Oslo rouwt na aanslag: ‘Vanuit de kelder van de bar belden mensen hun familie’

Oslo is in rouw gedompeld na de terreuraanslag vrijdagnacht, voor het Gay Pridefestival dat zaterdag van start zou gaan. Alle festiviteiten zijn voorlopig afgelast. Duizenden mensen gingen niettemin de straat op met regenboogvlaggen. De schutter, een Noor van Iraanse afkomst, zit vast op verdenking van moord en een terroristische daad. Zijn motief is onbekend.

Tonny van der Mee
Kroonprinses Mette-Marit van Noorwegen brandt een kaarsje tijdens een mis in de kathedraal van Oslo. Beeld AFP
Kroonprinses Mette-Marit van Noorwegen brandt een kaarsje tijdens een mis in de kathedraal van Oslo.Beeld AFP

Bili Blum-Jansen ontsnapte aan de kogelregen in de London Pub, een populaire homobar in het uitgaanscentrum van Oslo. Samen met tachtig tot honderd andere feestvierder verstopte hij zich in de kelder van de bar toen de schutter binnen om zich heen schoot.

Ze stonden doodsangsten uit, vertelt Blum-Jansen tegen de Noorse zender TV2. “Velen belden hun partners en familie. Het voelde bijna alsof ze afscheid namen. Anderen hielpen mensen die extreem bang waren te kalmeren. Ik raakte een beetje in paniek. Als de schutter zou komen, zouden we allemaal dood zijn. Er was geen weg naar buiten.”

Zaterdag zou het jaarlijkse Gay Pride-festival in de Noorse hoofdstad van start gaan. Veel bezoekers vierden in de aanloop daarnaartoe feest in het centrum.

Dekking zoeken

Een journalist van de Noorse omroep NRK was toevallig in de buurt. Hij zag dat de schutter met een tas kwam aanlopen, zijn pistool pakte en begon te schieten. “Eerst dacht ik dat het een luchtpistool was. Toen ik de ramen van de bar kapot zag gaan, begreep ik dat ik dekking moest zoeken.”

De schutter opende eerst het vuur in de London Pub en daarna op nog twee horecagelegenheden in omliggende straten. Op beelden is te zien dat mensen in paniek door de straten rennen, terwijl op de achtergrond schoten klinken.

“Veel mensen huilden en schreeuwden, de gewonden schreeuwden,” vertelt Marcus Nybakken (46). “Mensen waren bang. Heel, heel erg bang.” Nybakken was kort voor de aanslag weggegaan, maar kwam terug om te helpen. “Mijn eerste gedachte was dat Pride het doelwit was. Dat is beangstigend.”

De dader doodde twee mensen. Ruim twintig anderen raakten gewond, van wie de helft er ernstig aan toe is.

Enkele minuten na zijn daad werd de schutter opgepakt. Volgens de autoriteiten gaat het om een 42-jarige Noor van Iraanse afkomst. Hij staat al sinds 2015 bij de inlichtingendiensten bekend als een geradicaliseerde moslim met ernstige psychische problemen en een ‘lange geschiedenis van geweld en bedreigingen’. Hij is eerder voor kleine vergrijpen opgepakt en veroordeeld, onder meer wegens het bezit van drugs.

Volautomatisch wapen

De politie gaat ervan uit dat hij alleen handelde. Ze vond op de plek van de aanslag een pistool en een volautomatisch wapen.

De Noorse autoriteiten hebben de terreurdreiging in het land naar het hoogste niveau opgeschaald. De politie, die normaal ongewapend patrouilleert, draagt tot nader order wapens op straat.

De Prideoptocht is afgelast op advies van de politie. De organisatie drukt deelnemers op het hart weg te blijven. “Binnenkort zijn we weer trots zichtbaar, maar nu zullen we de Pridefestiviteiten thuis vieren,” aldus de organisatie.

Mars

Desondanks hielden duizenden mensen een mars in het centrum van Oslo. Ze zwaaiden met regenboogvlaggen en zongen liederen: “Wij zijn hier, wij zullen niet verdwijnen.”

Koning Harald van Noorwegen is onthutst door het nieuws over de schietpartij. Hij liet weten dat de koninklijke familie geschokt is. “We leven mee met alle nabestaanden en getroffenen en wensen iedereen die nu bang, bezorgd en verdrietig is veel sterkte toe. We moeten naast elkaar staan ​​en onze waarden verdedigen: vrijheid, diversiteit en respect voor elkaar.”

Verdachte (42) aanslag werd na vlucht uit Iran depressief en arbeidsongeschikt

De man die verdacht wordt van de aanslag in Oslo is volgens Noorse media de 42-jarige Zaniar Matapour. Hij vluchtte zo'n dertig jaar geleden uit Iraans-Koerdistan en lijdt al jaren aan paranoïde schizofrenie. De Noorse veiligheidsdienst sprak hem vorige maand omdat hij geradicaliseerd zou zijn, maar zag geen gevaar. Het blijft gissen naar zijn motief.

Matapour was 12 jaar toen hij met zijn familie aankwam in de Noorse stad Bergen. Ze waren gevlucht uit Iraans Koerdistan. In Noorwegen bouwde Matapour een lang strafblad op. Hij werd onder meer veroordeeld voor zware mishandeling en drugsbezit.

In een vonnis uit 2016 staat dat Matapour sinds 2013 een arbeidsongeschiktheidsverzekering krijgt. Hij was toen depressief, slikte medicijnen en kreeg de diagnose paranoïde schizofrenie. Vijf jaar later stelde een rechter dat Matapour al enkele jaren psychische problemen heeft, zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS), waanideeën en concentratieproblemen.

De verdachte is al sinds 2015 in beeld bij de Noorse veiligheidsdienst PST, omdat hij zou zijn geradicaliseerd. Volgens PST-chef Roger Berg is Matapour lid van een extreem-islamitisch netwerk in Noorwegen en zou hij sympathiseren met Islamitische Staat.

In mei voerde de PST daarover gesprekken met Matapour. Omdat de veiligheidsdienst toen geen aanwijzingen had voor een geweldsdaad werden geen extra maatregelen genomen. “We zagen hem niet als een van degenen waar we ons het meest zorgen over moesten maken,” aldus Berg.

Matapour zit vast op verdenking van moord, poging tot moord en terrorisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden