Marjolijn de Cocq. Beeld Artur Krynicki
Marjolijn de Cocq.Beeld Artur Krynicki

Niet voelen is geen optie meer als het gaat om de oorlog in Oekraïne

PlusMarjolijn de Cocq

Marjolijn De Cocq

“Ik zie het allemaal voorbij komen, maar ik vóél het niet,” zei een collega toen we net wakker waren geworden met de oorlog in Oekraïne. Lisa Weeda was toen al in alle actualiteitenrubrieken aangeschoven. Lees haar boek, was mijn reactie, lees Aleksandra, want dan voel je het wel.

In ieder geval hoe het is om daar te leven, in de Donbasregio van Weeda’s grootmoeder Aleksandra in Oost-Oekraïne die tot vorige week donderdag de frontlinie was.

De Oekraïens-Nederlandse Weeda is op basis van een enquête onder recensenten door de Volkskrant uitgeroepen tot literair talent van 2022. Aleksandra haalde maandag de shortlist van de Libris Literatuurprijs. En die oorlog is in ongekend tempo dichterbij gekomen – waarbij vandaag morgen alweer achterhaald is.

Weeda’s grootmoeder werd in 1942 op 18-jarige leeftijd door de nazi’s gedeporteerd om te werken voor de Duitse oorlogsindustrie. Ze is nu 97 en bang, schreef Weeda in een dagboek dat ze voor NRC bijhield. Nu niet alleen voor oorlog dáár, maar in heel Europa.

Aleksandra werd geboren in 1924, het jaar dat Stalin de macht naar zich toetrok. Oekraïne moest de graanschuur van de Sovjet-Unie worden. Werden de onwaarschijnlijk grote opbrengsten die vereist waren volgens de vijfjarenplannen niet gehaald, dan werden milities gestuurd. Miljoenen mensen werden gedeporteerd, begin jaren dertig stierven naar schatting 3,5 miljoen Oekraïners in de Holodomor, een genocide door uithongeren.

Weeda beschrijft het aan de hand van de geschiedenis van haar voorouders. Ze reist naar Loegansk, op zoek naar het graf van haar na de Maidanrevolutie in 2014 verdwenen oom Kolja. Ze raakt verzeild in een magisch-realistisch ‘Paleis van de Sovjets’, waar haar overgrootvader Nikolaj na zijn dood in 1953 nog altijd wacht op de terugkeer van zijn dochter. Er zijn met wodka overgoten bezoeken aan familie in Odessa, er is een reizang van kozakkenherten – voor de Don Kozakken van wie Weeda afstamt symbool voor vrijheid en zelfstandigheid.

Ze gaan je aan het hart, oma Aleksandra, de oudtantes Lida, Klawa en Nina, oudooms Kolja en Sasja, de neven en nichten uit die stamboom met een kleine Nederlandse vertakking. Het zijn niet zomaar personages. Het zijn mensen van vlees en bloed die leven in een gebied waar al meer dan honderd jaar conflict is. Die nu weer worden belaagd, weer onder de grond zitten.

Zondag kleurde de Dam Oekraïens geel-blauw. Wat de dagen brengen is ongewis. En zoals bestuursvoorzitter van de Librisprijs Alexander Rinnooy Kan bij de bekendmaking van de shortlist stelde: het lezen van literatuur bij uitstek bevordert empathie.

Niet voelen is geen optie meer.

Marjolijn de Cocq schrijft elke week een column voor Het Parool. Lees al haar columns hier terug.
Reageren? m.decocq@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden