Nationalistische muurschilderingen langs Falls Road in Belfast. In protestantse wijken zijn soortgelijke pro-Britse schilderingen  vergelijkbare aangebracht.

PlusReportage

Noord-Ierse politieke crisis zet oude spanningen in Belfast op scherp: ‘De muren houden ons veilig’

Nationalistische muurschilderingen langs Falls Road in Belfast. In protestantse wijken zijn soortgelijke pro-Britse schilderingen vergelijkbare aangebracht.Beeld REUTERS

In het verdeelde Noord-Ierland zet een politieke crisis de verhoudingen verder onder druk. Ook jongeren uit Belfast geboren na The Troubles weten niet beter. ‘Ik loop niet graag rond in hun wijken.’

Tahrim Ramdjan

Mo (17) is, in zijn grijze trainingspak, het middelpunt van de aandacht in het elftal van 18-minners dat op de woensdagavond een balletje trapt in de gymzaal van het St. Malachy’s College. De kinderen uit Zuid-Belfast komen vier avonden per week samen na school, om afleiding te zoeken van hun turbulente thuissituatie. Dat doen ze op initiatief van het Active Communities Network, een Britse jongerenwerkorganisatie die ‘bruggen slaat’ tussen kinderen.

Bruggen slaan kun je nooit genoeg doen in Noord-Ierland, dat zich momenteel in de grootste politieke impasse bevindt sinds er vrede heerst in het land. Ook al ligt de beruchte, dertig jaar durende burgeroorlog - eufemistisch ‘The Troubles’ genoemd - een ruime twintig jaar in het verleden.

Dat twee weken geleden de nationalistische partij Sinn Féin de grootste is geworden bij de parlementsverkiezingen, gaat er niet in bij de grootste tegenpartij, de Democratische Unionistische Partij (DUP). Het overwegend katholieke Sinn Féin wil dat Noord-Ierland bij de republiek Ierland gaat horen, de veelal protestanten van de DUP willen bij het Verenigd Koninkrijk blijven.

Puur symbolisch

Mo heeft The Troubles niet meegemaakt, maar beschouwt zichzelf wel als nationalist. Puur omdat zijn familie dat ook is. “Het is deel van mijn identiteit,” zegt hij. Het betekent ook dat hij geen unionistische vrienden heeft. “Ik kom ze nooit tegen. Ik loop niet graag rond in hun wijken.”

“Jongeren groeien op met het idee dat het normaal is om het andere kamp aan te vallen,” zegt Mo, die net als de andere jongeren in de gymzaal niet met zijn achternaam in de krant wil. “Er zijn nog steeds rellen, brandstichtingen, overvallen.”

Je hoeft maar met je vingers te knippen, of de relatieve vrede in Noord-Ierland staat op het spel. Het Goede Vrijdagakkoord uit 1998, dat een einde van The Troubles betekende, verplicht Sinn Féin en de DUP met elkaar te regeren. De grootste levert de premier.

Tot nu toe was dat altijd de DUP, maar nu komt er een premier van Sinn Féin, en dat accepteert de DUP niet. De vicepremier, die de DUP dit keer als tweede grootste partij moet leveren, zou overigens exact evenveel macht hebben als de premier van Sinn Féin.

Nu de DUP dwarsligt, lijken een nieuw parlement en regering ver weg. Dan is het aan de ambtelijke dienst om het land te besturen. “Dit is de moeilijkste periode tot nu toe na het Goede Vrijdagakkoord,” zegt oud-Europarlementariër Martina Anderson van Sinn Féin. “Een indringende politieke crisis ontvouwt zich voor onze ogen. De DUP gijzelt onze samenleving.”

‘Vredesmuren’

De verdeeldheid is duidelijk zichtbaar in Belfast, waar bijna honderd ‘vredesmuren’ ervoor zorgen dat katholieke en protestantse wijken van elkaar worden gescheiden. De muren zijn soms 8 meter hoog, en bevatten poorten die overdag open staan, maar ‘s nachts worden gesloten, om onlusten te voorkomen. Aan protestantse kant zijn pro-Britse muurschilderingen te vinden, in katholieke wijken wordt er op soortgelijke schilderingen gesympathiseerd met andere vrijheidsstrijden, zoals die van Palestina of het Afrikaans Nationaal Congres. In essentie gaat de kwestie nog altijd om identiteit. Voel je je Brits of Iers?

De 15-jarige Samantha, die langs de lijn staat in de gymzaal terwijl er een balletje wordt getrapt, is ook nationalist. Maar zij heeft wel unionistische vrienden, veel zelfs. “Toch zal ik ze niet thuis opzoeken. Bepaalde delen van Belfast, zoals Sandy Row en Shankill, ontwijk ik.” Wat vreest ze daar dan? “Misschien word ik wel in elkaar geslagen.”

Toch gloort er hoop. Er is een nieuwe generatie burgers die zich bovenal Noord-Iers voelt; een identiteit die tot voor kort weinig de boventoon voerde. Voor Eoin (16) is het bijvoorbeeld geen probleem om unionistische vrienden te hebben, al komt hij uit een nationalistisch nest. “Er worden nog steeds jongeren aangespoord tot geweld, maar ik probeer met allerlei mensen om te gaan, ongeacht of ze unionistisch of nationalistisch zijn.”

Lange wachttijden

Het verklaart ook waarom de Alliance Party deze verkiezingen zo’n 9 zetels heeft gewonnen. De partij laat de vraag over de toekomst van Noord-Ierland een vrije kwestie voor elk lid, en focust vooral op de huidige problemen in de regio: de lange wachttijden in de gezondheidszorg, de hoge kosten van levensmiddelen.

Partijprominent Andrew Muir, sinds 2019 parlementariër: “Wij willen Noord-Ierland een thuis maken voor mensen, een welvarend thuis. Daarom focusten we in onze campagne op het herbouwen van de gezondheidszorg.” Overigens is ook hij niet te spreken over de opstelling van de DUP, nu hij voorlopig niet aan het werk kan gaan. “We worden als parlementariërs de toegang geweigerd tot de middelen om aan de slag te gaan.”

Ierse hereniging

Als Alliance ooit zou willen regeren, wordt dat overigens nog een probleem. Ze mogen wel ministers leveren, maar geen premier of vicepremier: in het Goedevrijdagakkoord is afgesproken dat enkel unionistische of nationalistische partijen dat kunnen doen. En Alliance valt onder de weinig flatteuze categorie ‘Other’.

“Toen het Goedevrijdagakkoord in 1998 werd getekend, vielen er slechts zes parlementariërs onder die categorie,” zegt Muir. “Intussen zijn dat er achttien, van wie er zeventien van Alliance zijn.” Volgens hem verandert de Noord-Ierse samenleving. “Het wordt inclusiever hier, diverser.”

Over drie jaar gaat bovendien de republiek Ierland naar de stembus, waar Sinn Féin – voorheen de politieke tak van de Irish Republican Army (IRA) – ook een grote kans maakt om de grootste te worden. Dan zou het de grootste partij op het gehele Ierse eiland kunnen worden.

“We zijn altijd duidelijk geweest,” zegt oud-Europarlementariër Anderson. “Als Sinn Féin op het gehele Ierse eiland regeert, zullen de Europeanen een Ierse hereniging zien.” Ze gaat echter niet over één nacht ijs. “Zal het binnen een paar maanden of een paar jaar gebeuren? Nee. Maar we zullen het zeker voorbereiden, en Europa kan ons daarbij helpen.”

De jongeren in de voetbalzaal weten dat de rust precair is. “Opgroeien in dit land is anders dan in jullie land,” zegt Mo. “De muren houden ons veilig.” Naast hem zegt Samantha: “Dit is het leven in Belfast. Het is prima, maar niet het beste.”

Brexit zet de verhoudingen op scherp: Noord-Ierland met één been in de EU

Wat betekent de brexit voor Noord-Ierland? Dat was één van de belangrijkste vragen tijdens de onderhandelin­gen. Men wilde een harde grens op het Ierse eiland voorkomen, wat zou herinneren aan de burgeroorlog. Daartegenover staat dat Ierland lid is van de Europese Unie, en het Verenigd Koninkrijk (waar Noord-Ierland toe behoort) niet meer. En de buitengrens van de EU moet tóch ergens komen te liggen.

Uiteindelijk is met het ‘Noord-Ierlandprotocol’ afgesproken dat de buitengrens van de EU in de Ierse zee is komen te liggen. Dat betekent dat tussen Noord- Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk grens­controles plaatsvinden, voornamelijk op goederen. Ook gelden Europese btw- regels in Noord-Ierland. Met andere woorden: Noord-Ierland staat nog altijd met één been in de EU.

Dat is tegen het zere been van de unionisten. Zij willen onderdeel zijn van het Verenigd Koninkrijk, en vooral geen andere behandeling krijgen dan de rest van dat land. Maar nu voelt Noord- Ierland voor hen toch een stukje minder Brits. De DUP wil het liefst van het gehele Noord-Ierlandprotocol af; concessies daarin zijn een minimale voorwaarde voor hen om deel te nemen aan een nieuwe regering.

De regering van Boris Johnson heeft dinsdag bekendgemaakt de afspraken te willen aanpassen. Idealiter mét Brussel, maar zónder kan ook: Westminster deinst er niet voor terug wetgeving te introduceren om eenzijdig het protocol te omzeilen. De grenscontroles moeten worden afgeschaft, de Britse btw-wetgeving moet worden toegepast. Europa reageerde woedend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden