PlusAchtergrond

Noord-Ierse grens speelbal van Britse populisten: brexitakkoord op losse schroeven

De haven van Larne is een van de belangrijkste plekken waar goederen uit de rest van het Verenigd Koninkrijk Noord-Ierland binnenkomen. Er gelden nu nog speciale invoerregels waar de Britse regering vanaf wil. Beeld Getty Images
De haven van Larne is een van de belangrijkste plekken waar goederen uit de rest van het Verenigd Koninkrijk Noord-Ierland binnenkomen. Er gelden nu nog speciale invoerregels waar de Britse regering vanaf wil.Beeld Getty Images

Het Verenigd Koninkrijk dreigt eenzijdig de brexitregels voor Noord-Ierland op te schorten, omdat die enorm veel schade en hinder zouden veroorzaken. Analisten trekken de noodzaak echter in twijfel.

Geert Langendorff

Met angstaanjagende prognoses van een rechtse denktank in de hand sorteert de Britse regering voor op een eenzijdige opschorting van de afspraken met de EU over Noord-Ierland. De controles in de Ierse Zee op goederen afkomstig van het Britse vasteland zouden de economie van Noord-Ierland namelijk verwoesten, luidt het standpunt.

Volgens het Goedevrijdagakkoord uit 1998, waarmee een einde kwam aan drie decennia sektarisch geweld tussen Ierland en Noord-Ierland, mag er geen harde grens tussen beide landen komen. Bij het scheidingsakkoord met de EU is dat geregeld in het Noord-Ierse Protocol. Gevolg van dit cruciale onderdeel in de afspraken is wel dat Noord-Ierland deels in de Europese douane-unie en de interne markt blijft.

Controles

Goederen afkomstig uit de EU kunnen zonder formaliteiten via Ierland richting Belfast. Voor producten uit Groot-Brittannië ligt dat anders. Na het oversteken van de Ierse Zee volgen controles, zoals in Dover en Calais ook het geval is. Hoewel nog niet alle elementen hiervan (strikt) worden gehanteerd, willen de Britten het protocol wijzigen om een escalatie van kosten en prijsstijgingen te voorkomen.

Minister Liz Truss van Buitenlandse Zaken eist flinke aanpassingen van Brussel. Zolang de eindbestemming van Britse producten in Noord-Ierland ligt, wil ze de controles schrappen. Bedrijven hoeven van haar ook niet te voldoen aan EU-standaarden als hun goederen exclusief bestemd zijn voor Noord-Ierland. Andersom vraagt ze Brussel Noord-Ierse ondernemers de keuze te bieden voor de Britse of de Europese markt te produceren, waarvoor verschillende regels kunnen gelden. De rol van het Europees Hof van Justitie bij handelsdisputen moet van Truss ook verdwijnen, maar meer dat is vooral uit ideologische overwegingen.

Olifant in een porseleinkast

Als onderbouwing voor haar eisen wijst de minister op de uitkomsten van een onderzoek van het Institute of Economic Affairs (IEA), dat de jaarlijkse financiële schade van het protocol raamt op bijna 1 miljard euro. Prijsstijgingen, faillissementen en vertragingen bij transport komen daar nog bij.

Voor de brexit hield Truss volgens een diplomaat een Amerikaans publiek voor dat een harde breuk met Brussel weinig tot geen schade in Noord-Ierland zou aanrichten. Op ‘enkele boeren met knollen in hun vrachtwagen na’ hoefde niemand zich zorgen te maken.

Volgers van de Conservatieve Partij denken dat Truss zich bewust als een olifant in een porseleinkast gedraagt om haar kansen te vergroten om de geplaagde Johnson op termijn op te volgen. Die opzichtige strategie ontgaat de regering evenmin. Een wetsvoorstel om het Noord-Ierse Protocol naar believen te veranderen verscheen na ingrijpen van Johnson twee weken geleden niet in de troonrede. Hij was bang voor de reactie van de EU, die met een handelsoorlog schermde.

Niettemin komt het voorstel naar verwachting nog voor het zomerreces in het Lagerhuis. Het zal daarna nog minimaal een jaar duren, voordat de Britse Eerste Kamer akkoord gaat. Conservatieve Lords kondigden uit onvrede een rebellie aan. “We hebben een nationalistische regering met een cultus rond Johnson,” brieste Christopher Patten.

Doemscenario

Stephen Kelly van Manufacturing Northern Ireland plaatst het doemscenario van IEA in perspectief. De brexit én het protocol hebben volgens hem een gunstig effect: liefst 75 procent van zijn leden geeft aan kansen te zien en die te grijpen. De cijfers van het IEA noemt hij eenzijdig. Zo worden de jaarlijkse douanekosten van 250 miljoen euro ruimschoots goedgemaakt met 1,2 miljard euro aan extra handel met Ierland.

De Kamer van Koophandel ziet evenmin de contouren van een rampscenario. Slechts 8 procent van de ingeschreven bedrijven geeft aan serieuze problemen te ondervinden. Volgens analisten merken consumenten niets van het protocol. Boodschappen zijn in Noord-Ierland gemiddeld 8 procent goedkoper dan in de rest van het VK, en het National Institute of Economic and Social Research stelde dat ook de Noord-Ierse economie het iets beter doet.

Het gerenommeerde Fraser of Allander Institute van de universiteit van Strathclyde veegde ook de vloer aan met het rapport van het IEA en bracht het probleem terug tot de kern. Door de brexit krimpt de Noord-Ierse economie in de komende periode met 2,6 procent. Dat kan worden beperkt tot 1,5 procent als het aantal controles wordt teruggebracht. Dat aan het protocol haken en ogen zitten – en dat Brussel zich halsstarrig opstelt – staat niettemin vast.

Populistisch gestampvoet

Door de EU het mes op de keel te zetten lijkt de Britse regering te denken een versoepeling van de regels te kunnen afdwingen, zoals voormalig brexitonderhandelaar David Frost in het verleden geregeld met succes deed. Premier Johnson heeft ook andere beweegredenen. De unie­gezinde DUP weigert in Noord-Ierland een deelregering met het nationalistische Sinn Fein te vormen zolang het protocol in stand blijft, en zonder die samenwerking kan volgens het Goedevrijdagakkoord niet worden geregeerd.

De DUP vreest dat het protocol Noord-Ierland dichter bij de EU brengt en de banden met het VK zullen vervagen. Johnson moet zowel de DUP als de EU proberen te vriend te houden. Zijn dreigement leidt daardoor tot een cynische conclusie: Johnsons populistische gestampvoet lijkt bestemd voor de Engelse achterban, niet voor de Noord-Ieren.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden