PlusAchtergrond

Moskou raakt greep kwijt op voormalige Sovjet­republieken

En weer staat een vroegere Sovjetrepubliek in brand. Na Belarus, Azerbeidzjan en Armenië, zijn deze week na verkiezingen ook in Kirgizië onrusten uitgebroken. Heeft Rusland zijn bondgenoten nog in de hand?

Het protest in Bisjkek was succesvol: de verkiezingen zijn ongeldig verklaard.Beeld Igor Kovalenko/EPA

Afgelopen zondag gingen de Kirgiezen naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Twee pro-Russische partijen, waarvan één verbonden is met president Sooronbaj Zjeenbekov, wonnen. De oppositie ging direct na de uitslag de straat op om te demonstreren. Er zou grootscheepse fraude zijn gepleegd, iets wat in de voormalige Sovjet-Unie meer regel dan uitzondering is.

De politie trad in de nacht van zondag op maandag hard op. De mobiele eenheid bestookte de betogers met traangas, rubber kogels en schokgranaten. Er viel één dode, honderden mensen raakten gewond.

Dinsdag slaagde de opstandige meute er echter in een aantal regeringsgebouwen in de Kirgizische hoofdstad Bisjkek te bezetten, waaronder het presidentiële paleis. De geschrokken centrale kiescommissie annuleerde daarop prompt de verkiezingsresultaten en premier Koebatbek Boronov nam ontslag. President Zjeenbekov bleef echter zitten waar hij zat; en ook dat wilde de oppositie niet.

Nagorno-­Karabach

Kirgizië is niet de enige voormalige Sovjet-­republiek waar dezer dagen de vlam in de pan slaat. Twee weken geleden laaide het dertig jaar oude conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan weer op over de Armeense enclave Nagorno-­Karabach. Die lag in de Sovjettijd binnen de grenzen van Azerbeidzjan, maar na een blitzkrieg in 1993 slaagden de Armeniërs erin de enclave plus een omliggende bufferzone te veroveren op de Azerbeidzjanen. Meer dan 25 jaar kwam het tot ontelbare kleine schermutselingen rond Nagorno-Karabach, waarbij doden en gewonden vielen. Nu is het conflict ontbrand in een oorlog tussen de Zuid-Kaukasische landen.

En dan is er natuurlijk Belarus, waar ieder weekeinde meer dan honderdduizend mensen betogen voor het aftreden van president Aleksandr Loekasjenko. Die zei op 9 augustus de verkiezingen met 80 procent te hebben gewonnen van zijn rivale Svetlana Tichanovskaja. Ook in Belarus pikten de burgers de uitslag niet en willen ze na meer dan een kwart eeuw af van hun staatshoofd.

De opschudding en oorlog in de vroegere Sovjetrepublieken lijken niet met elkaar verbonden (al zal ‘Belarus’ de Kirgiezen zeker hebben geïnspireerd). De vraag dringt zich wel op of Rusland de vier landen, die na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in de invloedssfeer van Moskou zijn gebleven, nog wel in zijn greep heeft.

Afwachtende houding

In geen van de opstanden en in de oorlog op de Kaukasus is Rusland erg doortastend. Het land neemt een afwachtende houding aan. Wel heeft Moskou gedreigd met (militair) ingrijpen in Belarus, mocht inmenging van andere landen (lees: het Westen) te zeer op de loer liggen.

Dat laatste is ook in de andere conflictgebieden een probleem voor Rusland. Want Kirgizië ligt tegen China aan en dat land wil er maar wat graag een vinger in de pap krijgen. In de Kaukasus dringt Turkije zich als bondgenoot van Azerbeidzjan steeds meer op als een belangrijke speler.

Het Kremlin kijkt met argusogen naar al die deining in de vier buurlanden, want ze vormen samen met Rusland de Euraziatische Unie, die moet doorgaan voor een tegenhanger van de Europese Unie. Daarnaast werken ze samen binnen een militair bondgenootschap dat de Navo nabootst. En binnen beide clubs wenst Moskou geen onderling gekibbel en revoluties.

De hoofdpijndossiers voor Rusland zouden het komende halfjaar zomaar verder kunnen toenemen, want ook in de voormalige Sovjet­republieken Georgië, Moldavië, Tadzjikistan en Kazachstan staan verkiezingen op de rol. Mocht ook daar chaos uitbreken, dan is het maar zeer de vraag of Moskou daar zijn invloedssfeer kan behouden.

Sancties na vergiftiging Navalny

Frankrijk en Duitsland willen sancties tegen Rusland vanwege ‘betrokkenheid en verantwoordelijkheid’ bij de vergiftiging van oppositieleider Aleksej Navalny. De ministers van Buitenlandse Zaken van de landen zeggen dat Moskou niet met een ‘geloofwaardige verklaring’ is gekomen voor wat de bekende Kremlincriticus is overkomen. Ze zullen daarom in Europees verband aandringen op sancties. Het Verenigd Koninkrijk heeft zich daarbij aangesloten.

Navalny werd in augustus erg ziek tijdens een vlucht in Rusland. Hij mocht naar Duitsland om daar behandeld te worden. Internationale experts stelden vervolgens vast dat de politicus is vergiftigd met een novitsjok-zenuwgif. Ingewijden zeggen dat Frankrijk en Duitsland op een EU-­bijeenkomst op 12 oktober zullen aansturen op sancties tegen functionarissen van de Russische militaire inlichtingendienst GROe.

Nederland is ook voor sancties tegen Rusland. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden