Plus Analyse

Nu moet Erdogan kiezen: hervormen of autoritair doorgaan?

President Erdogan moet kiezen na de verkiezingsnederlaag in Istanboel: hervormen of autoritair doorgaan?

Burgermeesterkandidaat van Istanbul Ekrem Imamoglu (C) van de Republikeinse Volkspartij (CHP) viert de overwinning met aanhangers. Beeld AFP/ Republican’s People Part/Onur Gunal

De nacht van de overwinning veranderde grote delen van Istanboel in een straatfeest. In de seculiere wijk Besiktas stonden stomdronken jongeren tot in de kleine uren te dansen op de tafels van stampvolle kroegen.

De volgende ochtend was de vraag vooral: hoe dan? De nieuwe burgemeester Ekrem Imamoglu beloofde verzoening, maar het moet blijken of die boodschap sterker is dan de overwinningsroes van de oppositie of de gekrenkte trots van de AKP-regering. En vooral: of president Erdogan de verzoening toestaat.

Eén ding is zeker: de kiezer heeft afgelopen zondag een rode lijn getrokken. Imamoglu’s ruime overwinning is een afstraffing voor het ongeldig verklaren van zijn eerste, nipte overwinning in maart. Ook AKP-kiezers lieten dit keer weten: met de stembus wordt niet gesjoemeld. Zelfs in AKP- wijken Fatih, Üsküdar en Eyüp haalde Imamoglu een meerderheid.

Frustratie

Erdogans achterban eist verandering. In conservatieve kranten die doorgaans aan de kant van de AKP staan, klonk gisterochtend voorzichtige maar breed gedeelde frustratie. Interne critici uitten hun hoop dat Imamoglu’s overwinning een tijdperk inluidt waarin naar hen zal worden geluisterd.

“Iedereen moet opnieuw nadenken,” schreef columnist Abdurrahman Dilipak in de islamistische krant Yeni Akit. “Als de partij zo doorgaat, vertrekt ze zoals ze gekomen is: via de gemeenten. De AKP moet naar deze waarschuwing luisteren en degenen die dat niet doen uit de partij zetten.”

De eerste reacties binnen de partijtop wijzen op gepaste bescheidenheid. AKP-kandidaat Binali Yildirim erkende onmiddelijk zijn verlies en feliciteerde Imamoglu. Kort daarna volgden ook de felicitaties van president Erdogan.

Het lijkt erop dat hij de behoefte aan interne hervormingen zal erkennen. In dat geval heeft hij met name een hartig woordje te spreken met zijn schoonzoon en minister van financiën Berat Albayrak, die volgens partij-insiders heeft aangestuurd op de herverkiezing in Istanboel.

Maar hoe vind je rust in een partij die tot op het bot verdeeld is? Achter de schermen lopen voormalige AKP-zwaargewichten als oud-president Abdullah Gül en oud-premier Ahmet Davutoglu al jaren warm om munt te slaan uit die verdeeldheid. Zo hintte Davutoglu er begin deze maand zelfs op een nieuwe partij te zullen beginnen.

Bindmiddel

Bovendien bedreigt het verlies van Istanboel het belangrijkste bindmiddel dat de partij nog tot haar beschikking heeft: geld.

De burgemeester beschikt over een miljardenbudget voor gemeentelijke diensten en infrastructurele projecten. Door die fondsen uit te besteden in ruil voor politieke loyaliteit wist de AKP jarenlang belangrijke zakenpartners en lokale politici aan zich te binden.

Imamoglu’s eerste campagnebelofte is juist om daar korte metten mee te maken. In de praktijk zal dat lastiger gaan. De AKP beschikt in de gemeenteraad nog altijd over een meerderheid, waardoor de nieuwe burgemeester zijn plannen niet zomaar uit kan voeren.

Daar is Imamoglu zich goed van bewust. In zijn overwinningstoespraak benadrukte hij onmiddelijk dat hij alle partijen wil dienen. Ook richtte hij zich direct tot Erdogan: “Ik ben klaar om in harmonie met u te werken.”

Juist dat vooruitzicht van samenwerking plaatst Erdogan voor een klassieke patstelling. Kiest hij voor hervorming en verzoening, dan opent hij een doos van Pandora aan interne kritiek en schaadt hij zijn controle over de machtsnetwerken, die de AKP nog bij elkaar houdt. Doet hij dat niet, dan zal Turkije de autoritaire koers doorzetten die de kiezer zondag keihard heeft afgestraft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden