Plus Analyse

Noord-Syrië is momenteel een geopolitiek wespennest

Koerdische strijders moeten volgende week weg uit Noord-Syrië terwijl Russische en Turkse troepen samen gaan patrouilleren. Wat zijn de gevolgen? 

De schoolbanken zijn opzij gezet om in de Syrische stad Hasakeh vluchtelingen op te kunnen vangen. Beeld AFP/FADEL SENNA

Als één gebied op de wereld momenteel een geopolitiek wespennest is, dan is het Noord-Syrië wel. Rusland, Turkije en de VS proberen er hun belangen veilig te stellen door te schaken met Koerdische milities, jihadistische gevangen en oorlogsvluchtelingen.

Hoe is de situatie nu?

Nadat de Amerikaanse president Trump begin deze maand bekend had gemaakt dat hij zijn troepen weg zou halen uit Noord-Syrië, viel het Turkse leger vrijwel direct het gebied binnen. Dat leidde tot zware gevechten tussen de Turken en de Koerdische YPG-militie. Turkije wil het gebied zuiveren van de YPG, die het ziet als een verlengstuk van de in Turkije actieve terreurorganisatie PKK.

Momenteel geldt een staakt-het-vuren in het gebied. Dat werd mede mogelijk doordat de Koerden de Syrische president Assad en diens bondgenoot Rusland te hulp riepen. Uiteindelijk sloten Turkije en Rusland een akkoord. ­Turkije blijft de baas in het veroverde gebied van 100 kilometer breed en 30 kilometer diep tussen de Turks/Syrische grens en de steden Tel Abyad en Ras al Ayn. 

Buiten dat gebied zijn Russische en Syrische militaire politie aanwezig om erop toe te zien dat alle YPG-milities met hun wapens tot minstens 30 kilometer van de Turkse grens worden teruggetrokken. Dat moet voor dinsdagavond 18 uur gebeurd zijn. Vanaf dat moment gaan Turken en Russen sámen door Noord-Syrië patrouilleren. De Turkse president Erdogan heeft alvast gewaarschuwd dat als de YPG zich niet heeft teruggetrokken ‘hij hun hoofden zal verbrijzelen’.

Wat houdt dit in voor (Nederlandse) IS-gevangen in de regio?

Ruim 11.000 IS-strijders (van wie 2000 uit Europa) zitten vast in Koerdische gevangenissen. Tienduizenden (Europese) IS-vrouwen en hun kinderen zitten in grote detentiekampen in het gebied. Onder hen zijn ongeveer 15  Nederlandse mannen, 35 vrouwen en 90 kinderen.

Verslaggevers van The New York Times bezochten afgelopen week twee van de overvolle gevangenissen. Zij schreven dat de Koerden zo veel mogelijk IS-gevangenen verplaatst hebben uit het gebied waar de Turken zijn binnengevallen. Wel is de bewaking van de gevangenissen minder geworden, waardoor de kans op ontsnapping toeneemt. Mannelijke IS-strijders vrezen dat ze straks worden opgehaald door Syrische veiligheidsdiensten. “Dan wordt het een massa-executie,” aldus een IS-gevangene tegen de krant.

Uit de vrouwenkampen komen verschillende geluiden. Uit het kamp Ain Issa, dat vlak tegen de nieuwe Turkse zone aanligt, zouden IS’ers zijn ontsnapt of weggestuurd. Een deel van hen zou nu worden vastgehouden door Arabische Syrische milities, die worden gesteund door Turkije. De Turkse ambassadeur in Nederland zei vorige week: “We vragen onze vrienden met een oplossing te komen voor de gevangen IS’ers.” Daarmee doelde hij op Europese landen. In Ain Issa verbleven, voor zover bekend, geen Nederlanders.

Het grootste detentiekamp Al Hol (11.000 buitenlandse vrouwen en kinderen, onder wie tientallen Nederlanders) valt straks in het gebied waar geen Turkse invloed is. Daar zullen Russische troepen en het Syrische regerings­leger aanwezig zijn. De Koerden zeggen al twee jaar dat Europa de ‘eigen’ jihadisten moet terugnemen. Een bron stelt dat de vrouwen er de afgelopen dagen weg hadden gekund. “Maar ze wisten niet goed waarheen, dus ze zijn maar gebleven.” 

Daar komt bij dat er volgende week in Nederland een kort geding dient van 23 vrouwen (en hun 55 kinderen) die van de Nederlandse staat eisen dat ze worden teruggehaald. “Dat wachten ze waarschijnlijk af.”

Het kleinere kamp Al Roj (1700 buitenlanders, enkele Nederlanders) ligt in een deel waar straks geen YPG-milities mogen zijn, maar het valt ook niet in de door de Turken veroverde zone. Wat dat voor het kamp inhoudt, is nog onduidelijk. In het gebied zullen straks Russen en Turken samen patrouilleren. Een Nederlandse vrouw zei in een interview te hopen op de komst van het Turkse leger, zodat ze via ­Turkije terug naar Europa kunnen.

Waar moeten de Koerden heen?

De Koerden waren woest toen de VS plots zijn troepen terugtrok uit het gebied. Het dwong hen het streven naar een eigen, autonoom gebied op te geven en de hulp van Syrië en Rusland in te roepen tegen de oprukkende Turken. De gevechten zorgden voor duizenden Koerdische vluchtelingen vanuit het grensgebied.

De Koerden zullen wel een grote rol in het gebied blijven spelen. Een nieuwe wending is dat president Trump meldde toch weer Amerikaanse troepen naar Syrië te sturen: om enkele olievelden in het oosten te beschermen tegen een eventuele wederopstanding van IS. Hij twitterde ook ‘dat het misschien tijd is voor de Koerden om naar de olievelden te trekken’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden