PlusAchtergrond

Opstand in Kazachstan verspreidt zich over het hele land

Het aftreden van de regering heeft in Kazachstan de gemoederen niet kunnen doen bedaren. Woensdag sloegen rellen in de stad Almaty over naar het hele land.

Joost Bosman
Demonstranten in de stad Almaty. Beeld AFP
Demonstranten in de stad Almaty.Beeld AFP

De onlusten begonnen zondagavond, onder meer vanwege de verdubbeling van de prijs voor lpg per 1 januari. De Kazachse president Kasym-Zjomart Tokajev zag zich genoodzaakt dinsdag de prijsverhogingen van benzine en ­levensmiddelen terug te draaien en ontsloeg gisterochtend zelfs zijn kabinet, omdat dat de rellen niet had kunnen voorkomen.

Woensdag bestormden woedende betogers in de voormalige hoofdstad Almaty de residentie van Tokajev. De president zelf verving zijn voorganger Noersoeltan Nazarbajev als voorzitter van de Veiligheidsraad en heeft zichzelf op die positie benoemd.

Dat is zeer opzienbarend, omdat Tokajev wordt gezien als een marionet. De werkelijke macht in Kazachstan ligt nog altijd bij Nazabajev, die Kazachstan dertig jaar lang regeerde. Maar nu rijst de vraag welke invloed de oud-­president werkelijk nog heeft en of hij zelf ­akkoord is gegaan met een stap terug in een poging de rust te laten terugkeren.

Internet plat

Tokajev zei woensdagmiddag in een toespraak tot het volk, dat er tijdens botsingen met demonstranten politiemensen zijn gedood en benadrukte dat de autoriteiten vanaf nu ‘zo hard mogelijk’ zullen optreden tegen de demonstranten.

Een video toont hoe de Nationale Garde massaal optrekt tegen de woedende menigte, daarmee hard slaags raakt en zich daarop moet ­terugtrekken. Twee agenten slepen een gewonde, bewegingsloze collega weg en in een goot ligt, al even bewegingsloos, een demonstrant.

In heel Kazachstan ligt internet op bevel van de autoriteiten plat. Mobiele communicatie is ook in veel steden niet mogelijk. Verschillende nationale tv-zenders zijn gestopt met uitzenden. Aeroflot annuleerde woensdag zijn vlucht van Moskou naar Almaty.

De volksopstand die zondagavond in de zuidwestelijke stad Zjanaozen begon heeft zich dus over de hele voormalige Sovjetrepubliek uitgebreid. In hoofdstad Noer Soeltan is woensdag ook de noodtoestand uitgeroepen, hoewel er geen berichten waren over onrust in de stad.

Werklozen en middenklasse

In de oliestad Aktöbe greep de politie woensdag ook keihard in. De politie gebruikte traangas en flashbang-granaten op het plein voor het ­gemeentehuis en opende, ondanks de vrieskou, het waterkanon op de menigte.

Op Telegram is een video te zien van militairen die door actievoerders van een open vrachtwagen worden gehaald en gevangen worden genomen door betogers. Waar dat is, is niet duidelijk, maar de landelijke omgeving doet vermoeden, dat het niet in een van de grote steden van ­Kazachstan is.

In de westelijke stad Atyraoe begonnen veiligheidstroepen een protestbijeenkomst bij het stadsbestuur uiteen te drijven, maar was ook te zien hoe enkele veiligheidsfunctionarissen de kant van de demonstranten kiezen, meldt de onafhankelijke Kazachse nieuwssite KazTag. In tegenstelling tot in Almaty verliep de actie in ­Atyraoe vreedzaam.

Volgens professor Roestam Boernasjev, van de Kazachs-Duitse universiteit in Almaty, zijn de ongeregeldheden niet alleen het gevolg van de stijgende prijzen. “Er zijn daarnaast veel werklozen en ook de middenklasse krijgt het steeds moeilijker. Die tendens zet zich stabiel voort.”

Salarissen gehalveerd

Het verhaal was altijd dat Kazachen vanwege de olie- en gasindustrie een beter leven hadden dan hun buren in landen in Centraal-Azië als het straatarme Oezbekistan en Tadzjikistan. Was dat een mythe? “Het was deels een mythe, want de verschillen in Kazachstan zijn groot,” zegt Boernasjev. “De overheid heeft altijd de leus gehanteerd: wij zijn de economische leider van de regio. Maar als je ziet dat de salarissen in een jaar tijd zijn gehalveerd, dan levert dat verborgen onvrede op, die nu tot uiting komt.”

Pikant detail is dat de familie Nazarbajev, om in eigen land geen belasting te hoeven betalen, offshorebedrijven heeft in Nederland. In wezen staan ze slechts met een postbus geregistreerd. “Niet alleen in Nederland, ook in veel andere landen, bevestigt Boernasjev. “Die constructie is heel gebruikelijk in de post-Sovjetlanden.”

null Beeld EPA
Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden