PlusAchtergrond

Na overstromingen vragen Duitsers zich af: faalde het alarmsysteem?

Een brandweerman loopt langs een verwoest huis in Mayschoss, bij de Ahr. Het gebied werd zwaar getroffen door de overstromingen. Beeld EPA
Een brandweerman loopt langs een verwoest huis in Mayschoss, bij de Ahr. Het gebied werd zwaar getroffen door de overstromingen.Beeld EPA

Nu het weer steeds extremer wordt, is een alarmsysteem dat mensen ertoe aanzet te evacueren cruciaal. Maar niet iedere Duitser komt in actie, is de afgelopen week gebleken.

In Sinzig had geen mens verwacht dat het water uit de Ahr, de kleine rivier die door het dorpje kabbelde, ooit zo hoog kon komen. Maar een week geleden steeg het water midden in de nacht zo hard, dat het van het dorp een meer maakte.

In een woning voor mensen met een verstandelijke beperking bereikte het water binnen een minuut de eerste etage. Een nachtverpleger probeerde bewoners nog naar een hogere verdieping te helpen, maar toen hij terugkwam voor een volgende ploeg was hij al te laat. Twaalf van de 36 bewoners verdronken.

Een week na de overstromingen in Duitsland vraagt het land zich af waarom niet meer mensen geëvacueerd zijn. In de getroffen dorpen kwamen 156 mensen om, veel meer dan bij eerdere grote overstromingen in 2002 en 2013. Ondertussen maakte Hannah Cloke, een hydroloog van de Universiteit van Reading in Engeland, bekend dat de Duitse overheid vier dagen eerder al gewaarschuwd was via Efas, het Europese waarschuwingssysteem voor overstromingen, dat Cloke hielp ontwerpen. “Het feit dat mensen niet geëvacueerd zijn, of geen waarschuwingen hebben ontvangen, suggereert dat iets helemaal fout is gegaan,” zei ze tegen Engelse krant The Times.

In Duitsland is iedere deelstaat of ieder district zelf verantwoordelijk voor alarmsystemen en evacuatieplannen. De meeste inwoners kregen op een of andere manier een waarschuwing: door middel van mediaberichten, luidsprekers en sirenes, hoewel de sirenes niet overal geïnstalleerd waren. Ook werden pushberichten naar telefoons in het rampgebied gestuurd, die vergelijkbaar zijn met NL-alert.

Toch hadden er heel weinig evacuaties plaats, stelde Cloke vast. Linda Speight, een collega van Cloke in Reading, is van mening dat de Duitse overheid niet per se blaam treft. “Dit had overal kunnen gebeuren,” zegt ze. Volgens Speight maakt de ramp vooral duidelijk dat waarschuwingssystemen overal in Europa aangepast moeten worden.

Oude dorpen

De overstromingen troffen gebieden die niet eerder te maken kregen met hoog water. De uitdaging zit erin mensen te waarschuwen voor situaties die zij nog nooit hebben meegemaakt. “Het leek ontzettend onwaarschijnlijk dat dit zou gebeuren,” zegt Christian Kuhlicke van het Helmholz Centrum voor Klimaatwetenschap. “Dit zijn heel oude dorpen langs de rivieren. Sommige gebouwen zijn vijfhonderd jaar oud en zijn nu compleet weggevaagd. Dan weet je dat dit in de geschiedenis nog nooit is voorgekomen. Maar het klimaat zal de komende twintig jaar drastisch veranderen.”

Volgens Kuhlicke is het belangrijk dat de overheid niet alleen waarschuwt, maar er ook voor zorgt dat mensen daadwerkelijk vertrekken. Dit probleem zag hij al bij overstromingen van de Elbe in 2004. “Wat me toen opviel is hoe verrast iedereen was, ondanks de informatie die ze hadden gekregen,” zegt hij. “Ik sprak met een man die een telefoontje van een vriend had gekregen. Die vertelde dat zijn slagerij helemaal onder water stond. Toch verliet hij zijn huis niet. Het leek hem onwaarschijnlijk dat er iets kon gebeuren, want hij had het zijn hele leven nog niet meegemaakt.”

Ook in het dorp Sinzig lijkt het op dit punt fout te zijn gegaan. Al in de middag vóór de overstromingen reed de brandweer door het dorp om mensen te waarschuwen voor het hoge water. Sommigen legden zandzakken voor de deur en brachten documenten van de kelder naar een hogere verdieping. Toch leek niemand zich echt bewust te zijn van de risico’s. Vier jaar eerder waren ze op dezelfde manier gewaarschuwd. “En toen raakte het water nauwelijks mijn tuin,” zei een dorpeling tegen Deutsche Welle.

Dynamisch

Het voorspellen van hoogwater in kleinere rivieren is volgens Kuhlicke heel complex. “Regenval is heel dynamisch,” zegt hij. “Je moet voorspellen welke hoeveelheid uit een wolk waar precies zal vallen.” Ook moet je berekenen hoeveel water de grond vast kan houden en dus niet de rivier in zal stromen.

“Maar de wetenschap is er,” zegt Speight. Districten die niet eerder met zulk hoog water te maken kregen, zullen duidelijk moeten vaststellen wanneer actie geboden is. “Die gesprekken moeten gevoerd worden, want het is moeilijk om in het heetst van de strijd duidelijk te zien wat de risico’s zijn.”

Volgens Kuhlicke moet het vaststellen van de kritieke momenten voor actie samengaan met een duidelijke boodschap. “Dan moet je duidelijk communiceren: ‘Het is voor 80 procent zeker dat je huis overstroomt’. ‘We verwachten een waterniveau van twee meter.’ ‘Verlaat zo snel mogelijk je huis.’”

Duitsland zou voor inspiratie naar Zwitserland kunnen kijken. De rivieren daar hebben markeringen met een groene, een oranje en een rode lijn, zodat mensen op de hoogte blijven van wat er met hun rivier gebeurt. “De Zwitsers weten wél precies op welk punt zij moeten evacueren,” zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden