PlusExclusief

Olie of mensenrechten? Veel kritiek op Bidens reis naar Saoedi-Arabië

De Amerikaanse president Joe Biden is nog niet eens geland in Saoedi-Arabië, onderdeel van zijn eerste bezoek aan het Midden-Oosten, of hij moet zich al verdedigen. ‘Zijn moreel kompas is kwijt.’

Isabel Bolle
Biden reist eerst af naar Israël, om vervolgens Saoedi-Arabië aan te doen. Beeld Getty Images
Biden reist eerst af naar Israël, om vervolgens Saoedi-Arabië aan te doen.Beeld Getty Images

Het is niet vaak dat een wereldleider – of een van zijn ghostwriters – in de pen klimt om zijn bezoek aan een land te verantwoorden. Toch is dat wat de Amerikaanse president Joe Biden deed met zijn opiniestuk Why I’m Travelling to Saudi Arabia, dat vorig weekend in The Washington Post verscheen.

Mogelijk voelde Biden de noodzaak iets uit te leggen nadat vorige maand bekend werd dat hij deze week Saoedi-Arabië zal bezoeken, terwijl hij tijdens zijn verkiezingscampagne er juist zo op hamerde dat – mocht hij president worden – hij het land tot ‘een paria’ zou maken. Die belofte kwam in de nasleep van de moord op de journalist Jamal Khashoggi, die in 2018 zeer waarschijnlijk op het bevel van Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman is vermoord. “We zullen ze laten boeten,” zei Biden destijds.

Het bezoek aan Saoedi-Arabië is onderdeel van Bidens eerste reis aan het Midden-Oosten als president. De eerste stop is Israël, waar hij woensdag aankwam, en daarna de bezette Palestijnse gebieden. Vrijdag vliegt hij naar het Saoedische koninkrijk.

Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken draait Bidens bezoek aan Saoedi-Arabië om het bijwonen van de GCC+3, een top tussen het handelsblok van de zes Golfstaten en Egypte, Irak en Jordanië.

Knieval voor de kroonprins

Maar er staat ook een ontmoeting met Mohammed bin Salman op de agenda, wat volgens critici na Bidens eerdere kritiek niets meer dan een knieval voor de kroonprins zou zijn. De Saoedische mensenrechtenactivist Hala al-Dosari beschrijft Bidens bezoek als ‘verraad’, en volgens Khashoggi’s verloofde Hatice Cengiz zou een ontmoeting met Bin Salman erop wijzen dat Biden ‘zijn moreel kompas is kwijtgeraakt’.

De morele bezwaren wegen echter niet op tegen de pragmatische belangen, stelde Jennifer Granholm – de Amerikaanse minister van Energie – drie weken geleden in een interview met CNN. Natuurlijk maakt Biden zich ‘erg veel zorgen’ over de moord op Khashoggi, benadrukte ze.

“Maar hij maakt zich ook erg veel zorgen over wat mensen bij de benzinepomp meemaken. Saoedi-Arabië staat aan het hoofd van Opec (de organisatie van olie-exporterende landen), en we hebben een verhoging van de productie nodig zodat gewone burgers in Amerika niet langer de pijn zullen voelen die ze nu voelen.”

Saoedi-Arabië heeft een van de grootste olievoorraden ter wereld, en heeft als een van de weinige olieproducerende landen nog de capaciteit om de productie enigszins op te schroeven. Het land kondigde vorige maand al aan de productie iets te verhogen, hoewel dit heeft nog niet geleid tot lagere olieprijzen.

Gedeeld communicatiesysteem met Israël

Of het Biden lukt Saoedi-Arabië over te halen de productie nog verder omhoog te gooien, is de vraag. Maar zoiets zal niet tot stand komen zonder wederdienst.

Zo wil Saoedi-Arabië graag weer ‘offensieve wapens’ van de VS kopen, iets wat Biden vorig jaar stopzette na zorgen dat de wapens in Jemen werden ingezet. Amerikaanse ambtenaren lieten deze week aan persbureau Reuters weten dat het terugdraaien van Bidens besluit mogelijk op tafel ligt, maar dat er nog geen beslissingen zijn genomen.

Naast olie zal er ook gepraat worden over een regionale samenwerking die zich tegen Iran moet richten. Hoewel alle details nog niet bekend zijn, sprak de Israëlische minister van Defensie Benny Gantz over een gedeeld communicatiesysteem waarmee Israël, sommige van de Arabische landen die de banden met Israël hebben genormaliseerd, en de Verenigde Staten elkaar kunnen waarschuwen voor inkomende Iraanse raketten en drones.

Egyptische eilanden

Hoewel het de banden met Israël nog niet genormaliseerd heeft, doet ook Saoedi-Arabië mee aan dit nieuwe samenwerkingsverband. In zijn opiniestuk schrijft Biden dat hij er alles aan wil doen om ‘zulke stappen naar normalisatie’ verder uit te diepen.

De Amerikaanse ambassadeur in Israël waarschuwt dat men op dit gebied nog niet te veel moet verwachten, maar dat er deze week waarschijnlijk wel wat kleine stappen worden gezet. Zo zou het openstellen van het Saoedische luchtruim voor Israëlische toestellen op tafel liggen, en het overdragen van twee Egyptische eilanden aan Saoedi-Arabië – waar Israëlische toestemming voor nodig is.

Voor Biden is zijn reis zo een kans om een bescheiden diplomatiek succes te boeken waarmee hij tevreden huiswaarts kan. En een kans om definitief afstand te doen van zijn ‘paria-uitspraak’, een bevlogen standpunt waar hij nu vooral vanaf lijkt te willen, blijkt ook uit zijn eigen opiniestuk. ‘Vanaf het begin,’ schrijft hij, ‘was mijn doel altijd om de verhoudingen met een land dat al tachtig jaar onze strategische partner is te heroriënteren, maar niet te verbreken.’

Poetin met Erdogan naar Iran

Een week nadat Biden naar het Midden-Oosten afreist, brengt ook de Russische president Vladimir Poetin een bezoek aan de regio. Vergezeld door de Turkse president Recep Tayyip Erdogan gaat Poetin naar Teheran voor een ontmoeting met de Iraanse regering.

De top staat op papier in teken van het Astanavredesoverleg, dat Rusland, Turkije en Iran in 2017 zijn aangegaan om de burgeroorlog in Syrië te beëindigen. Maar volgens de woordvoerder van Poetin, Dmitri Peskov, staan er meer onderwerpen op de agenda, waaronder een overleg tussen Poetin en Erdogan, die optreedt als bemiddelaar in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland, en het ‘bevorderen van de betrekkingen met Iran’.

Volgens waarnemers is de reis bedoeld om de invloed van Rusland in het Midden-Oosten uit te breiden en het effect van de westerse sancties door samenwerking teniet te doen. Net als Rusland wordt Iran geïsoleerd door middel van zware westerse economische sancties.

Het is voor Poetin pas zijn tweede buitenlandse reis sinds de Russische inval in Oekraïne en pas zijn eerste buiten de voormalige Sovjet-Unie. Vorige maand bezocht Poetin Tadzjikistan en Turkmenistan voor een topoverleg waarbij onder meer ook het Iraanse leiderschap aanwezig was.
Tom Kieft

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden