die steeds feller tegenover elkaar staan. “De ene kant kun je omschrijven als liberaal en individualistisch, de andere kant vindt gemeenschappelijke waarden het belangrijkst.”

Geen kwaad woord

Kaczynski speelt die groepen tegen elkaar uit. “Hij wijst het geseculariseerde Europa aan als vijand en mobiliseert mensen om de traditie te verdedigen.” Daarbij schuwt hij extreme stellingname steeds minder. Borownik: “Of je bent een goede Pool en zelfs als je niet gelovig bent spreek je geen kwaad woord over de kerk, of je hoort niet langer bij de nationale gemeenschap.”

Voor politici loont het om te laten zien dat ze bidden en op pelgrimstocht gaan,” concludeert Borownik. En het loont voor de bisschoppen hen te steunen. Voor wat hoort wat.

Beeld Laura Van Der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden