PlusAchtergrond

Oud-guerrillero Gustavo Petro wint in Colombia – tot schrik van de oude elite

Colombia heeft een nieuwe president. Oud-guerrillero Gustavo Petro versloeg zijn rechtse uitdager Rodolfo Hernández. Niet alleen heeft het land voor het eerst een linkse leider, ook speelde de traditionele machtspartij geen rol van betekenis. Het tekent een bredere trend in Latijns-Amerika.

Sam de Graaff
Aanhangers van Gustavo Petro vieren de overwinning van hun kandidaat in de Colombiaanse hoofdstad Bogota. Beeld  Guillermo Legaria/Getty Images
Aanhangers van Gustavo Petro vieren de overwinning van hun kandidaat in de Colombiaanse hoofdstad Bogota.Beeld Guillermo Legaria/Getty Images

Toeterende auto’s, jongeren met vlaggen, vuurwerk. De straten van Bogota stroomden zondagavond vol met aanhangers van Gustavo Petro. De oud-guerrillero kreeg 50,44 procent van de stemmen en mag zich de volgende president van Colombia noemen – en de eerste linkse.

In Bucaramanga, de thuishaven van Petro’s ­tegenstrever Rodolfo Hernández, bleef het stil. Voor hen was de winst van Petro minstens zo pijnlijk als Hernández’ nederlaag. Het vooruitzicht van een linkse president jaagt veel ­Colombianen angst aan, ook vanwege Petro’s geschiedenis als guerrillastrijder. Ze vrezen de toekomst.

Eén ding zal die in ieder geval brengen: verandering. Want dat de Colombianen iets anders willen, bleek al tijdens de eerste stemronde. De kandidaat van het establishment, Federico ­Gutiérrez, kwam niet verder dan de derde plek en mocht afgelopen zondag dus niet meedoen aan de tweede, beslissende ronde.

TikTokkoning

Colombia had in die tweede ronde in ieder geval écht iets te kiezen – Petro en Hernández verschillen enorm. Econoom en senator Gustavo Petro (62) was in zijn jeugd lid van stadsguerrilla M19. Samen met Francia Márquez, binnenkort de eerste zwarte, vrouwelijke vice-president van Colombia, hoopt hij de grote ongelijkheid in het land drastisch te verminderen. Ze strijden voor de rechten van (inheemse) minderheden en willen de economie van het land vergroenen.

Zakenman en multimiljonair Rodolfo Hernández (77) was tot voor kort een politieke nobody. Zijn komeetachtige opkomst heeft hij te danken aan een uitgebreide campagne op sociale media – Hernández wordt ook wel de TikTokkoning genoemd. Hij bleef veelal binnen, debatten voerde hij niet. Vanuit huis slingerde hij gepeperde uitspraken de wereld in.

Wat de kandidaten wel gemeen hebben: ze willen een ander Colombia, zonder de politieke en zakelijke elite die het de afgelopen decennia in het land voor het zeggen had.

Dat willen ze voor elkaar krijgen vanaf de politieke flanken. Daarbij schuiven ook de kiezers op, bleek zondag eens te meer.

Terug naar de Koude Oorlog

De toenemende polarisatie is in meer Latijns- Amerikaanse landen zichtbaar, stelt Kees Koonings, hoogleraar antropologie en conflict aan de Universiteit Utrecht. “De kampen lijken zich in te graven,” zegt hij. Verkiezingsuitslagen schieten alle kanten op. Het bekendste voorbeeld is Brazilië, waar de kiezers na jarenlang (centrum)links beleid opeens stemden voor de radicaal-rechtse Jaïr Bolsonaro.

Ook in andere landen – Chili, Peru, Bolivia – wisselen links en rechts elkaar af. “Het blijft ­natuurlijk de vraag wat links en rechts precies is,” zegt Koonings. “Rechts ziet links in alles wat ruikt naar Venezuela en Cuba. Voor links zijn rechts de fascisten. Wat dat betreft wordt de koudeoorlogretoriek weer afgestoft.”

Michiel Baud, emeritus hoogleraar Latijns- Amerikastudies aan de Universiteit van Amster­dam, ziet een soortgelijke ontwikkeling. “Oude machtspartijen komen buitenspel te staan. Dat zie je in veel landen, bijvoorbeeld in Mexico. Nieuwkomers, vaak met een populistische agenda, halen opeens een meerderheid.” Die trend is ook zichtbaar in de VS en Europa, maar in de context van de recente, gewelddadige ­Latijns-Amerikaanse geschiedenis zijn de verschuivingen daar heftiger, stelt Baud.

Miljarden weggegooid

Het gevolg van die polarisatie is een moeilijker te besturen land. Onderlinge verschillen worden uitvergroot, wat het verkrijgen van een meerderheid alleen maar lastiger maakt. Niet zelden leggen nieuwe regeringen projecten stil of passen ze beleid aan, puur om te voorkomen dat hun voorganger daarvoor de eer kan opstrijken. Een voorbeeld is de bouw van de nieuwe internationale luchthaven bij Mexico-Stad. Het besluit om daar een streep door te zetten, kostte miljarden.

De kandidaten in Colombia zijn zich van de onderlinge verschillen bewust. Hernández heeft zijn nederlaag toegegeven, Petro beloofde dat hij de oppositie zal uitnodigen op het presidentieel paleis. Ook Baud is optimistisch: “Links en rechts wisselen elkaar inderdaad af. Niet via staatsgrepen, maar op democratische wijze. Dat biedt hoop.”

Luister onze wekelijkse podcast Amsterdam wereldstad:

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden