PlusExclusief

Oorlog in Oekraïne vraagt om een grotere militaire rol voor Duitsland, maar Berlijn is terughoudend

De oorlog in Oekraïne vraagt om een grotere militaire rol voor Duitsland in Europa. Maar Berlijn hikt ertegenaan. ‘Het is niet iets dat de Duitsers uit zichzelf ambiëren.’

Arjen van der Ziel
Duitse scherpschutters in camouflagekleding tijdens een oefening van de Bundeswehr. Beeld Getty Images
Duitse scherpschutters in camouflagekleding tijdens een oefening van de Bundeswehr.Beeld Getty Images

Het nieuwe rekruteringsfilmpje van de Duitse strijdkrachten spreekt boekdelen. De eerste helft van het clipje laat Duitse soldaten zien in allerlei alledaagse omstandigheden: met hun gezin in de tuin, een tijdschrift kopend in een kiosk, staand bij vrolijk pratende mensen op een terrasje. Dan volgt een bombastische tweede helft vol militaire actie, met schietende militairen, een scheurend pantservoertuig, een straaljager en een oorlogsschip op zee. Wir schützen Deutschland (‘Wij beschermen Duitsland’) luidt de slogan.

Het illustreert de omwenteling die Duitsland, door de schok van de Oekraïne-oorlog, op militair gebied dit jaar doormaakt. Drie dagen nadat Russische tanks in februari buurland Oekraïne binnenrolden, hield bondskanselier Olaf Scholz een historische speech in de Bondsdag, het Duitse parlement. Daarin sprak hij over een Zeitenwende, een keerpunt in de geschiedenis, en de noodzaak om de Duitse strijdkrachten drastisch te versterken.

Het Duitse leger is relatief zwak

Dat was voor veel Duitsers flink wennen. Want Duitsland stelt zich sinds de Tweede Wereldoorlog militair altijd terughoudend op. Het Duitse leger is relatief zwak en de inzet van militairen in het buitenland ligt zowel politiek als maatschappelijk moeilijk. Deelname aan interventies in Mali en Afghanistan was alleen mogelijk doordat deze werden gepresenteerd als een soort extra beveiligde ontwikkelingsprojecten. Voor hun nucleaire afschrikking vertrouwden de Duitsers decennialang op de Amerikanen.

Maar de Russische invasie van Oekraïne dwong volgens de Duitse regering tot ingrijpende maatregelen. Scholz kondigde aan dat Duitsland de defensie-uitgaven opschroeft van 51 miljard euro in 2021 naar jaarlijks 80 miljard de komende tijd. Ook riep de regering een speciaal fonds van 100 miljard euro in het leven voor de aanschaf van materieel, waaronder geavanceerde F35-straaljagers van Amerikaanse makelij. Volgens de kanselier heeft Duitsland een effectiever leger nodig met ‘vliegtuigen die vliegen, schepen die de zee op kunnen, en militairen die optimaal zijn toegerust voor hun missies’.

Tekst gaat door onder video

Tegelijk ziet Duitsland zich geconfronteerd met een roep om een meer leidende rol bij de oorlog. De Verenigde Staten zien zo’n Duitse voortrekkersrol graag, omdat zij zelf dan de handen dan vrijer houden voor hun rivaliteit met China. Europese landen zijn sinds het presidentschap van Donald Trump bovendien bang dat bescherming door de VS niet meer zeker is. Als sterkste economie en volkrijkste land van Europa zou Duitsland zo’n hoofdrol ook aan zijn stand verplicht zijn. “Dat maakt ons tot een leidende macht, of we het nou willen of niet – ook in militaire zin,” zei de Duitse defensieminister Christine Lambrecht onlangs.

De Duitse hulp blijft ver achter

Maar Scholz’ regering hikt ertegenaan. Berlijn heeft de afgelopen maanden onder meer kanonnen, raketartillerie en luchtafweerinstallaties geleverd aan Oekraïne, maar de Duitse steun is slechts een fractie van van de schenkingen van de VS. Volgens het Kiel Institut für Weltwirtschaft, een onderzoeksinstelling, hadden de Duitsers op 11 oktober 3,3 miljard euro aan humanitaire, financiële en militaire steun toegezegd, tegen de VS 52,3 miljard. Ook afgezet tegen de omvang van de eigen economie bleef de Duitse hulp ver achter bij de Amerikaanse.

Zo proberen de Oekraïners de Duitse regering bijvoorbeeld al maanden over te halen tot de levering van moderne, in Duitsland gebouwde tanks, die volgens Kiev substantieel verschil zouden kunnen maken bij tegenoffensieven in het zuiden van Oekraïne. Maar Berlijn schrikt ervoor terug. Volgens de Duitsers zou Poetin de levering van westerse gevechtstanks kunnen zien als de overschrijding van een ‘rode lijn’, die verdere escalatie rechtvaardigt.

“De Duitsers doen wel van alles, maar ze zijn ook veel aan het uitleggen wat er allemaal níet kan,” zegt directeur Ton Nijhuis van het Duitsland Instituut in Amsterdam. “Scholz ziet telkens weer nieuwe beren op de weg.”

Goede banden met Moskou

In de regeringspartij SPD van Scholz spelen daarbij oude pacifistische reflexen een rol, die voortkomen uit de Tweede Wereldoorlog. ‘Nie wieder’ luidt nog altijd het mantra: nooit meer oorlog, en ook nooit meer een geopolitieke Alleingang. Bovendien onderhouden de Duitse sociaaldemocraten van oudsher relatief goede banden met Moskou.

Toch bespeuren waarnemers wel degelijk serieuze verschuivingen. Zo wordt in Duitsland inmiddels voorzichtig gediscussieerd over het opbouwen van een eigen kernmacht. De Duitsers probeerden ook al aan te haken bij de zogenoemde force de frappe, de Franse strategische atoommacht, waaraan ze mee wilden betalen. Dat werd afgewezen door Parijs.

Of het ooit tot zo’n eigen Duitse kernmacht komt, is zeer onzeker. Het is politiek gezien in Berlijn op dit moment een brug te ver. Maar de oorlog in Oekraïne dwingt de Duitse regering duidelijk wel tot lastige keuzes.

Meer leidende militaire rol

“Ik verwacht dat Duitsland uiteindelijk wel een meer leidende militaire rol op zich zal nemen,” zegt Nijhuis van het Duitsland Instituut. “Maar veel langzamer dan de Amerikanen en sommige Europese partners zouden willen. Het is niet iets dat de Duitsers uit zichzelf ambiëren. Het blijft allemaal een beetje contrecoeur.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden