PlusAchtergrond

‘Naïef’: Scholz oogst veel kritiek met handelsmissie naar China

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz is vrijdag op handelsmissie in China. Het is het eerste bezoek van een westers staatshoofd aan Peking sinds het begin van de coronapandemie. Maar in Duitsland en Brussel klinkt veel kritiek. ‘De timing is erg ongelukkig.’

Kim Deen
Olaf Scholz in Peking in 2019, destijds als minister van Financiën. Scholz bezoekt vrijdag China, als het eerste westerse staatshoofd sinds de coronapandemie uitbrak.  Beeld Florian Gaertner/Getty Images
Olaf Scholz in Peking in 2019, destijds als minister van Financiën. Scholz bezoekt vrijdag China, als het eerste westerse staatshoofd sinds de coronapandemie uitbrak.Beeld Florian Gaertner/Getty Images

Vanwege de uiterst strenge coronamaatregels in China brengt de Duitse bondskanselier Olaf Scholz vrijdag een flitsbezoek aan het land. Ondanks de korte duur – een dag – is het een gewichtige reis. Voor Scholz zelf: het is zijn eerste bezoek aan China sinds hij vorig jaar bondskanselier werd. Maar ook is hij het eerste westerse staatshoofd dat afreist naar het land sinds de uitbraak van de coronapandemie in de Chinese stad Wuhan in 2019.

In Duitsland is er veel ophef over het bezoek aan de Chinese president Xi Jinping. Critici wijzen niet alleen op de Chinese onderdrukking van de Oeigoeren en het wapengekletter richting Taiwan, maar ook op het congres van Xi’s communistische partij vorige week. Tijdens dat congres bedeelde hij zichzelf een derde regeertermijn toe, een autoritaire stap die niet eerder werd gezet. “Ik vind de timing van dit bezoek erg ongelukkig,” zei Bijan Djir-Sarai, secretaris-generaal van de liberale regeringspartij FDP.

Boodschappen overbrengen

De coalitiepartners van sociaaldemocraat Scholz, de liberale FDP en de Groenen, uitten de afgelopen dagen hun zorgen. Vanuit Oezbekistan mengde buitenlandminister Annalena Baerbock (Groenen) zich in het debat, klaarblijkelijk om druk te zetten op Scholz om zich aan gemaakte afspraken te houden. “De bondskanselier heeft de knoop doorgehakt over de timing van zijn bezoek,” zei ze. “Nu is het van groot belang om de boodschappen die we samen in het regeerakkoord hebben vastgelegd duidelijk te maken aan China.”

Maar welke boodschappen de coalitie precies wil overbrengen is nog altijd onduidelijk. Het regeerakkoord belooft een ‘uitgebreide Chinastrategie als onderdeel van het gezamenlijke EU-China beleid’, maar treedt niet in detail. Volgens Duitse media zijn inmiddels de eerste passages van de Chinastrategie geschreven, maar is de regering nog altijd in gesprek met China-experts en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven. De volledige strategie zal pas in 2023 beschikbaar zijn.

Auto-industrie afhankelijk van China

Het is dus de vraag met welke insteek Olaf Scholz naar China reist. Critici verwachten dat hij geen nieuw pad in zal durven slaan en zich op zal stellen zoals oud-bondskanselier Angela Merkel deed. Net als zijn voorgangster neemt Scholz een zakendelegatie mee naar Peking, met directeuren van grote bedrijven.

Onder Merkel werd China de belangrijkste handelspartner van Duitsland en vorig jaar was de handel tussen de twee landen 245 miljard euro waard. Intussen hebben veel Duitse bedrijven zich op de Chinese markt gestort; zo verkoopt Volkswagen bijna 40 procent van zijn auto’s in dat land.

“Merkels koers heeft de Duitse economie veel opgeleverd,” vertelde China-expert Bernhard Bartsch aan tv-zender Deutsche Welle. Maar het heeft volgens hem ook ‘grote afhankelijkheden gecreëerd die we nu onder ogen moeten komen’.

Mocht China van de een op de andere dag besluiten geen onderdelen meer te exporteren, dan zou er geen auto meer uit de Duitse fabrieken rollen. Het dichtdraaien van de Russische gaskraan was een klap voor de Duitse economie, maar die zou in nog veel grotere problemen komen als China zijn aardmetalen, onmisbaar voor veel elektronica en batterijen, niet meer levert.

Pluizige pandaberen

De afgelopen dagen viel het woord ‘naïef’ opvallend vaak als men het had over de Chinakoers van Merkel. Door haar rotsvaste geloof in samenwerking was ze erg populair in China. Op televisie werden fragmenten getoond van een bezoek van Merkel aan het land, waarbij ze wordt omringd door pluizige pandaberen. Afgeleid door het vriendelijke gezicht die de machthebbers haar presenteerden, zou ze de werkelijke imperialistische ambities van het Chinese regime onderschat hebben.

De angst is dat ook Scholz teveel door de vingers zal zien. Hoewel Chinese investeringen in Duitsland sinds 2018 onder verscherpt toezicht staan, blijven delen van de Duitse infrastructuur in handen van Chinese staatsbedrijven komen. Vorige week nog kocht het Chinese scheepstransportbedrijf Cosco een kwart van de aandelen van een containerfirma in de haven van Hamburg. Ondanks protest van verschillende Duitse ministeries ging de deal uiteindelijk toch door onder invloed van Scholz, oud-burgemeester van Hamburg en groot voorstander van de deal.

Intussen spreekt Thomas Haldenwang, hoofd van de Duitse inlichtingendienst, zich steeds feller uit over de Duitse houding tegenover China. Het conflict met Rusland heeft de Duitse economie een harde klap gegeven, maar China zou volgens hem de macht hebben om het leven in Duitsland op zijn kop te zetten. “Rusland is de storm,” aldus Haldenwang. “China is klimaatverandering.”

Ook kritiek vanuit Brussel op trip Scholz

In Brussel zijn ook zorgen over de reis van de Duitse bondskanselier Olaf Scholz naar China, dat sinds 2019 door de Europese Commissie is aangemerkt als een ‘strategische rivaal’.

Eurocommissaris voor de Interne Markt, Thierry Breton, drong er vorige week bij lidstaten op aan niet langer ‘naïef’ te zijn als het gaat om Chinese investeringen in kritieke infrastructuur in het blok. Aanleiding was de recente investering van het Chinese scheepstransportbedrijf Cosco in de haven van Hamburg, die de haven en dus Duitsland volgens critici kwetsbaar maakt voor chantage bij politieke ruzies. Breton: “We moeten enorm op ons hoede zijn.”

Los van de zorgen over een groeiende afhankelijkheid van China, de grootste handelspartner van de EU, is er binnen de Europese Unie onenigheid over het feit dat Scholz op eigen houtje naar China afreist, in plaats van samen met bijvoorbeeld de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen, of de Franse president Emmanuel Macron.

Volgens Franse en Duitse regeringsbronnen had Macron aan Scholz voorgesteld samen naar Peking te gaan, om zo een signaal van EU-eenheid naar Peking uit te dragen, meldt persbureau Reuters. Maar de Duitse bondskanselier zou dat hebben afgeslagen. Tot ergernis van Brussel.

“Het is belangrijk dat de lidstaten gecoördineerd optreden tegenover China, in plaats van individueel. Want dat laatste is precies wat China wil,” aldus Breton.
Tom Kieft

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden