PlusAchtergrond

Navo neemt spanning (deels) weg, maar: ‘Rusland is volledig verantwoordelijk’

Poolse politieagenten doen onderzoek en patrouilleren nabij de plek van de raketinslag van dinsdag in Przewodow.  Beeld Omar Marques/Getty Images
Poolse politieagenten doen onderzoek en patrouilleren nabij de plek van de raketinslag van dinsdag in Przewodow.Beeld Omar Marques/Getty Images

De Navo doet onderzoek naar de raketinslag die dinsdag twee Polen het leven kostte, maar van een Russische aanval lijkt geen sprake. De hoogopgelopen spanning neemt daarmee enigszins af, al benadrukte Navo-baas Stoltenberg ook: de schuld ligt volledig bij Rusland.

Sam de Graaff

Een raketaanval op Polen. Op de Navo, dus. Twee doden bij een graanopslag. Een Russische raket, of toch Oekraïens luchtafweergeschut? Was hier sprake van opzet of een ongeluk?

Europa ging dinsdag vol onzekerheid de nacht in. Wel duidelijk: het incident aan de Pools-Oekraïense grens, waarbij twee Polen stierven door een raketinslag, had potentieel verstrekkende gevolgen. Sinds 24 februari, de dag van de Russische invasie, woedt in Europa de grootste oorlog sinds 1945. Vanaf dag één heeft de Navo benadrukt dat Oekraïne op steun kan rekenen, maar dat het zelf niet zal deelnemen aan de strijd. Het risico op een kernoorlog wordt simpelweg te groot geacht.

Maar wat als een Navo-lidstaat zélf wordt aangevallen? Dinsdag en woensdag was die vraag urgenter dan ooit. Op grond van artikel 5 van het bondgenootschap is een aanval op één een aanval op allen. Polen is lid van de Navo, Pools grondgebied is Navo-grondgebied. Was hier sprake van een Russische aanval?

Onduidelijk

Eerste onderzoeken duiden op een ‘nee’. Er lijkt sprake te zijn geweest van een Oekraïense raket, geen Russische. De Amerikaanse president Joe Biden verkondigde dat dinsdagnacht al, woensdag volgden ook de Poolse president Andrzej Duda en Navo-baas Jens Stoltenberg. Die laatste zei uit te gaan van een ‘ongelukkig ongeval’.

Geen beroep op artikel 5 dus? Adája Stoetman, onderzoeker Europese veiligheid en defensie bij Instituut Clingendael, benadrukt dat artikel 5 überhaupt een politieke keuze is. Altijd. Geen kettingreactie die automatisch in werking treedt. “Het aangevallen land moet zelf bepalen artikel 5 in te roepen,” zegt ze. “Daarna wordt in samenspraak met andere lidstaten bepaald of er inderdaad sprake is van een gewapende aanval en, zo ja, wat een adequate reactie inhoudt.”

Bij de raketinslag in Polen was meteen onduidelijk of het echt ging om een Russische aanval. Rusland en Oekraïne maken (deels) gebruik van dezelfde sovjetwapens, waaronder de S-300, een luchtverdedigingssysteem. “Toen de raket dinsdag insloeg in Polen, was Rusland bezig met een grote luchtaanval op Oekraïense nutsvoorzieningen,” zegt Peter Wijninga, defensie-expert aan het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). “Het zou goed kunnen dat Oekraïne een S-300-raket als afweer heeft ingezet.”

Vooralsnog lijkt dat dus het geval. Maar, zo verkondigde Navo-baas Stoltenberg dinsdag, Oekraïne treft geen blaam. “Rusland draagt de ultieme verantwoordelijkheid zolang het zijn illegale oorlog in Oekraïne doorzet.”

Grootste raketaanval tot nu toe

De Oekraïense luchtafweer draaide dinsdag op volle toeren. Volgens Kiev was het de grootste Russische barrage van de oorlog, met negentig afgevuurde raketten. Zeventig daarvan zouden zijn onderschept. Best een geloofwaardig aantal, meent Wijninga. “Mede dankzij westerse wapenleveranties haalt Oekraïne er steeds meer uit de lucht. Maar 100 procent zullen ze niet halen. Er komt altijd wat doorheen.”

Dat weten de Russen ook. Wijninga: “Ze proberen de wil van de Oekraïense bevolking te breken. Maar de geschiedenis leert dat zoiets met bombardementen niet zomaar lukt. Kijk naar Vietnam of de Tweede Wereldoorlog. De Britten vochten vastbesloten door, ondanks de Duitse bommen.”

Met de raketcampagne neemt Moskou bovendien risico, zegt hij. “De Russen hebben er geen enkel belang bij om de Navo bij de oorlog te betrekken. Maar de Russen kunnen ook zeer onzorgvuldig zijn. MH17 is een verhaal van onzorgvuldigheid. Als onzorgvuldigheden te vaak voorkomen, gaat de Navo natuurlijk iets ondernemen.”

Artikel 4

Stoltenberg liet weten Oekraïne te blijven steunen. Wat de Navo verder gaat doen, is nog onduidelijk. Extra luchtafweer richting Polen behoort tot de opties, denkt Wijninga. Even leek het er ook op dat Warschau artikel 4 van de Navo zou inroepen. “Daartoe kan een land besluiten als het vindt dat de territoriale integriteit of veiligheid in het geding komt,” zegt Stoetman. “Het gaat vooral om overleg: hoe moeten we reageren?”

Met artikel 4 kan een Navo-land de andere landen vragen of zij die dreiging onderschrijven, en daarop kunnen passende maatregelen worden genomen. De laatste keer dat artikel 4 werd ingeroepen, was eerder dit jaar. Acht Oost-Europese landen besloten daartoe na de Russische inval in Oekraïne. Polen achtte het dinsdag en woensdag echter niet nodig. Een teken van de de-escalatie. Voorlopig in ieder geval.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden