PlusUitleg

Patent coronavaccin was heilig, nu niet meer: wat is er gebeurd?

Maandenlang werd er onderhandeld over het opheffen van de patenten op coronavaccins. Een van de grootste tegenstanders, de Verenigde Staten, ging deze week plotseling overstag. Hoe zit dat precies?

null Beeld AFP
Beeld AFP

1. Wat is er gebeurd?

De mededeling kwam woensdag voor iedereen als een grote verrassing: de Amerikaanse president Joe Biden maakte bekend dat hij het (tijdelijk) opheffen van patenten op coronavaccins niet langer zal tegenhouden. Dat betekent nog niet dat vanaf nu elke fabrikant zo’n vaccin mag gaan maken, maar wel dat een van de grootste tegenstanders zijn verzet hiertegen heeft opgegeven. Onder meer bij de Europese Unie staat het licht nog steeds op rood, al heeft de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen inmiddels wel gezegd dat de EU bereid is het voorstel te bespreken.

Het gaat overigens oorspronkelijk om een idee van India en Zuid-Afrika, dat ze hebben aangedragen bij de Wereldhandelsorganisatie WTO. De twee vinden dat armere landen makkelijker toegang moeten krijgen tot de dure medicijnen. Hun voorstel: andere producenten moeten via een vrijstelling de mogelijkheid krijgen om goedkopere versies te maken van het coronavaccin.

2. Waarom is dit een goed idee?

De Amerikaanse vertegenwoordiger bij de WTO Katherine Tai zegt het zo: “Dit is een wereldwijde gezondheidscrisis. De buitengewone situatie rond de coronapandemie vraagt om buitengewone maatregelen. De Amerikaanse regering gelooft heilig in het beschermen van intellectueel eigendom (patenten, dus), maar om een einde te kunnen maken aan de pandemie steunen wij de vrijstelling.”

Een open brief van 170 voormalige wereldleiders en Nobelprijswinnaars verwoordt het wat concreter: ‘Als de productie van vaccins in dit tempo doorgaat, moeten de meeste arme landen op z’n minst tot 2024 wachten tot hun bevolking massaal kan worden ingeënt.’ De brief is ondertekend door onder anderen de econoom Joseph Stiglitz, de Britse oud-premier Gordon Brown en de Franse oud-president François Hollande. Ook zij weten dat de pandemie alleen bedwongen kan worden als zo veel mogelijk mensen zijn ingeënt.

3. Waarom is dit een slecht idee?

Die vraag wordt hartstochtelijk beantwoord door de medicijnfabrikanten. Zij steken enorm veel geld in de ontwikkeling en productie van coronavaccins, en vrezen nu dat andere fabrikanten met de vruchten aan de haal gaan. Analisten zien nog een probleem: dit zou weleens een precedent kunnen scheppen.

“Een verschrikkelijk precedent”, zegt Geoffrey Porges van investeringsbank SVB Leerink in The New York Times. “Je zegt nu tegen de industrie: werk maar niet meer aan medicijnen die we allemaal belangrijk vinden, want als je dat wel doet, pakken we ze af.”

Tegenstanders zijn ook bang dat farmaceuten voortaan minder geneigd zijn om nieuwe oplossingen te bedenken en risico’s te nemen. “Wie gaat zo’n vaccin de volgende keer maken?” vraagt een fabrikant zich af.

4. Waarom heeft Biden deze stap dan toch genomen?

Wellicht werd de druk te groot. Hij werd niet alleen aangespoord door de internationale gemeenschap, maar ook door de linkerflank van zijn eigen Democratische Partij. Biden wil de honderden miljoenen vaccins die de VS in voorraad heeft onder geen beding delen met de rest van de wereld. “Eerst de Amerikanen, dan pas de rest,” heeft hij zijn volk beloofd. De vrijstelling is een mogelijkheid om deze belofte te omzeilen.

Ook ziet hij in dat hij niet achter kan blijven nu Rusland en China, zijn grote tegenstrevers, goodwill kweken door hun vaccins goedkoop aan te bieden aan andere landen. Voor iemand die ambieert de morele leider van de wereld te zijn (in plaats van zich ervan af te keren, zoals zijn voorganger), is dit het moment om daadkracht te tonen.

De baas van de WTO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, noemt de beslissing een ‘gedenkwaardig moment’ en spreekt van een ‘krachtig voorbeeld van Amerikaans leiderschap’.

5. Wat is nu het standpunt van de Europese Unie?

Die was maandenlang tegen een vrijstelling, maar is na het besluit van Biden ook bijgedraaid. Althans, de deur staat open. “De EU wil over elk voorstel praten dat de pandemie effectief kan aanpakken,” zegt Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie. “Daarom willen we hierover ook om de tafel gaan zitten.”

De weerstand binnen de EU komt vooral uit landen die grote medicijnfabrikanten binnen de grenzen hebben. Volgens hen is het delen van technologie met fabrikanten in arme landen een veel betere oplossing. De kritiek daarop is dat geen enkele fabrikant dat in de praktijk daadwerkelijk doet.

Ook voor de EU wordt de druk steeds groter: al meer dan honderd landen zien de vrijstelling wel zitten, net als de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. De EU-leiders bespreken het voorstel dit weekend op een top in Porto. De 164 leden van de WTO buigen zich er volgende maand over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden