PlusReportage

Oekraïne sluit oostgrens af met hekken: ‘Russen zijn prima lui, maar Poetin is een ander verhaal’

Oekraïne bouwt een hek aan de grens met Rusland, waar president Poetin blijft benadrukken dat de Russen en Oekraïners ‘één volk’ zijn. ‘Als er een grens is, moet je die bewaken.’

Georgi en Voskechat Batsjdasarjan in hun dorpswinkel in Borysivka. Beeld Michiel Driebergen
Georgi en Voskechat Batsjdasarjan in hun dorpswinkel in Borysivka.Beeld Michiel Driebergen

In het Oekraïense dorp Striletsja, tussen de uitgestrekte heuvels, stelt de grens met Rusland weinig voor. De enige markering bestaat uit een rol prikkeldraad, die achteloos in de velden lijkt neergekwakt. De grensovergang bestaat uit een neergelaten slagboom en een geïmproviseerde houten wachttoren, waarop een piepjonge douanier zit te dutten.

Maar tien kilometer zuidoostelijker wordt het menens. Nabij het dorp Borysivka duikt een gloednieuw hek op: twee meter hoog, getooid met prikkeldraad.

“Voorheen zochten we daar naar paddenstoelen.” Voskechat Batsjdasarjan wijst op de beboste heuvel aan de overkant. “Dat kan nu niet meer.” De vrouw is eigenaar van de dorpswinkel van Borysivka, waar het aanbod bestaat uit kartonnen dozen vol zandkoekjes, gedroogde vis en een berg snoepjes.

Voortaan omreizen

De winkelier herinnert zich september 2014, toen toenmalig Oekraïens premier Arseni Jatsenjoek de bouw van een ‘muur’ aankondigde. Het gewapend conflict met Rusland in de Oost-Oekraïense Donbas was net losgebarsten.

Die regio ligt driehonderd kilometer zuidoostelijk van Borysivka, maar ook elders moest het grenshek ‘de Russische steun aan opstandelingen afsnijden’, vond de regering. Ze trok er dertig miljoen euro voor uit.

De bouw van het hek verloopt weliswaar traag, maar in Borysivka zijn de gevolgen merkbaar. “De grens is dicht,” verklaart Voskechat Batsjdasarjan. Enkele van haar familieleden wonen twintig kilometer verderop in Rusland. Terwijl ze die voorheen zonder poespas bezocht, moet ze nu omreizen via een grensovergang op afstand, waar tegenwoordig ook nog coronamaatregelen van kracht zijn. Het contact verloopt nu via internet.

Terwijl Oekraïne een muur bouwt, klinkt vanuit Rusland een heel andere boodschap. De Russische president Vladimir Poetin noemt in een recent verschenen essay Rusland en Oekraïne ‘één volk, één geheel’. ‘Het moderne Oekraïne is het product van de Sovjettijd, dat ontstond op het grondgebied van historisch Rusland,’ aldus de Russische president in het stuk, dat vorige maand op de website van het Kremlin werd gepubliceerd. ‘De mensen werden van de ene op de andere dag uit hun moederland weggerukt.’

Het essay leverde onrust op in Oekraïne: Poetin betreurt de ineenstorting van de Sovjet-Unie, en zou met zijn woorden het optreden van het Russische leger over de grens legitimeren.

“Russen en Oekraïners zijn hetzelfde volk,” vindt Georgi Batsjdasarjan, de echtgenoot van Voskehat, die nieuwsgierig de winkel binnen sloft. “We zijn allemaal Slaven,” beaamt zijn vrouw. Je kunt zeggen dat het echtpaar een product van de Sovjettijd is. In de jaren zeventig, toen Georgi Bachdasarian in de nabijgelegen stad Charkov voor piloot kon gaan studeren, verhuisde het oorspronkelijk Armeense echtpaar vanuit de ene Sovjetrepubliek, Azerbeidzjan, naar de andere: Oekraïne.

De grenspost tussen Oekraïne en Rusland bij Milove, dat redelijk gespaard is gebleven in de strijd die losbarstte tussen de separatisten en het Oekraïense regeringsleger. Beeld Hollandse Hoogte
De grenspost tussen Oekraïne en Rusland bij Milove, dat redelijk gespaard is gebleven in de strijd die losbarstte tussen de separatisten en het Oekraïense regeringsleger.Beeld Hollandse Hoogte

Toch vrezen ze Rusland. “Russen zijn prima lui, maar Poetin is wat anders,” vindt Georgi Batsjdasarjan. “Het zijn goede mensen met een slechte regering,” vult zijn vrouw aan. “Als ze met raketten blijven schieten, is het beter een muur te bouwen,” concludeert haar echtgenoot.

Niet meer op bezoek

In Striletsja, waar het grenshek nog niet klaar is, wordt verschillend over de muur gedacht. De nieuwe generatie vindt het prima. “Als er een grens is, moet je die bewaken,” vindt Nikolaj Goesev. De twintiger, een fabrieksarbeider, heeft zijn auto op de dorpsbrink geparkeerd, de deur geopend en de muziek hard aangezet; de prettigste manier om bij de bushalte een sigaret te roken, vinden hij en zijn vriendin. Ook voor haar, Alena Zelenski, verpleegkundige, heeft de grens gevolgen: ze kan haar vader in Rusland moeilijk bezoeken. Dat zien beiden overigens niet als probleem. “Hij woont nou eenmaal liever in Rusland,” zegt ze. Zelf ziet ze haar toekomst in Oekraïne.

De oudere generatie heeft het niet op het hek. Nikolaj Ivanovitsj, een tachtigjarige met een zeemanspetje die de winkel uitsjokt, verklaart zich plechtig medestander van Poetin. “Hij verwoordt het prachtig,” vindt hij.

Ook Ivanovitsj kwam naar hier in de jaren zeventig, op zijn beurt vanuit Rusland: de Sovjetautoriteiten zochten een automonteur en voorzagen hem dus graag van een flatje in Striletsja. Het conflict in de Donbas is te wijten aan “Amerika, dat Oekraïne opzet tegen Rusland,” vindt de gepensioneerde. “Met Poetin zou hier alles goed zijn.”

Dat de economie in Rusland beter draait heeft Ivanovitsj geleerd van de Russische tv, die in Oekraïne alleen nog in de grensstreek te ontvangen is. Overigens lijdt in Striletsja vooral de ‘contrabanda’ onder de muur, vertrouwt hij zijn toehoorder toe.

Voorheen reden de jongelui uit het dorp naar de Russische pomp, goten hun auto’s met vergrote benzinetank vol goedkope Russische peut, om die vervolgens in Oekraïne te verkopen.

Dat Oekraïne in zeven jaar tijd slechts honderd kilometer van het grenshek klaar kreeg, wijt Ivanovitsj aan corruptie. “Het budget werd gestolen. Zo wordt het een kort hekje,” schampert hij.

Waar is het geld gebleven?

De totale lengte van de grens tussen Oekraïne en Rusland aan de landzijde is 1565 kilometer. Ruim een kwart daarvan, 409 kilometer, het deel in de Donbas, wordt niet door Kiev gecontroleerd. ‘Project Muur’, zoals de versterking van de grens heet, bestaat niet alleen uit een hek, maar ook uit antitankgrachten en camerabewaking.

Volgens de Oekraïense douane is momenteel de helft van de werkzaamheden afgerond: het project, dat 200 miljoen euro kost, moet in 2025 klaar zijn.

In 2017 begon een anticorruptiebureau een onderzoek, toen bleek dat grote sommen die bestemd waren voor muur verdwenen waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden