PlusAchtergrond

Noodtoestand aan de Nijl: Egypte kan bevolkingsgroei niet langer aan

De Egyptische bevolking groeit explosief, met alle gevolgen van dien. Caïro barst uit zijn voegen, zelfs de piramides van Gizeh raken ingesloten door huizen, ­hotels en golfbanen. Schrijnender nog: er dreigt waterschaarste en armoede.

Toeristen kunnen de piramides van Gizeh nog maar van één kant fotograferen tegen een achtergrond van woestijn.Beeld AFP

Rond het middaguur op dinsdag 11 februari bereikte Egypte een belangrijke mijlpaal: de honderdmiljoenste burger werd geboren.

Het was een meisje, die de naam Yasmine ­Rabie kreeg. Ze kwam ter wereld in een dorp in de provincie Minya. Haar geboorte werd in ­Caïro genoteerd op de enorme bevolkingsteller, die al jarenlang de stijgende groei bijhoudt, voor de deur van het Bureau voor de Statistiek.

Het was een plechtig moment. Maar voor menig Egyptenaar moet het ook wat ongemak­kelijk gevoeld hebben toen de teller naar 100.000.000 sprong. Zowel bevolking als regering vreest dat de explosieve bevolkingsgroei leidt tot nog meer armoede en werkloosheid. En bovendien: de groei zal bijdragen aan de toch al nijpende tekorten aan elementaire zaken als land en water.

De Egyptische regering zei onlangs ‘alles op alles te zetten’ om de bevolkingsgroei af te remmen. President Abdel Fattah al-Sissi sprak van ‘een bedreiging van de nationale veiligheid’, op één lijn met het terrorisme. Zonder tegenmaatregelen kan de bevolking volgens experts over tien jaar 128 miljoen bedragen.

De president heeft al geprobeerd het tij te ­keren met de nationale campagne, genaamd ‘Twee is genoeg’. Maar ook deze poging om ­ouders over te halen minder kinderen te krijgen faalde. De vruchtbaarheidscijfers zijn sinds 2008 toegenomen tot 3,5 kind per vrouw, volgens de Verenigde Naties. De bevolking groeit jaarlijks met 1,8 procent. In dat tempo krijgen steden in Egypte er elk half jaar een miljoen inwoners bij.

Waterschaarste

“Wat gaan ze hier in vredesnaam aan doen? De kinderen komen snel, en in groten getale,” aldus David Sims van de Amerikaanse Universiteit van Caïro, die het boek Understanding Cairo: The Logic of a City Out of Control schreef.

De Egyptische bevolkingscrisis wordt versterkt door een meedogenloze geografie: 95 procent van de bevolking leeft op zo’n 4 procent van het land, een groene strook ter grootte van ongeveer de helft van Ierland. De strook volgt de Nijl, die zich door de woestijn kronkelt voordat de ­rivier zich vertakt in een weelderige delta.

De bouw van een reusachtige nieuwe stuwdam aan de Nijl in Ethiopië, waarachter het reservoir deze zomer moet vollopen, vergroot de angst onder Egyptenaren over de toenemende belasting van de rivier. Ook die is grotendeels het gevolg van de bevolkingstoename.

De vruchtbaarheidscijfers zijn het hoogst op het platteland, waar een groot gezin geldt als een zegen. Maar vooral Caïro en omgeving kampen met de gevolgen: de almaar uitdijende ­metropool van ongeveer 20 miljoen inwoners slokt steeds grotere stukken op van de omliggende woestijn en landbouwgrond.

Van bovenaf gezien strekt de stad zich schijnbaar oneindig uit over platte stenen daken van flatgebouwen, bezaaid met miljoenen satellietschotels. Zelfs de piramides van Gizeh worden van drie kanten ingesloten door huizen, ­hotels en golfbanen, zozeer dat toeristen ze nog maar van één kant kunnen fotograferen tegen de achtergrond van de woestijn.

Op een maandagavond probeert Ahmed Abdel-Hadi zijn flink gehavende taxi door de dichte verkeersstroom te loodsen in Nasr City, een wijk voor de middenklasse. Claxons maken een vreselijke herrie. Een ambulance met knipperlichten baant zich moeizaam een weg door de chaos.

Abdel-Hadi doet dit werk al 22 jaar. Hij heeft gemerkt dat de laatste jaren boze automobilisten steeds vaker slaags raken, vooral tijdens de ramadan, als ze haast hebben thuis het vasten bij zonsondergang te onderbreken.

Maar Abdel-Hadi maakt ook deel uit van het probleem. Deze vader van vier kinderen, van 10 tot 19 jaar, bespot de overheidscampagnes voor kleinere gezinnen. Abdel-Hadi: “Het menselijk kapitaal is kostbaar. Uit het gezin van een man kun je zijn inkomen afleiden. Dat zou bepalend moeten zijn voor het aantal kinderen dat ik mag hebben, niet een of ander voorschrift van de regering.”

Condooms en spiraaltjes

Suzanne Mubarak, de echtgenote van oud-president Hosni Mubarak, leidde tijdens het regime van haar man een campagne om de vruchtbaarheidscijfers omlaag te krijgen. Met een zeker succes: tijdens de jaren 90 en 2000 daalde het percentage van 5,2 naar 3. Maar het ging weer omhoog tijdens de Arabische Lente in 2011. De redenen zijn niet geheel duidelijk, maar hebben waarschijnlijk te maken met economische ontwrichting, politieke onrust en een daling in de subsidies van westerse regeringen voor geboortebeperking.

Onder het bewind van president El-Sissi zijn duizenden pleitbezorgers van geboortebeperking naar plattelandsgebieden gestuurd met goedkope condooms – nog geen vijf cent voor drie stuks – en spiraaltjes, voor zo’n tien cent. Egyptes hoogste gezag in islamitische zaken, de theologische faculteit van de universiteit van Al-Azhar, steunt het initiatief en benadrukt dat God geboortebeperking niet heeft verboden.

Volgens critici grossiert het regerings­programma in mooie woorden, maar blijft een doelmatige aanpak uit. El-Sissi’s echtgenote is op dit vlak onzichtbaar gebleven, en de medewerking van hoge functionarissen laat te wensen over.

“Overbevolking slokt alles op,” volgens Amr Nadim, gynaecoloog en verloskundige. “Maar ik heb niet de indruk de regering hard werkt aan een oplossing.” De bevolkingstoename raakt hem ook persoonlijk. “Soms moet ik voor een spoedgeval naar een zwangere vrouw, maar kom ik vast te zitten in het verkeer.”

Nieuwe zomerhoofdstad

Nadim laakt de onregelmatige aanvoer van anticonceptiemiddelen, die vaak van middelmatige kwaliteit zijn, een gebrekkige medische opleiding, opdrogende Amerikaanse hulp­gelden en de afschaffing van de plicht voor nieuwe artsen om cursussen te volgen over anticonceptie. Nadim: “Het probleem is dat we geen echte strategie hebben om de overbevolking te bestrijden.”

Dit in tegenstelling tot andere grote ontwik­kelingslanden, zoals Vietnam. Daar groeide de bevol­king in 2018 tot 97 miljoen, van 60 miljoen in 1986. Inmiddels heeft het de groei terug­gebracht tot 1 procent. Bangladesh, met een bevol­king van meer dan 160 ­miljoen, deed hetzelfde.

Maar in Egypte was de groei bijna twee keer zo hoog, 1,79 procent in 2018-2019. Meer dan 700.000 jonge Egyptenaren komen elk jaar op de arbeidsmarkt. “Een schrikbarend moeilijke uitdaging voor elke regering,” volgens Aleksandar Bodiroza, de vertegenwoordiger in Egypte van het Bevolkingsfonds van de Verenigde ­Naties.

Caïro, een almaar uitdijende metropool van 20 miljoen inwoners.Beeld AFP

Net als de huisvesting. El-Sissi geeft graag hoog op van de megaprojecten die zijn regering laat bouwen, zoals een nieuwe zomerhoofdstad aan de noordkust en een nieuwe administratieve hoofdstad buiten Caïro. Slechts weinig ­Egyptenaren kunnen zich echter de daar ­geldende prijzen veroorloven.

In plaats daarvan zoeken de meeste mensen een onderkomen in de overvolle en constant groeiende nederzettingen aan de rand van de hoofdstad en andere steden. Dorpen verworden tot slaapsteden en de chaotische bouwactiviteiten slokken landbouwgrond op.

Volgens experts heeft de Egyptische regering een bedroevende staat van dienst bij het bouwen van nieuwe huizen voor de armen. En de officiële armoedecijfers stijgen, deze zomer tot 32,5 procent van de bevolking. In 2015 was dat nog 27,8 procent.

Het nieuwe normaal

Schrijver en wetenschapper David Sims ziet een mogelijk verband tussen het niet omlaag te krijgen vruchtbaarheidscijfer en de falende economische politiek: “Egypte keert terug naar zijn wortels op het platteland. Hoe armer, hoe meer kinderen.”

Voor veel Egyptenaren zijn de moeilijkheden van het leven in een uit zijn voegen barstende stad niets nieuws. Ahmed Alaa (24) is werkzaam in de marketing. Hij baalt dat verkeersverstoppingen vaak zijn werkdag bepalen. Dan zit het zo vast dat het geen zin heeft te proberen een klant in de stad te bezoeken.

Alaa: “Door dat krankzinnige verkeer is het maken van afspraken zo goed als onmogelijk. Mensen zijn dat normaal gaan vinden.”

Beeld BRONNEN: WORLD BANK, VN-BEVOLKINGSDIVISIE, MAPS4NEWS © JG/HET PAROOL

© The New York TimesVertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden