PlusAchtergrond

Oorlog, inflatie, politieke onrust in Italië: stevenen we af op een nieuwe eurocrisis?

De angst voor een nieuwe eurocrisis laait weer op, nu de inflatie blijft stijgen en ook Italië in een politieke crisis is beland. ‘We gaan al richting een recessie. Als we daar nog een eurocrisis overheen jagen wordt het wel heel pittig.’

Peet Vogels
De Duitse bondskanselier Olaf Scholz, Frankrijks president Emmanuel Macron en Mario Draghi. De premier van Italië had donderdag zijn ontslag ingediend, maar de Italiaanse president weigert dat vooralsnog te accepteren.   Beeld REUTERS
De Duitse bondskanselier Olaf Scholz, Frankrijks president Emmanuel Macron en Mario Draghi. De premier van Italië had donderdag zijn ontslag ingediend, maar de Italiaanse president weigert dat vooralsnog te accepteren.Beeld REUTERS

De Italiaanse premier Mario Draghi wil opstappen, maar de president van het land weigert dat ontslag te aanvaarden. De vrees is dat de politieke onrust overslaat naar de financiële markten. Donderdag liep voor een tienjarige staatslening het renteverschil tussen Italië en Duitsland al op.

Dat gebeurde onlangs ook al. Een maand geleden kondigde de Europese Centrale Bank (ECB) aan de rente te gaan verhogen en te zullen stoppen met het opkopen van staatsleningen. Beide waren nodig om de snel stijgende inflatie onder controle te krijgen. Maar de aankondiging leidde ook tot een ongewenste reactie. De rentes voor de zuidelijke eurolanden liepen veel harder op dan die voor de noordelijke eurolanden. Italië moest op een gegeven moment 2,4 procent meer rente betalen voor een staatslening dan Duitsland.

Dat riep oude en slechte herinneringen op. In 2012 liepen de renteverschillen tussen aan de ene kant Spanje en Italië, en aan de andere kant de noordelijke eurolanden zo hoog op, dat het voortbestaan van de euro in gevaar kwam. Pas na de befaamde uitspraak van de toenmalige president van de ECB, Mario Draghi, dat de ECB whatever it takes zou doen om de euro overeind te houden, kwamen de markten tot rust.

Situatie nu minder dreigend

Overigens is de situatie nu minder dreigend dan toen. Tijdens de eurocrisis van 2012 liep het renteverschil tussen Duitsland en Italië op tot boven de 5 procent. Voor Italië dreigde een bankroet, doordat het land zijn torenhoge staatsschuld veel te duur moest financieren. De eurocrisis veroorzaakte uiteindelijk een forse economische klap.

Een nieuwe eurocrisis moet worden voorkomen, waarschuwt Harald Benink, hoogleraar banken en financiering aan de Tilburg University. “We gaan al richting een recessie. Als we daar nog een eurocrisis overheen jagen wordt het wel heel pittig.”

En zo’n nieuwe eurocrisis is niet denkbeeldig. “We zitten in de aanloop naar zo’n proces,” waarschuwt Benink. De renteverschillen zijn nu wel kleiner, maar bijvoorbeeld de staatsschulden van Italië en Spanje zijn de afgelopen tien jaar alleen maar verder opgelopen. Dat betekent dat een hogere rente sneller tot problemen leidt. Als een van die landen failliet gaat, zal dat de hele euro onderuit trekken.

En dat zal Nederland ook direct raken. “De euro levert ons land veel welvaart op,” zegt Benink. Ervoor zorgen dat landen als Italië binnenboord blijven en financieel stabiel worden, is dus in het belang van Nederland.

ECB kan staatsobligaties opkopen

De ECB heeft aangekondigd aanstaande donderdag meer duidelijkheid te geven over hoe de renteverschillen tussen eurolanden in de hand gehouden kunnen worden. Benink wijst erop dat tijdens de eurocrisis al een instrument daarvoor is ontwikkeld: de zogenoemde OMT’s, Outright Monetary Transactions.

OMT is een instrument waarbij de ECB gericht staatsobligaties van een land kan opkopen. Dat drukt de rente. Maar het is voor zo’n land geen gratis geld. Een land dat een beroep doet op OMT, moet in ruil daarvoor economische hervormingen doorvoeren. Die moeten een land economisch sterker maken en tot betere overheidsfinanciën – lees: begrotingsoverschotten – leiden.

Of bij het aangekondigde nieuwe instrument ook strenge voorwaarden zullen komen, is onduidelijk. Daarover woedt een flinke discussie in de Europese politiek. “Nederland, Duitsland en Oostenrijk willen dat er voorwaarden gesteld worden aan steun, zoals ook bij het OMT gebeurt,” zegt Benink. De hoogleraar is zelf ook voorstander van hervormingen in ruil voor de steun. En er moet, wat hem betreft, tempo gemaakt worden met dat nieuwe instrument, zeker gezien de laatste ontwikkelingen in Italië. “Er heerst nu nog relatieve rust op de financiële markten, omdat de ECB heeft aangekondigd met een nieuw instrument te komen. Maar die rust is maar tijdelijk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden