PlusInterview

Oud-ambassadeur Beiroet: ‘De veerkracht is indrukwekkend’

Oud-ambassadeur Hester Somsen is terug in Beiroet. Als zaak­gelastigde vervangt ze ambassadeur Jan Waltmans. Die reisde deze week terug naar Nederland met het lichaam van zijn vrouw Hedwig, die bij de explosie van vorige week om het leven kwam.

2016: Hester Somsen, toen nog als ambassadeur in Libanon, in gesprek met generaal Kahwagi.Beeld www.lebarmy.gov.lb

Hester Somsen, directeur veiligheidsbeleid op het ministerie van Buitenlandse Zaken en voormalig ambassadeur in Libanon, is terug in de stad waar ze begin 2017 afzwaaide. Ze spreekt vanuit ‘de kamer van Wieger’, maar Wieger kent ze niet. Hij is de 11-jarige, afwezige zoon van een collega die ­momenteel in Nederland is. Het onbeschadigde huis, net buiten de stad, werd aangeboden als tijdelijk kantoor. In het ambassadegebouw kan namelijk niet worden gewerkt. “Alle ramen zijn eruit geslagen. De lift is stuk. Het is al wel netjes opgeruimd, maar het is te ­onveilig, ­omdat er nog brokstukken kunnen vallen.”

Somsen (48) is in grote haast naar Beiroet gezonden om de crisis op de hard getroffen ambassade te bezweren en, naar eigen zeggen, om iedereen even wat rust te gunnen en de trillingen uit de benen te halen.

Vorige week dinsdag ontving ze op het ministerie in Den Haag plots appjes van bekenden over een kolossale explosie in Beiroet, die het ergste deed vrezen. Omdat Somsen wist dat de ambassade op ongeveer 1,5 kilometer afstand ligt van de klap, werd meteen een crisisstructuur opgezet. “Aan zwaar beschadigde gebouwen die ongeveer op dezelfde afstand stonden, kon je al zien dat het hartstikke mis was. Toen bleek dat we ook onder onze staf gewonden hadden en dat de vrouw van ambassadeur Waltmans zwaargewond was geraakt, wist ik dat hij zijn aandacht op haar moest vestigen. Omdat ik daar eerder heb gewerkt, meldde ik me aan om het team te leiden.”

De volgende dag vertrok Somsen vanaf Eindhoven Airport, samen met vier collega’s van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zestig hulpverleners, acht speurhonden van het reddingsteam en familieleden van Jan en

Hedwig Waltmans. De ploeg arriveerde ’s nachts en hoorde in de stad het glas knerpen onder de autobanden, zegt de zaakgelastigde, zoals de vervanger van een ambassadeur wordt genoemd.

Hoe trof u Beiroet aan?

“Ik was direct onder de indruk van het massale opruimen waarmee de Libanezen zelf al waren begonnen. Ze verwachten daar niets van hun overheid. Tegelijk tref je een land aan waar een enorme boosheid heerst, want dit is gebeurd door grove nalatigheid. Dat spul had nooit in zo’n dichtbevolkt deel van de stad mogen ­liggen.”

Heeft u niet even gedacht: dit had mij ook kunnen overkomen? Dat ammoniumnitraat lag er al opgeslagen sinds 2014.

“Dat heb ik zeker gedacht. Het is te tragisch, het had ook mijn partner kunnen overkomen. Daar moet je misschien niet te veel over nadenken. Als de klap twee uur eerder was geweest, had ons kantoor nog vol gezeten met onze medewerkers. Dat zijn gedachten waarmee je jezelf gek kunt maken. Er zitten soms engeltjes op schouders. Anderen hebben dat geluk niet, dat is zo tragisch.”

Hoe kan een ambassadeteam zijn werk toch blijven doen na zo’n enorme schok?

“Omdat onze staf supergoed en loyaal is en meteen in de actiemodus stond. Dat bewonder ik. We hebben meteen gekeken: hoe zit het met de andere Nederlanders in de stad? En hoe gaan we om met humanitaire hulpverzoeken? Door meteen te gaan regelen, probeer je de emotie wat weg te drukken. Het was hier echt een war zone. In Nederland kun je gewond raken en dan ga je naar een ziekenhuis. Hier moet je eerst, te midden van de chaos op straat, bij dat ziekenhuis zien te komen. En dan word je geweigerd. En er staan allemaal mensen om je heen die gewond zijn. Glasscherven in gezichten zorgen voor veel bloed. Dat zijn enorme ervaringen.”

“De bedrijfsmaatschappelijk werker die bij ons is, is van onschatbare waarde voor onze medewerkers. Ik ben blij dat zij er is: daardoor voeren we er goede gesprekken over met elkaar.”

Afgelopen maandag is het gelukt om het lichaam van Hedwig Waltmans-Molier naar Nederland te vliegen. Dat was belangrijk voor de medewerkers van de ambassade, zegt u.

“We wilden gewoon dat ze naar huis konden. Normaal duurt het zes tot tien dagen voordat je een overledene kunt repatriëren. We hebben alles op alles gezet en het is gelukt. Dinsdag hebben we rond foto’s van Hedwig ­stilgestaan bij haar overlijden. Iedereen heeft daarbij zijn eigen herinneringen. De rust ontbreekt nog om er echt bij stil te staan.”

De diplomatieke wereld in Beiroet heeft ook geschokt gereageerd op haar overlijden. Er is ook nog een Duitse diplomaat omgekomen.

“Iedereen voelt dat het hun ook had kunnen overkomen. Er is veel eerbetoon, onze mailboxen stromen vol condoleances en reacties. Zij was niet alleen ambassadeursvrouw, ze was ook een geliefde collega die voor Buitenlandse Zaken afwisselend in Den Haag en Beiroet werkte. Ze was hier heel actief, bijvoorbeeld als vrijwilliger voor de Lebanese Mountain Trail.”

Hoe staat het ervoor met de andere Nederlanders in Libanon?

“Los van de ambassademedewerkers zijn vier Nederlanders gewond geraakt, met name door glasscherven. Er waren aanvankelijk drie mensen vermist. Twee zijn dezelfde dag gevonden, de laatste afgelopen vrijdag. Die lag in een ziekenhuis en had wat geheugenverlies. Verder zijn ook bedrijven van veel Nederlanders beschadigd. Ook daarvan heb ik opruimfoto’s gezien, ik ben onder de indruk van de veerkracht.”

Je hoort vaak dat diplomaten en journalisten van Libanon gaan houden, ondanks de eindeloze problemen.

“Klopt, je houdt van de mensen en tegelijkertijd heb je een hekel aan wat er allemaal niet goed gaat. Aan de systemische corruptie, de sektarische geschillen die steeds worden aangewakkerd en dit alles er dan bij. Ik draag nu zwarte kleren met witte schoenen, in de hoop dat die witte schoenen nog iets van hoop geven voor dit land. Want die hoop moet er wel zijn. We moeten dit land ook niet verliezen vanwege de diversiteit en de stabiliteit in het Midden-Oosten. De Libanese bevolking zegt nu: steun ons niet via regeringsinstellingen, want dan loop je het risico dat die hervormingen er nooit komen. Dat is ook altijd de boodschap van Jan Waltmans geweest: er moeten hervormingen komen voor we verdere ondersteuning bieden.”

Anders komt Libanon er nooit bovenop?

“Nee, dan zal Libanon verder afglijden en daar zijn wij in Europa niet bij gebaat. Die strijd tegen corruptie en het geven van een stem aan de jongeren is iets waar wij als Nederland mee door zullen gaan. Daarbij heeft premier Rutte aangegeven dat diplomatie een vak in de vuurlinie is. Dat is wrang in deze context, maar zo is het wel. We moeten doorgaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden