PlusWereldstad

Ook in Venetië wil men van een bepaald soort toerist af. Maar lukt ze dat ook?

In Venetië worden, net als in Amsterdam, nieuwe toeristenwinkels geweerd. Een volgende stap in de strijd tegen massatoerisme, klinkt het, maar of het echt effect heeft op de drukte is de vraag. ‘Het stadsbestuur heeft de hele pandemie lopen treuzelen.’

Tom Kieft
Venetië trekt vooral nog toeristen die een dagje komen om de trekpleister van hun bucketlist te kunnen strepen.  Beeld Getty Images
Venetië trekt vooral nog toeristen die een dagje komen om de trekpleister van hun bucketlist te kunnen strepen.Beeld Getty Images

Op gewone dagen mijdt hoogleraar Jan van der Borg het historische centrum van Venetië al liever, maar tijdens feestdagen als Pasen blijft hij al helemaal weg. “Als je uren in de rij wil staan, in overvolle bussen wil zitten of met covid besmet wil raken, dan moet je er vooral heengaan, maar mij niet gezien,” zegt de econoom en hoogleraar toerismebeleid aan de universiteit van Venetië en de KU Leuven.

Het massatoerisme is terug van weggeweest in de Noord-Italiaanse stad. Na de twee jaar durende dip door de pandemie stromen de straten van Venetië, net als die in Amsterdam, weer vol als tevoren, al zijn de aantallen wel lager, doordat bijvoorbeeld Russen en Amerikanen (door de oorlog in Oekraïne) en Japanners en Chinezen (door corona) nog grotendeels wegblijven.

Daar merk je in Venetië weinig van, aldus Van der Borg. “Kwalitatief is het in Venetië eerlijk gezegd nog minder gesteld met het toerisme dan in 2019, want nu komen echt alleen nog mensen die de stad een dagje bezoeken om ’m van hun bucketlist te schrappen,” aldus de hoogleraar. “Zulke toeristen brengen heel weinig positiefs naar de stad.”

De Venetiaanse wethouder Sebastiano Costalonga (handel) heeft een even lage dunk van het type toerist dat zijn geboortestad platloopt. De barbaren aan de poorten noemt hij ze, de dagjestoeristen die een paar uurtjes door de stad struinen, een selfie nemen en weer weg zijn. “Deze budgettoeristen die komen, suffe souvenirs kopen en dezelfde dag weer vertrekken, brengen Venetië niets en vervuilen de stad,” aldus Costalonga.

Toegangsbewijs

Hoe ontevreden Venetianen zijn met het toerisme, laten de bevolkingscijfers in het historische centrum al tientallen jaren zien. Terwijl het aantal bezoekers alleen maar toenam, daalde het inwonertal van 175.000 in de jaren vijftig van de vorige eeuw naar nog geen 50.000 nu.

Om de stad weer leefbaar te maken wordt al lange tijd gewerkt aan een ticket of toegangsbewijs voor een maximumaantal bezoekers, waardoor de drukte beperkt kan worden. Ook mogen grote cruiseschepen sinds vorig jaar niet meer in de haven van het centrum aanmeren.

In lijn daarmee introduceerde wethouder Costalonga vorige week een verbod op nieuwe lowcostsouvenirswinkels. Middels het verbod, dat vermoedelijk voldoende steun krijgt en deze zomer ingaat, moet de monocultuur in de stad worden tegengegaan. Geen nieuwe frutselwinkels meer, alleen zaken die producten verkopen waar Venetianen zelf wat aan hebben. Slagers bijvoorbeeld, of galerieën die traditioneel Venetiaans handwerk verkopen.

Chinese investeerders geweerd

In Amsterdam werd een vergelijkbare maatregel ingevoerd in 2017 om het eentonige winkelaanbod in het centrum te bestrijden. Sindsdien mogen in stadsdeel Centrum geen nieuwe toeristenwinkels meer openen, maar net als in Amsterdam geldt de regel in Venetië alleen voor nieuwe winkels: toeristenwinkels die er al zijn – en dat zijn er een hoop – kunnen hierdoor niet worden gesloten.

“Het zal zeker drie jaar duren tot we de effecten gaan zien,” aldus wethouder Costalonga, van de rechtspopulistische Legapartij. “Maar uiteindelijk denken we er toeristen mee te trekken die houden van Venetië, langer blijven en de stad echt willen leren kennen. Tegelijkertijd hopen we dat de huurprijzen omlaag laag gaan doordat buitenlandse investeerders buiten de deur gehouden worden.”

Rookgordijn

Het klinkt allemaal mooi, maar hoogleraar toerisme Van der Borg is allerminst optimistisch over de maatregel. Sterker, hij noemt het een rookgordijn om te verdoezelen dat maatregelen die echt effect kunnen hebben op de lange baan zijn geschoven.

“Dat reserveringssysteem is voor de zoveelste keer uitgesteld en het verplaatsen van de cruiseschepen heeft alleen symbolische waarde. Je ziet die schepen nu niet meer vanaf het San Marcoplein, maar ze meren gewoon vier kilometer verderop aan, waardoor ook nog eens touringcars af en aan moeten rijden. Uiteindelijk is dit slechter voor het milieu en zorgt het ook nog voor meer congestie in het verkeer,” aldus Van der Borg.

Venetië heeft volgens hem zitten treuzelen tijdens de pandemie en verzaakt een duurzame toerismestrategie op te stellen toen de tijd daar was. “Vanuit de toeristische industrie wordt een enorme druk uitgeoefend op de overheid om zo min mogelijk restrictieve maatregelen in te voeren. Maar tegelijkertijd moeten ze iets doen om de bevolking tevreden te stellen, dus pakken ze, bijvoorbeeld met het verbod op winkels die prullaria verkopen, niet hun kiezers maar vooral allochtone winkeliers. Een typisch rechtspopulistische maatregel, die het goed doet bij de achterban, maar geen echte verandering zal brengen,” aldus Van der Borg.

De duurzame toerist

Meer toeristen is niet per se beter, ook niet als je alleen naar het economische plaatje kijkt, zegt hoogleraar Van der Borg. “Op de lange termijn kun je je winstmarges alleen maar vergroten en competitief blijven als stad door te gaan voor een duurzamer type toerist, ondanks dat je minder klanten trekt.”

Daarvoor moet wel de visie op toerisme worden herzien. Welk type toerist wil je aantrekken en vooral: wat brengen zij de stad? “Voorop moet staan dat je het voor de locals doet en altijd kwaliteit boven kwantiteit stelt. Kijk niet alleen naar de aantallen, maar naar de totale footprint van de bezoeker.”

Dat betekent in sommige gevallen volgens Van der Borg dat een reserveringssysteem, zoals in Venetië dus al jaren in de maak is, noodzakelijk is. “Ook moet je denken aan een andere communicatiestrategie, onderhandelingen met lokale touroperators en bijvoorbeeld het afhouden van budgetairlines en cruisebezoekers.”

Meerdere Europese steden hebben tijdens de coronapandemie al goede stappen in die richting gezet, volgens de Nederlandse hoogleraar. Onder andere Praag, Florence, Brugge en Gent hebben een strategie opgesteld waarin nadrukkelijk de bewoner en de kwaliteitsbezoeker voorop worden gesteld. “Zelfs Amsterdam heb ik tijdens de pandemie een aantal interessante discussies horen voeren. Denk aan de discussie rondom de coffeeshops en de rosse buurt. Die zaken werden lang gezien als kenmerken van tolerantie, maar de stad realiseert zich steeds meer dat je je ook als tolerante bestemming op de wereldkaart kan presenteren door andere dingen te stimuleren.”

Serie Wereldstad

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden