Achtergrond

Opgepoetst verleden: China viert 100ste verjaardag Communistische Partij

China kleurt donderdag van top tot teen vuurrood voor het 100-jarig bestaan van de Communistische Partij. Niets mag het feest verstoren, ook de waarheid niet. De propagandamachine draait volle toeren om het lang niet vlekkeloze partijverleden op te poetsen tot een glorieus verhaal.

Deelnemers aan een heropvoering van de Lange Mars dit jaar in uniformen van het Rode Leger.   Beeld Getty Images
Deelnemers aan een heropvoering van de Lange Mars dit jaar in uniformen van het Rode Leger.Beeld Getty Images

Het blauwe Maopak en bijbehorende pet met rode ster en gordel met pistool is populair. Met een ernstige blik staren de jonge man en vrouw in de camera. Ze heffen de vuist, beloven trouw aan de Chinese Communistische Partij. “Ik ben altijd bereid me op te offeren voor de partij en het volk en zal de partij nooit verraden,” klinkt het uit hun mond. Het tweetal is niet in officiële dienst, nee: man en vrouw zijn toeristen. In Yan’an, aan het eindpunt van de heroïsche Lange Mars die in 1934/35 leidde naar een bevrijd, communistisch China, betonen ze eer aan de door Communistische Partij geleverde prestaties.

Dit beeld uit de eigen oude doos van tijdens een reis door China in 1997, zie je in 2021 nog steeds, maar dan in een veelvoud van miljoenen. Op ‘heilige’ plekken worden de heldendaden van Mao Zedong en andere kopstukken van de partij bezongen. In Shaoshan en Xinxing, de geboorteplaatsen van respectievelijk Mao Zedong en Deng Xiaoping, verdringen mensen zich elke dag om aan het verleden te ruiken.

Het rode toerisme

Het ‘rode toerisme’ is hot. Partijleider Xi Jinping maakt er al sinds zijn aantreden in 2012 een speerpunt van. Maar nu, op en rond het eeuwfeest van de Communistische Partij, komt het tot volle bloei. In massabijeenkomsten beloven Chinezen trouw aan de Communistische Partij die in 1949 de macht greep en die nooit meer wil loslaten. Voor Xi Jinping is de 100ste verjaardag van de partij een unieke kans om de ‘heilige plekken’ eens goed af te stoffen en van bezoekjes pelgrimstochten te maken.

Terug in 1997 stonden de jonge vrouw en man in Yan’an nog in een troosteloos, eenvoudig decor. Ook de conferentiezaal in Zunyi waar Mao Zedong tijdens de Lange Mars afrekende met twee rivaliserende kopstukken, was ruim 20 jaar geleden bepaald geen toeristenfuik. Ondanks het ‘monumentale belang’ dat de partij er toen al aan hechtte. Nu zijn het glanzende pretparken geworden, aangepast aan de eisen van het tijdperk van Facebook, Alibaba en TikTok.

Neem het themapark in Yan’an. In het centrum ligt de ‘rode straat’ waar de partij met hamer en sikkel wordt bewierookt. Medewerkers van het park houden er parades, gekleed in het tenue van het Rode Leger. Voor drommen toeristen is de rode straat dé plek om foto’s te nemen van hun gekostumeerde eed van trouw, zodat het thuisfront ervan kan genieten.

In de rode straat kun je overal eten en zijn souvenirs te koop. Mao Zedong ligt er in de etalages op buttons, bustes, penningen en schilderijtjes, in ruil voor yuans – de nieuwe motor van de Chinese samenleving. Wie nog tijd over heeft, kan naar het theater waar in voorstellingen de Communistische Partij worden bezongen. Met voorop de heldendaad van de Lange Mars: na een tocht vol ontberingen, 9500 kilometer lang, bereikten 8.000 van de 80.000 communisten die in 1934 op de vlucht sloegen voor het regeringsleger van Chiang Kai-shek Yan’an, hoog in de bergen van Shaanxi. Het zou de uitvalsbasis worden van een veroveringstocht die leidde naar de onafhankelijke communistische staat.

Massamoordenaar

De ‘rode toeristen’ krijgen overal de officiële partijgeschiedenis voorgeschoteld. In die geschiedenis is de waarheid opgepoetst tot een versie waaraan niemand kan en mag twijfelen. Na zijn dood in 1976 viel Mao nog als onfeilbare leider van zijn voetstuk. Zijn revolutie en die van zijn partij was geplaveid op miljoenen lijken, omgekomen tijdens waanzinnige campagnes als de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie. Op basis van de harde cijfers is Mao Zedong een van de grootste massamoordenaars ooit.

Een gala van de Chinese Communistische Partij eerder deze week. Beeld Getty Images
Een gala van de Chinese Communistische Partij eerder deze week.Beeld Getty Images

Nadat Deng Xiaoping China opende voor de buitenwereld, kwam de Communistische Partij met een salomonsoordeel dat én rekening hield met Mao’s daden én met de belangen van de partij in wier naam hij had gehandeld: ‘Mao is voor 30 procent slecht en 70 procent goed’.

Maar onder Xi Jinping, die zich qua macht kan meten met Mao in diens hoogtijdagen, slinkt de kritiek op de Grote Roerganger. Ook 30 procent is Xi teveel. Hij zet Mao weer in de schijnwerpers, waarbij hij zichzelf niet vergeet. De stoel in Shaoshan – waarin hij zit als hij Mao’s geboortedorp bezoekt, wordt bijna net zo bewonderd als de stoel waarin Mao zat.

Nu is de verdraaiing van de waarheid geen unicum in de geschiedenis van de Chinese Communistische Partij. Zij vrat de eigen strijdmakkers op als de almacht van Mao en de partij werd bekritiseerd. Generaal Peng Dehuai, die zich in de strijd tegen de regerende Kwomintang in de jaren dertig ontpopte als een briljante specialist in aanvalstactieken, moest kritiek op de Grote Sprong Voorwaarts met de dood bekopen. Net als de miljoenen boeren die toen stierven van de honger. De partij gumde critici ook letterlijk uit. Als er op oude groepsfoto’s een gat zit in een rij, betekent dat ongetwijfeld dat iemands bestaan wordt ontkend.

Heldendaden

Soms vallen critici weer in genade, zoals Deng Xiaoping, de grondlegger van het moderne China, tot twee keer toe is overkomen. Of neem Zhu De, de man die met Mao in Jinggangshan het eerste gewapende verzet stichtte en daarmee Jinggangshan de status van ‘heilige geboorteplek’ bezorgde. Diezelfde Zhu De viel in 1967 tijdens de Culturele Revolutie van zijn voetstuk, om vele jaren weer te worden opgeraapt. Nu nemen toeristen selfies van Zhu De, op zijn met bloemen versierde standbeeld.

Xi Jinping houdt alle Chinezen, voorop de officiële 92 miljoen leden, voor dat zij moeten leren van de partijgeschiedenis. In zijn ogen staat het ‘rode toerisme’ gelijk met een ‘levendige klas die rijk is aan politieke wijsheid en morele voeding’. In de praktijk betekent het dat de partij met een propagandaslag in de samenleving wordt gehamerd. Vooral om ook relevant te blijven voor de jonge Chinezen, voor wie Mao’s heldendaden iets zijn uit een heel ver verleden. Zij moeten ‘het rode gen in hart en bloed hebben zitten opdat ze een correct beeld van de wereld krijgen,’ aldus de partijleider. Geschiedenis in China is een instrument voor tomeloze propaganda, voor het oproepen van emoties waarmee een band met de partij moet worden gecreëerd.

Voor Chinezen die in het gevlij willen komen van de partij, biedt het ‘rode toerisme’ ook kansen. Succesvolle zakenlieden als Pony Ma (Tencent), Liu Qiangdon (JD.com) en Jack Ma (Alibaba) hullen zich in een tenue van het Rode Leger, als betoon van trouw. Voor het bedrijfsleven is het bovendien financieel interessant. Volgens schattingen zal de sector in 2023 goed zijn voor ruim 140 miljard euro. Het is overal dringen voor de kassa’s. Het eeuwfeest is niet alleen ‘verplichte kost’ voor iedereen die het in China wil maken, het is ook big business.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden