PlusReportage

Oplopende spanning tussen Taiwan en China: ‘Conflict zet land twintig jaar terug in de tijd’

De spanningen tussen Taiwan en China lopen op. Een eventuele oorlog wint China met gemak. Maar de inwoners van Xiamen, de stad die op een steenworp afstand ligt van het Taiwanese Kinmen, voelen weinig voor een conflict. ‘Waarom zouden we vechten? We zijn toch allemaal Chinezen?’

Het Parool
Mensen verzamelen zich op het Baicheng-strand in Xiamen, in de zuidelijke provincie Fujian in China. Beeld AFP
Mensen verzamelen zich op het Baicheng-strand in Xiamen, in de zuidelijke provincie Fujian in China.Beeld AFP

‘Het is makkelijk om hier te verdrinken’, valt te lezen op een paal die zo’n tien meter van het strand in Xiamen in zee staat. De waarschuwing staat er niet voor niets. Vanaf dit stuk strand kan je het Taiwanese eilanddistrict Kinmen zien liggen. Het eiland ligt op 187 kilometer van Taiwan, maar slechts op enkele kilometers van het Chinese vasteland. Hemelsbreed is het slechts tien kilometer zwemmen ‘naar de vrijheid’, zoals een man het in 2020 noemde toen hij tevergeefs Kinmen probeerde te bereiken. De Taiwanese kustwacht arresteerde hem wegens het illegaal binnendringen van Taiwan.

Met enige regelmaat proberen Chinezen vanaf Xiamen naar Taiwan te zwemmen, en ongevaarlijk is het niet. In de Straat van Taiwan, zoals het stukje water heet, liggen aan weerszijden mijnen en andere militaire blokkades. Het zijn overblijfselen van het eind van de burgeroorlog toen de nationalistische Kwomintang (KMT) de strijd verloor van de communisten en in 1949 naar Taiwan vluchtte.

De KMT doopte Taiwan vervolgens om tot de ‘Republiek van China’ en beschouwt zich sindsdien als een onafhankelijk land. De in 2020 herkozen president Tsai Ing-wen positioneert zich afgelopen jaren steeds bewuster als zodanig en probeert officiële betrekkingen aan te knopen met landen. Dat is tegen het zere been van Peking. De Volksrepubliek China ziet Taiwan als een opstandige provincie die uiterlijk in 2049 weer volledig Pekings autoriteit moet erkennen.

De Chinese minister van Defensie Wei Fenghe zei half juni op een Aziatische veiligheidsconferentie in Singapore nog dat Peking niet zal aarzelen ten strijde te trekken als Taiwan een stap richting onafhankelijkheid neemt. Die waarschuwing was vooral aan het adres van de VS, die in mei beloofden Taiwan te verdedigen tegen een aanval van China.

Oorlogsschip

Peking volgt deze dagen met argusogen hoe een Amerikaans oorlogsschip momenteel door de Straat van Taiwan vaart. China dreigde vorige week dinsdag met ‘krachtige maatregelen’ als de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi in augustus inderdaad Taiwan bezoekt, zoals de Financial Times berichtte. Taiwan zegt overigens niets te weten van een bezoek.

De oude vissershaven Sha Po Wei is veranderd in een centrum voor creatieve ondernemers. Beeld Liu Bowen
De oude vissershaven Sha Po Wei is veranderd in een centrum voor creatieve ondernemers.Beeld Liu Bowen

In een werkplaats bij een oude binnenhaven in het centrum van Xiamen zitten vier mannen op plastic krukjes thee te drinken. Het zijn gepensioneerde scheepsmonteurs die jarenlang de vissers vergezelden als ze de Zuid-Chinese Zee opgingen. Hun naam willen ze niet geven, maar ze zitten vol anekdotes.

Een van hen, geboren in 1942, herinnert zich de oorlogstijd nog goed. “Er verhuisden meer dan twee miljoen Chinezen naar Taiwan en veel mensen kwamen naar Xiamen om via Kinmen naar Taiwan te vluchten. Een keer sliepen er zelfs soldaten in ons huis. Ze kwamen ’s middags binnen zonder veel te zeggen en wij durfden niets te vragen. Ze gebruikten onze deuren om op te slapen. Toen ik de volgende ochtend wakker werd, waren ze vertrokken.”

De man herinnert zich ook nog de confrontatie in 1958 toen Chinese troepen op een Taiwanees eiland in de buurt van Kinmen probeerden te landen. De poging mislukte, maar China en Kinmen namen elkaar daarna wekenlang onder vuur. Het leidde er zelfs toe dat de Amerikaanse marine konvooien van Taiwanese schepen begeleidde.

“Zij schoten op ons, wij schoten op hen. Taiwan stuurde ook luchtballonnen met sigaretten en koekjes die wij oppikten van het strand. En er lagen pamfletten met de ‘drie principes voor de eenwording van China’. Die durfde ik niet op te pakken, bang dat ik beschuldigd zou worden van verraad.”

De pineut

Kinmen en de noordelijker gelegen Matsu-eilanden liggen zó dichtbij dat defensie-experts denken dat áls China een aanval op Taiwan zou plegen deze eilandjes als eerste de pineut zijn. Die verwachting wordt versterkt doordat China de laatste anderhalf jaar het aantal militaire oefeningen in het gebied flink opschroeft. Peking begint ook steeds vaker te claimen dat de Straat van Taiwan tot zijn territorium hoort en geen internationaal water is. Ondertussen breidt het gestaag zijn marinevloot uit.

Toch maken de meeste inwoners van de havenstad zich geen enkele zorgen over een mogelijke oorlog. “Een oorlog?” echoën twee vrouwen achter de kassa van een kruidenierswinkeltje in de wijk Wenan. “Die komt er niet. Al die militaire oefeningen zijn alleen maar om Taiwan bang te maken. Waarom zouden we vechten? We zijn toch allemaal Chinezen, we hebben alleen een ander dialect.”

Dat vindt ook Ko Wen-je, de burgemeester van de Taiwanese hoofdstad Taipei. De burgemeester stelde vorige week zelfs voor om een brug te bouwen tussen Kinmen en Xiamen om de economische samenwerking te vergroten en de spanningen tussen China en Taiwan te verminderen. Het idee werd verwelkomd in Peking, maar in Taiwan vonden de meeste politici het letterlijk een brug te ver. Critici noemden het een ‘Trojaans idee’ dat een invasie van het Chinese leger makkelijk zal maken.

Xiao Luo, studente voedselwetenschappen, reist in Xiamen. Beeld Liu Bowen
Xiao Luo, studente voedselwetenschappen, reist in Xiamen.Beeld Liu Bowen

Winkelstraat

Xiao Luo, studente voedselwetenschappen die in Xiamen een zeer Instagram-waardige winkelstraat bezoekt, hoopt op een vreedzame hereniging met het ‘moederland’. Haar ouders en grootouders, die wegens hun landbezit niet populair waren bij de communisten, waren bijna naar Taiwan gevlucht. Ze snapt niet veel van de drang naar onafhankelijkheid door Taiwan. “Taiwanezen zijn van jongs af aan beïnvloed door het Westen. In hun schoolboeken behandelen ze Taiwan niet eens als onderdeel van China. Wij zijn heel open en tolerant ten opzichte van Taiwan, en verwelkomen hun terugkeer, maar andersom zijn ze niet zo vriendelijk voor ons.”

De Taiwanese Xiong Ruyi, eigenaar van het Taiwanese restaurant Hong Shao in Xiamen, beaamt dat. Ze staat in de keuken van haar zaak en komt nadat de laatste dinerbestelling is verwerkt aan tafel zitten. Xiong verhuisde in 2009 met haar dochter van Taiwan naar Xiamen. “Drie jaar geleden, voor de pandemie, was ik nog in Taiwan. Als ik mijn vrienden vertelde hoe goed het leven was hier geloofden ze me niet. We zaten in een restaurant te eten en ze maanden me zachter te praten, omdat veel Taiwanezen zo negatief zijn over het vasteland.”

De restauranteigenaar is wel heel positief over China. De overheid heeft beter voor haar gezorgd dan in Taiwan, zegt ze. Zo kreeg ze een paar ton aan financiële steun toen haar eerste restaurant op de fles ging. “Zolang je je aan de regels houdt, kan je een goed leven hebben.”

Geboorteplaats

Xiongs oma kwam met het KMT-leger mee naar Taiwan. “Maar ze kon nooit goed aarden in Taiwan. Ze miste het eten van haar geboorteplaats in Shandong en wilde tot aan haar dood terug naar China. Ik denk dat ik me daarom zo verbonden voel met het vasteland.” Ze hoopt niet dat het ooit oorlog wordt tussen China en Taiwan, maar bang ervoor is ze evenmin. “Taiwan is zo klein, je rijdt er in vijf uur doorheen. China walst daar zo overheen.”

Het is opvallend hoe ontspannen inwoners in Xiamen antwoorden op vragen over Taiwan, ondanks de gevoeligheid van het onderwerp. In de vrijwel verlaten toeristenwijk Zeng Cuo An is zelfs een fotostudio te vinden waar je je kan laten vereeuwigen als communist of nationalist, iets dat ondenkbaar zou zijn in Peking. “De meeste mensen kiezen ervoor zich te verkleden in het uniform van de nationalisten,” zegt een medewerkster, “dat is mooier.” Bij de ingang word je verwelkomd door een groot, goudkleurig beeld van Mao, de oprichter van het huidige China.

De eigenaar van naaiwinkel Yan Mei in het westelijke Siming-district kwam tot de uitbraak van het coronavirus geregeld in Kinmen om er inkopen te doen. “Voorheen kon je er makkelijk heen, nu moet je naar het immigratiebureau om een visum te krijgen. Taiwan was deel van China, en nu wil het onafhankelijk zijn. Maar dat zal geen goede toekomst zijn.”

Huang-familie

De gezamenlijke achtergrond van inwoners in Xiamen en Kinmen komt samen in de Jiangxia Hal verderop. Het historische pand is in 1915 gebouwd door de Huang-familie, die een eeuwenlange geschiedenis kennen. De Huangs verhuisden vorige eeuw gedeeltelijk naar Taiwan. Voor het coronavirus kwamen ze jaarlijks op deze plek samen om hun achtergebleven familie te bezoeken en hun voorouders te gedenken. Zo kwamen ze in 2019 nog met zo’n tweehonderd man bij elkaar.

De gepensioneerde scheepsmonteurs bij de oude binnenhaven zijn door hun werk ook veel in Taiwan geweest, zeggen ze. “We hebben een goede band met Kinmen,” legt een van de mannen uit. “De inwoners van Kinmen zullen onafhankelijkheid van Taiwan niet steunen. En als ze het willen, dan zullen we dat niet geven natuurlijk.”

Hij wil liever geen conflict. “Sommigen van ons hebben nog familie Taiwan, die kunnen geen kant op. Kijk naar Oekraïne, een conflict zet je land twintig tot dertig jaar terug in de tijd. Maar als er oorlog komt, moeten Taiwanezen bang zijn. Zij zijn veel zwakker dan wij, China heeft veel meer militaire slagkracht en wapens.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden