PlusAchtergrond

Met opstappen legerleiding wordt de crisis in Brazilië weer iets groter

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro met generaal Edson Leal Pujol, een van de gisteren opgestapte militairen.  Beeld Antonio Cruz/EPA
De Braziliaanse president Jair Bolsonaro met generaal Edson Leal Pujol, een van de gisteren opgestapte militairen.Beeld Antonio Cruz/EPA

De chaos in de bestuurlijke top van Brazilië lijkt compleet. Nadat president Jair Bolsonaro maandag al zes ministers had vervangen, zijn gisteren de drie bevelhebbers van de Braziliaanse landmacht, luchtmacht en marine opgestapt.

Het was een summier persbericht dat het Braziliaanse ministerie van Defensie gisteren naar buiten bracht. Edson Leal Pujol (landmacht), Ilques Barbosa (marine) en Antônio Carlos Bermudez (luchtmacht) geven niet langer leiding aan hun legerafdeling. Verdere toelichting over de rigoureuze ingreep ontbrak.

Al snel kwamen de speculaties op gang. Braziliaanse en internationale media meldden dat de drie boos zijn over het vertrek van defensieminister en oud-generaal Fernando Azevedo e Silva, een van de zes ministers die maandag werden ontslagen door president Bolsonaro.

Zwaar getroffen

Azevedo zou kritiek hebben geuit op het coronabeleid van president Bolsonaro – of het gebrek daaraan. Brazilië is wereldwijd een van de zwaarst getroffen landen, met meer dan 315.000 coronadoden.

Hoe het ook zij, opvallend is het opstappen van de legerleiding in ieder geval. Om te beginnen: het is een historische gebeurtenis. Niet eerder namen ’s lands hoogste militairen tegelijkertijd ontslag.

Nog belangrijker is wat het betekent voor de relatie tussen Bolsonaro en het leger. Want juist Bolsonaro, oud-legerkapitein en fan van een autoritaire stijl van leidinggeven, gaf het leger de afgelopen jaren veel macht. De president benoemde militairen bij allerlei ministeries, ook op plekken waar militairen eerder niets te zeggen hadden. Sinds het einde van de militaire dictatuur halverwege de jaren tachtig had het leger niet zo’n prominente positie ingenomen in het Braziliaanse bestuur.

De meest in het oog springende generaal op een hoge positie was Eduardo Pazuello. Hij kreeg halverwege vorig jaar de leiding bij het ministerie van Volksgezondheid en moest een antwoord verzinnen op de coronapandemie. Kort samengevat: Pazuello maakte er een potje van. Hij volgde de coronasceptische lijn van Bolsonaro, die sinds het begin van de coronapandemie stelt dat het allemaal wel meevalt met het virus. Critici van zijn beleid zei hij te ‘stoppen met huilen’. Ondertussen bleef het aantal covidbesmettingen en sterfgevallen razendsnel groeien.

Slecht voor het imago

Pazuello stapte eerder deze maand op, maar volgens Braziliaanse media vreesden hoge militairen dat zijn dramatische corona-aanpak negatief afstraalde op het leger. Nog tijdens zijn ministerschap vroegen ze hem om óf zijn functie als generaal op te geven – Pazuello was officieel nog militair – óf zich terug te trekken uit het kabinet.

Waar Pazuello keurig in het spoor liep van zijn baas Bolsonaro, gold dat niet voor defensieminister Azevedo. Hij stelde in zijn ontslagbrief dat hij altijd heeft geprobeerd om het leger te laten opereren binnen de kaders van de grondwet. Daarmee insinueerde hij dat Bolsonaro dat liever anders zou zien. Azevedo werd maandag naar verluidt in een drie minuten durend gesprek meegedeeld dat hij niet langer nodig was.

Azevedo en de legerleiding – ook landmachtgeneraal Pujol stond bekend als criticaster van Bolsonaro – lijken stelling te hebben willen ­nemen tegen het dramatische coronabeleid én tegen de autoritaire trekken van de zittende president.

Kans voor Bolsonaro

Het is de vraag wat het ze oplevert. “Als Bolsonaro deze kans strategisch uitspeelt, kan hij de legertop vervangen door militairen die wél willen meegaan in zijn plannen,” zegt hoogleraar politieke wetenschappen Amy Erica Smith bijvoorbeeld in The New York Times. Bolsonaro zou vooral onder lagere militairen veel aanhang genieten.

Aan de andere kant zullen potentiële kandidaten wel twee keer nadenken voordat ze toehappen, denkt Smith, kenner van de Braziliaanse politiek. Bolsonaro geniet de steun van ongeveer een derde van de bevolking. Dat is niet niks, maar bij lange na geen meerderheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden