PlusAchtergrond

Ook Duitsland wacht een taaie formatieperiode

De Duitse verkiezingen zijn gewonnen door de SPD, maar partijleider Olaf Scholz wacht nu een mogelijk nog grotere uitdaging: een regeringscoalitie smeden.

De politici beginnen nu aan de zogeheten Sondierungsgespräche, verkennende gesprekken over mogelijke coalities.  Beeld REUTERS
De politici beginnen nu aan de zogeheten Sondierungsgespräche, verkennende gesprekken over mogelijke coalities.Beeld REUTERS

Glunderend nam hij het applaus in ontvangst, zondagavond. Olaf Scholz zou op het hoofdkantoor van zijn centrumlinkse SPD in Berlijn voor het eerst reageren op de uitslag van de Duitse verkiezingen. De voorlopige uitslag, dat wel, maar eentje die wees op de door hem zo gehoopte uitkomst: na zestien jaar Merkel zijn de sociaaldemocraten opnieuw de grootste partij van Duitsland.

“De kiezers van Duitsland hebben op de SPD gestemd omdat ze het tijd vinden voor een nieuwe regering. En omdat ze willen dat de volgende bondskanselier Olaf Scholz heet,” zei Scholz, verwijzend naar zichzelf.

Volgens Scholz is de SPD aan zet. Aan de ene kant heeft hij gelijk. Als winnaar van de verkiezingen – zijn SPD eindigde op 1,6 procentpunt voor de centrumrechtse CDU/CSU – ligt het momentum bij hem.

Anderzijds is het geen vanzelfsprekendheid dat de grootste partij de coalitie daadwerkelijk zal leiden. Uitgerekend Scholz’ SPD leverde met Willy Brandt en Helmut Schmidt kanseliers die minder stemmen kregen dan hun rivalen van CDU/CSU.

Het is maar net welke partijen tot elkaar komen. De politici beginnen nu aan de zogeheten Sondierungsgespräche, verkennende gesprekken over mogelijke coalities. Dat kan één gesprek zijn, maar ook meerdere tegelijkertijd. Zonder formateur.

Scholz heeft zijn zinnen gezet op een samenwerking met de Groenen en de liberale FDP, twee andere winnaars. Hij zal ook wel moeten: het is zijn enige weg naar een meerderheid, aangezien de SPD geen trek heeft in een nieuwe samenwerking met de CDU/CSU.

Slechtste uitslag ooit

Maar ook Armin Laschet, de lijsttrekker van CDU/CSU, hoopt op het kanselierschap. Hij zegt er alles aan te willen doen om een regering te vormen onder leiding van zijn partij. Laschets positie staat echter onder druk, na de slechtste verkiezingsuitslag in de partijgeschiedenis. “Een tweede plaats kunnen we niet zien als een mandaat om een nieuwe regering te vormen,” zei Markus Söder, een van Laschets belangrijkste rivalen. Of zoals een lokale partijleider het verwoordde: “De kiezer wil verandering. Dat moeten we deemoedig en respectvol accepteren.”

Terwijl aan Laschets stoelpoten wordt gezaagd, zal Scholz de Groenen en de FDP proberen te overtuigen om een coalitie te vormen. Die twee zijn zich daarbij goed bewust van hun machtspositie: zij zijn de kingmakers, zij bepalen of Scholz daadwerkelijk kan regeren.

Beide partijen hebben al aangegeven niet te wachten op een uitnodiging van Scholz, maar ook onderling te gaan overleggen. Het toont hun macht – Scholz moet zich maar komen melden als hij iets wil – maar is tegelijkertijd broodnodig. Want hoewel de Groenen en de FDP allebei campagne voerden met een boodschap van verandering, verschillen ze sterk van mening over de wijze waarop. Misschien wel de belangrijkste splijtzwam is het verhogen van het minimumloon: de Groenen zijn groot voorstander, de FDP vinden het onnodige overheidsbemoeienis.

Zo wacht Duitsland een ingewikkeld spel van ‘wie wil met wie?’, waarbij bovendien uitgebreid ruggespraak zal worden gevoerd met de achterbannen van de partijen. Zowel Scholz als Laschet hoopt dat er voor de kerst een nieuwe regering is gevormd. Tot die tijd blijft Angela Merkel bondskanselier. Blijft ze aan tot 17 december, dan is ze de langszittende bondskanselier ooit. Of dat haar uitmaakt? Dat is een tweede.

Berlijn kiest voor onteigenen woningen

De inwoners van Berlijn hadden het maar druk, zondag. Ze brachten niet alleen hun stem uit voor de landelijke verkiezingen, maar ook in deelstaatverkiezingen, voor stadsdeelraden en bij een referendum.

Wat betreft dat referendum: op tafel lag de vraag of woningen van grote vastgoedbedrijven (meer dan 3000 huizen) mogen worden onteigend. Het antwoord van de Berlijners was duidelijk: ja, dat mag. Een meerderheid van 56,4 procent bleek voor.

Het ging om een niet-bindend referendum, dus of de onteigening zal gaan gebeuren, is een tweede. De politiek moet wel naar de uitslag kijken.

De huurprijzen in Berlijn zijn de afgelopen jaren razendsnel gestegen, wat onder meer leidde tot grote demonstraties. Twee van de drie huidige coalitiepartijen – de Groenen en Die Linke – zijn al voor onteigening, alleen de SPD vond het te ver gaan. Diezelfde coalitie kan na de deelstaatverkiezingen van deze week opnieuw op een meerderheid rekenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden