PlusAchtergrond

Olifant Mara’s weg naar vrijheid in Brazilië

Na een lang en moeizaam leven in gevangenschap en een ruim 2500 kilometer lange rit van Argentinië naar Brazilië, kuiert de Aziatische olifant Mara eindelijk in vrijheid tussen haar soortgenoten.

Mara reisde van Argentinië naar Brazilië in een speciaal voor haar gemaakte half open container.Beeld AFP / Ecoparque / Tomas Cuesta

De grens tussen Argentinië en Brazilië was vanwege de coronapandemie al bijna twee maanden dicht toen begin mei een opmerkelijk konvooi arriveerde bij de douane in Puerto Iguazú, aan de Argentijnse kant. Vijftien mensen reisden mee in zes voertuigen, waaronder een kraanwagen en een grote truck met een container voor speciaal vervoer: een olifant.

Ze heette Mara en was ongeveer 50 jaar waarvan ze de laatste 25 had doorgebracht in een stoffig dierentuintje in Buenos Aires. De Jardín Zoológico in de wijk Palermo was ooit dé attractie van de eind negentiende eeuw in Britse en Franse stijl aangelegde parken. Buenos Aires keek in die jaren hoog op tegen Londen en Parijs. In 1888 had een Argentijnse vice-president besloten dat ook Buenos Aires een dierentuin moest hebben.

Geheel in de geest van die tijd moest het olifantenverblijf lijken op de romantische ruïnes van een hindoetempel. Voor Mara was het echter te klein en de aanwezigheid van twee andere olifanten bezorgden haar veel stress. Het waren uit Afrika afkomstige vrouwtjesolifanten, een andere soort dan de Aziatische Mara. Geweld lag steeds op de loer en dierenverzorgers moesten vermijden dat het drietal zich op enig moment in dezelfde ruimte bevond. Dus moesten ze elke dag worden verplaatst tussen de binnen- en buitenverblijven.

Mara bracht te veel tijd binnen door, hoewel olifanten veel moeten lopen om hun voedsel te verteren en hun poten gezond te houden. Vaak draaide ze urenlang met haar kop in de rondte, gedrag dat wijst op stress bij olifanten in gevangenschap. En ze was meestal alleen, hoewel olifanten zeer sociale dieren zijn. Een ijsbeer in de Jardín Zoológico, Winner, had hetzelfde gedrag vertoond voordat hij in 2012 stierf tijdens een hittegolf. Een paar jaar later overleden twee zeeleeuwen enkele dagen na elkaar.

Opheffing dierentuin

Steeds meer inwoners van Buenos Aires protesteerden tegen het lot van Mara en dat van ongeveer 2500 dieren die vanaf 2016 waren samengepropt in een veel te kleine oppervlakte, ingesloten door drukke verkeersaders. De actiegroep SinZoo (Zonder Dierentuin) eiste in een door velen ondertekende petitie ‘vrijheid voor de gevangenen van Palermo’.

De zoo stond op grond van de gemeente, die de exploitatie had uitbesteed aan een particulier bedrijf. Onder druk van de protesten nam het stadsbestuur de leiding over.

Maar tegen die tijd woedde een discussie of het wel genoeg was om de leefomstandigheden te verbeteren van dieren in een dierentuin. Moesten de denkbeelden uit 1888 over dieren en hun rol in de samenleving niet op de helling? Dat vond in elk geval Tomás Sciolla, die door de burgemeester van Buenos Aires werd belast met toezicht op dierenwelzijn en natuurbescherming. De hoofdstad besloot dat op het terrein van de dierentuin een ‘ecopark’ moest komen, waar kinderen konden leren over zaken als natuurbehoud en wilde dieren uit Argentinië van verwondingen of ziektes konden herstellen zonder ze als attracties tentoon te stellen.

Beeld AFP

Een door Sciolla geleide commissie begon na de opheffing van de dierentuin te onderzoeken hoe de meeste dieren uit het nieuwe Ecoparque konden worden overgebracht naar reservaten en andere onderkomens elders in de wereld. Sommige waren te oud of te ziek om te verplaatsen, andere stierven. Maar na eindeloos gepuzzel slaagde Sciolla erin 860 dieren elders onder te brengen, onder meer in wildparken in Florida en Colorado. Dat was de stand van zaken aan het begin van de lente. Olifant Mara moest nummer 861 worden.

Papierwerk

Het onlangs geopende Elephant Sanctuary in de Braziliaanse deelstaat Mato Grosso, met een oppervlakte van ruim 11 vierkante kilometer, was bereid Mara op te nemen. Haar wachtte een reis van ruim 2500 kilometer over internationale grenzen. Daar is een hoop papierwerk voor nodig om de autoriteiten te bewijzen dat het hier niet gaat om de illegale export van dieren. 

In Mara’s geval moest Sciolla kunnen aantonen waar ze was geboren en waar ze had geleefd voordat ze in 1995 in de dierentuin in Buenos Aires belandde. Een circus, Circo Rodas, had haar mishandeld waarop het stadsbestuur haar had geconfisqueerd en naar de Jardín Zoológico overgebracht. Maar hoe had Mara’s leven er voor die tijd uitgezien?

Beeld AFP

Dankzij verhalen over Mara in de Argentijnse media kwamen steeds meer mensen met informatie. De circusfamilie Tejedor liet weten Mara begin jaren zeventig met twee andere olifantjes te hebben gekocht van de dierentuin Hagenbeck in Hamburg. Hagenbeck zei Mara in India te hebben aangeschaft, waar ze in gevangenschap in een werkkamp was geboren.

Rottijd

Victor Veira Tejedors grootvader had Mara naar Argentinië gehaald. Victor herinnert zich haar ‘als een lid van de familie’, een aanhankelijk, naar aandacht en liefde smachtend dier. “Ze was heel speciaal voor ons,” zegt hij. Jarenlang reisde Mara met het circus van stad naar stad in Argentinië, Uruguay en Brazilië. Op oude foto’s is ze te zien als een baby met twee mannen die tegen haar aanleunen, of bij optredens in een circustent met de voorpoten op een stoel, voorzien van een ‘indiaanse’ hoofdtooi.

Victor Veira’s familie stopte met het circus in 1980, toen hij 12 jaar was, en verkocht Mara aan het circus Rodas. “Toen begon voor haar een echt rotleven,” volgens Sciolla. “Want Mara gedroeg zich niet zoals het circus van haar eiste. Maar hoe moet een olifant in gevangenschap, die gedwongen wordt om kunstjes uit te halen, zich in hemelsnaam gedragen?”

Beeld AFP

Het Circo Rodas ketende Mara nogal eens vast op parkeerplaatsen, wat voor de gemeente aanleiding was haar in beslag te nemen en naar de dierentuin te brengen. Maar de omstandigheden daar waren nauwelijks een verbetering en bijna een kwart eeuw later zette Sciolla alles op alles om Mara vrij te krijgen. Daar was intensieve samenwerking voor nodig tussen verschillende ministeries en de regeringen in Buenos Aires en Brasilia. Maar eindelijk vielen alle puzzelstukken samen: Mara zou in maart verhuizen naar haar nieuwe onderkomen in Brazilië.

Sciolla: “En ja hoor, toen begon de corona-epidemie.”

Argentinië stelde een van de strengste lockdowns in van heel Latijns-Amerika, en het plan werd geschrapt. Maar de met zoveel moeite verkregen vergunningen voor Mara’s vervoer waren slechts voor een beperkte periode geldig. Sciolla pakte de telefoon en voerde een lange reeks gesprekken met een trits ambtenaren die, tot zijn ontroering, graag bereid waren te helpen, hoewel de meesten het druk hadden met de aanpak van de coronacrisis.

Goede maatjes

En dus stapte Mara na een lang en moeizaam leven in een speciaal voor haar gemaakte half open container, richting Brazilië. Bij de grens kregen slechts vier van haar begeleiders toestemming mee te reizen tot de eindbestemming, het reservaat in Mato Grosso. Voor de ongeveer 50 laatste kilometer werd Mara’s container overgeplaatst op een off-road-vrachtwagen. Sciolla was daar niet bij, maar schoot vol toen hij op videobeelden zag hoe een uitgeputte Mara aarzelend uit de container stapte, en door het gras op een boom afliep.

Mara werd al snel goede maatjes met een andere Aziatische olifant, Rana. De relatie was zo intens, dat sommigen in het wildpark zich afvragen of ze elkaar misschien sinds hun eerste levensjaren kenden. Was Rana soms een van de drie Indiase olifantjes die zo lang geleden in Hamburg waren gekocht? Victor Veira heeft zijn twijfels, maar kan niet ophouden de video’s te bekijken waarop Mara haar nieuwe omgeving verkent.

De Amerikaan Scott Blais is mede-oprichter van het olifantenreservaat in Brazilië. Hij verwacht weldra nog twee olifanten uit Argentinië. De een komt uit een dierentuin in de stad Mendoza, de ander heeft opgesloten gezeten in dezelfde nauwe betonnen ruimte waar ze 22 jaar geleden werd geboren. Blais: “Voor mij zou het de mooiste dag van mijn leven zijn als we hier geen gevangen olifanten meer hoeven op te vangen, omdat mensen anders zijn gaan denken over hoe ze met dieren moeten omgaan.”

Beeld Laura Van Der Bijl

© The New York TimesVertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden