Nobelprijs voor de Vrede naar voorvechters van mensenrechten uit Belarus, Rusland en Oekraïne

De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar mensenrechtenverdediger Ales Bialiatski uit Belarus, de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial en de Oekraïense mensenrechtenorganisatie Center for Civil Liberties. Dat heeft het Noorse Nobelcomité vrijdag bekendgemaakt.

Het Parool
Mensenrechtenverdediger Ales Bialiatski (60).  Beeld REUTERS
Mensenrechtenverdediger Ales Bialiatski (60).Beeld REUTERS

“Ales Bialiatski heeft zijn leven gewijd aan het bevorderen van democratie en vreedzame ontwikkeling in zijn thuisland,” aldus het Nobelcomité. De mensenrechtenverdediger zit sinds 2020 vast zonder proces.

De prijs voor Bialiatski verraste omdat vooral landgenoot Svetlana Tichanovskaja (40) als grote favoriet gold. Deze Belarussische oppositieleider won zeer waarschijnlijk de presidentsverkiezingen in 2020, maar zittend president Aleksandr Loekasjenko – bondgenoot van Vladimir Poetin – claimde de overwinning en gaf zijn veiligheidstroepen de opdracht protesten tegen de uitslag hard neer te slaan.

Museumdirecteur

Bialiatski was vaak te vinden aan de zijde van Tichanovskaja. Hijzelf strijdt al veertig jaar voor mensenrechten en was betrokken bij tal van democratische initiatieven in de toenmalige Sovjet-Unie. Als museumdirecteur in Minsk organiseerde hij spraakmakende exposities over politieke, culturele en religieuze thema’s.

In 2011 werd Bialiatski gearresteerd zogenaamd wegens belastingontduiking. Hij had persoonlijke bankrekeningen in Litouwen en Polen gebruikt om het mensenrechtencentrum Viasna te financieren. De veroordeling was slechts een manier om zijn mensenrechtenwerk te dwarsbomen.

Burgerrechtenorganisatie Memorial

Memorial is een internationale historische en burgerrechtenorganisatie die actief is binnen een aantal voormalige Sovjetlanden. De organisatie is mede opgericht door de beroemde Russische dissidenten Andrej Sacharov, Sergej Kovalev en Arseni Roginski, die inmiddels alledrie zijn overleden. Roginski was vanaf 1996 tot aan zijn overlijden in 2017 voorzitter van Memorial.

De organisatie werd eind vorig jaar officieel verboden door het Russische hooggerechtshof. In 2009 ontving de organisatie de Sacharovprijs voor de Vrijheid van Denken van het Europees Parlement. De prijs is bestemd voor personen en organisaties die zich wijden aan de bescherming van de rechten en fundamentele vrijheden van de mens.

Mensenrechtenorganisatie Center for Civil Liberties

De derde organisatie die de Nobelprijs dit jaar deelt is de Oekraïense mensenrechtenorganisatie Center for Civil Liberties (CCL). Deze organisatie maakt zich sinds 2007 hard voor mensenrechten, democratie en solidariteit in Oekraïne. CCL is de laatste jaren zeer betrokken bij debatten en manifestaties en heeft veel invloed op de publieke opinie in het land.

“De organisatie heeft het Oekraïense maatschappelijk middenveld versterkt en de autoriteiten onder druk gezet om van Oekraïne een volwaardige democratie te maken,” aldus de jury. Daarnaast helpt het bij het documenteren van Russische oorlogsmisdaden tegen Oekraïense burgers. “In samenwerking met internationale partners vervult het centrum een ​​pionierende rol bij het aanspreken van schuldigen op hun misdaden.”

Kanshebbers

Dit jaar maakten 251 personen en 92 organisaties kans op de prestigieuze prijs. De namen zijn niet bekendgemaakt. Zoals elk jaar werd veel gespeculeerd over potentiële kanshebbers. Deskundigen noemden personen die zich uitspreken tegen de Russische president Vladimir Poetin of die zich inzetten tegen klimaatverandering. Zo ging bijvoorbeeld de naam van de Oekraïense president Volodimir Zelenski rond.

De winnaar krijgt 10 miljoen Zweedse kronen (ruim 900.000 euro), een medaille, een diploma en – uiteraard – onmiddellijke wereldwijde aandacht. De prestigieuze prijs voor mensen die zich hebben ingezet voor het bevorderen van de vrede is de enige Nobelprijs die door een Noors instituut wordt toegekend. De overige Nobelprijzen worden door Zweedse comités uitgeloofd.

Vrijheid van meningsuiting

Vorig jaar werd de Nobelprijs voor de Vrede toegekend aan twee journalisten, Maria Ressa uit de Filipijnen en Dmitri Moeratov uit Rusland, voor hun ‘moedige strijd’ voor de vrijheid van meningsuiting in hun thuislanden. Ook onder anderen Barack Obama, Nelson Mandela en Michail Gorbatsjov wonnen de prijs eerder.

Zes Nobelprijzen op een rij

Deze week staat in het teken van de Nobelprijzen. De wetenschappelijk prijzen beten maandag het spits af met fysiologie of Geneeskunde. De Zweedse bioloog en arts Svante Pääbo kreeg de prijs voor zijn onderzoek naar menselijke evolutie. De Zweed bracht als eerste dna van uitgestorven mensachtigen, zoals neanderthalers, in kaart. Nobelprijswinnaars voor Natuurkunde zijn dit jaar de Fransman Alain Aspect, de Amerikaan John F. Clauser en de Oostenrijker Anton Zeilinger voor onderzoek op het gebied van de kwantumfysica. Twee Amerikanen en een Deen kregen woensdag samen de Nobelprijs voor Scheikunde. Carolyn Bertozzi, Barry Sharpless en Morten Meldal hebben ontdekt hoe moleculen aan elkaar kunnen worden gekoppeld, ook wel klikchemie genoemd. Donderdag werd de Nobelprijs voor Literatuur toegekend aan de Franse schrijfster Annie Ernaux. Maandag volgt de laatste uit de rij: Economie.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden