PlusReportage

Nieuwe Oekraïense marinebasis tegen het ‘monster’ Rusland

Toen Rusland de Krim in 2014 inlijfde, raakte Oekraïne zijn vloot kwijt. Met hulp van de Navo wordt het land weer zeewaardig. Rusland waarschuwt voor ‘negatieve consequenties’.

Vissers aan de Zwarte Zee. Na het uitbaggeren van de vaargeul kunnen VS-fregatten vanuit deze zee naar de marinebasis van Cherson. Beeld Pierre Crom
Vissers aan de Zwarte Zee. Na het uitbaggeren van de vaargeul kunnen VS-fregatten vanuit deze zee naar de marinebasis van Cherson.Beeld Pierre Crom

Ondanks de grijze schuimkoppen plonst zijn oude vader het ­water in. Zelf kijkt Grigori Kornjenko, begin dertig, liever toe vanaf het strand. Hier, bij zijn geboortedorp Otsjakiv, ontmoet het zoete water van de Dnjepr het zoute water van de Zwarte Zee. “Kijk, daar wordt gegraven,” wijst hij op een ponton in de verte. Het baggeren is bedoeld om de toegang van zeeschepen tot de haven van Cherson te garanderen.

Maar Otsjakiv is ook militair strategisch gelegen. De verdieping van de vaargeul geeft Amerikaanse oorlogsfregatten de gelegenheid aan te meren in de marinebasis, een eindje verderop. Het fonkelnieuwe hekwerk rond het terrein, dat doorloopt tot de kade waar marineschepen liggen, bewijst dat de Amerikanen zijn neergestreken in het dorp. “Zij renoveren onze oude Sovjetbasis. Dat geeft de mensen weer wat werkgelegenheid,” zegt Kornjenko, advocaat in de hoofdstad Kiev, nu op familiebezoek.

Opslokken

Hoewel Oekraïne geen lid is van het militaire bondgenootschap, helpen Navo-landen volop bij het herstel van de verdediging van het door oorlog geplaagde land. En dat is nodig. De annexatie van de Krim betekende voor de Oekra­ïense marine niet alleen het verlies van de thuishaven, Sebastopol, maar ook twee derde van het zeewaardige oorlogsmaterieel.

De huidige vloot bestaat uit een dozijn gevechts- en patrouillevaartuigen en slechts één fregat. In september sloot Oekraïne een overeenkomst met Groot-Brittannië ter waarde van 1,5 miljard euro, waarmee acht aanvalsschepen kunnen worden gebouwd. “Als we in ons eentje tegenover Rusland zouden staan, slokken ze ons op,” aldus de Oekraïense marinecommandant over de deal. “Dan zou het monster Europa een stap naderen.”

Zeegrenzen bewaken

Ook de lokale scheepsbouw is betrokken bij de modernisering van de vloot. Dat blijkt op de scheepswerf van Mikolajiv, een havenstad 50 kilometer landinwaarts vanaf Otsjakiv. Graanproducent Nibulon, een joekel van een landbouwbedrijf dat over een eigen vloot beschikt, kan in samenwerking met een Franse scheepsbouwer vijf patrouilleboten produceren voor de Oekra­ïense kustwacht. “We moeten onze grenzen bewaken, vooral aan zee. Dat is de enige manier om onze onafhankelijkheid te garanderen,” aldus directeur Oleksiej Vadatoerski, die een rondleiding toestaat over zijn werf.

Die blijkt, in contrast met de haveloze industrie van Mikolajiv, volop in bedrijf te zijn; de arbeiders werken met de modernste West-Europese apparatuur. “Als het aan ons ligt, is Oekraïne niet slechts een land aan zee, maar een echte maritieme staat,” zegt de directeur plechtig.

De vraag is hoeveel ruimte Rusland de Oekraïners toestaat. In september was de Zee van Azov, vanaf Otsjakiv bezien aan de andere zijde van de Krim, het toneel van Kavkaz, een militaire oefening onder leiding van de Russen. In 2018 ging het mis: toen ramde de Russische kustwacht een boot van de Oekraïense marine en nam daarna een aantal schepen in beslag.

Oekraïne laat zich sindsdien niet onbetuigd. In juli was het land gastheer van Sea Breeze, een marineoefening met 26 oorlogsschepen uit ­Navo-landen. “Die training betekent dat we niet alleen staan tegen de Russische agressie,” zegt Vadatoerski, “nodig om onze vrijheid, onze onafhankelijkheid en onze ‘bizniz’ te garanderen.”

De ‘illegale overname van Oekraïens grondgebied’, zoals hij de annexatie van de Krim noemt, zit de directeur dwars. Hij herinnert fijntjes aan het Boedapestmemorandum, een verdrag uit 1994, waarbij Oekraïne zijn nucleaire wapenarsenaal opgaf in ruil voor garanties voor de eigen soevereiniteit van de kant van de VS, Groot-Brittannië en Rusland. “Aan die verplichtingen is niet voldaan,” constateert Vadatoerski.

Wapenwedloop

De inwoners van Otsjakiv kijken meewarig toe bij de ‘wapenwedloop’, zoals Ilja Gritsjenko de wederopbouw van de Oekraïense vloot omschrijft. De 24-jarige dorpeling blijkt kapitein te zijn op een schip van een windmolenparkbouwer in de Noordzee: nu is hij met verlof. Zo kan hij de verjaardag van zijn moeder vieren in het enige restaurant dat Otsjakiv rijk is. In zijn kindertijd gingen ze met vakantie op de Krim. “Ik dacht dat Oekraïne een groots land was, maar blijkbaar kunnen we ons niet eens verdedigen.”

Naast de deal met de Britten heeft hij gelezen over een koopcontract met de Amerikanen: voor liefst 600 miljoen dollar levert de VS zestien patrouilleboten, inclusief bijbehorend wapentuig. “Die spullen krijgen we niet, die verkopen ze aan ons,” zegt Gritsjenko. “De oorlog gaat niet over onafhankelijkheid, maar past vooral bij de belangen van de VS,” is zijn conclusie. In 2015 sneuvelden een paar van zijn vrienden aan het oostfront: een reden voor hem niet voor de marine te kiezen maar voor de grote vaart.

In Otsjakiv is men er niet gerust op. Hoewel de strandtentjes al dichtgespijkerd zijn voor de winter, zijn de radars van het Oekraïense leger, op de militaire basis aan de andere kant van het dorp, volop in bedrijf. President Zelenski zet zichzelf graag neer als de man die vrede wil, maar in een speech tot het parlement in november kondigde hij de bouw van nieuwe marinebases aan. Een Kremlinwoordvoerder waarschuwde dezelfde dag nog voor ‘negatieve consequenties voor de stabiliteit in de Zwarte Zee’.

Grigori Kornjenko, wiens vader zich afdroogt na diens frisse najaarsduik, zucht ervan. “Met die spanningen leven we nu elke dag.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden