PlusAchtergrond

Met dank aan de Chinese propagandamachine is álles weer goed in Wuhan

De expositie in Wuhan bewierookt heldenmoed en de feilloze leiding door de Communistische Partij. Beeld REUTERS
De expositie in Wuhan bewierookt heldenmoed en de feilloze leiding door de Communistische Partij.Beeld REUTERS

Terwijl steden in Noord-China weer in lockdown gaan, viert Wuhan een jaar na die eerste lockdown de wedergeboorte als bruisende handelsstad – precies zoals de staat het graag ziet.

Een groots opgezette tentoonstelling in een museum in Wuhan vertelt het aangrijpende verhaal van de offers die de stad bracht tijdens de keiharde coronalockdown die 76 dagen duurde, en die de wedergeboorte inluidde die de miljoenenstad nu beleeft.

Geld speelde duidelijk geen rol bij de inrichting van de expositie, compleet met een hologram van gezondheidszorgpersoneel aan het werk in een ziekenzaal, hartverscheurende brieven van mensen die streden in de frontlinie en een replica van een enorme quarantaineruimte.

Maar de tentoonstelling is ook opmerkelijk door wat er niét te zien is. Geen woord over de rol van klokkenluider Ai Fen, een van de eerste artsen die in Wuhan alarm sloegen. Of over het besluit van Zhang Yongzhen, een arts uit Shanghai, om het genoom van dit virus te delen met de rest van de wereld. Hij overtrad daarmee de richtlijnen van hogerhand. Je zou op deze expositie bijna vergeten dat het virus zich waarschijnlijk vanuit Wuhan over de wereld verspreidde.

Bezoekers kunnen een virtuele chrysant neerleggen bij de ‘muur der martelaren’, die ook eer betoont aan de oogarts Li Wenliang. Hij werkte in een ziekenhuis van Wuhan. Zijn dood door corona dompelde heel China in rouw. Maar zijn korte biografie op de tentoonstelling verzwijgt dat de regering Li had berispt omdat hij collega’s waarschuwde voor het gevaar van het virus.

China geeft een eigen propagandistische draai aan de strijd tegen corona: die zou dankzij de leiding van de Communistische Partij overtuigend zijn gewonnen. De staatsmedia verhullen echter de blunders van de regering en schilderen China’s aanpak af als bewijs van de superioriteit van zijn autoritaire systeem ten opzichte van democratieën als de Verenigde Staten, die nog uit alle macht strijden tegen steeds weer nieuwe uitbraken van het virus.

China voert de propaganda op in de aanloop naar 23 januari, precies een jaar nadat de lockdown in Wuhan begon. De afgelopen weken is een leger van censoren bezig het internet te zuiveren van kritische berichtgeving over de uitbraak. Begrippen als ‘eerste verjaardag’ en ‘klokkenluider’ zijn soms systematisch van Chinese sites gewist.

De volledige lockdown van de miljoenenstad Wuhan duurde 76 dagen. Beeld EPA
De volledige lockdown van de miljoenenstad Wuhan duurde 76 dagen.Beeld EPA

Controle op de media

Journalisten van regeringsmedia zeiden van hogerhand de opdracht te hebben gekregen niets te melden over herdenkingen rond het begin van de uitbraak. In plaats daarvan worden ze sterk aangemoedigd Wuhan met lovende video’s en artikelen af te schilderen als een herboren stad. De berichtgeving dient zo min mogelijk stil te staan bij het verdriet en de boosheid die nog onder burgers van de stad leven.

Toch verdient Wuhan wel degelijk lof voor zijn succes. Sinds het einde van de lockdown in april is het leven er goeddeels teruggekeerd naar het oude normaal, net als in de meeste delen van China. Wuhan genoot faam als een bruisende handelsstad waar toeristen massaal de befaamde pittige noedels met sesamzaad kwamen eten, naar punkbands luisterden en uitkeken over de machtige Yangtze.

Elders in de wereld gingen mensen in gedwongen corona-isolement thuis in klein gezelschap het nieuwe jaar in, maar in Wuhan vierden drommen mensen op straat uitbundig feest. Beelden daarvan beheersten de Chinese staatsmedia, de rest van de wereld keek verwonderd en misschien enigszins afgunstig toe.

Het regime staat traditioneel wantrouwend tegenover herdenkingen van gebeurtenissen die politiek gevoelig liggen. Tot nu toe is weinig bekend over hoe straks wordt stilgestaan bij het begin en het verloop van de lockdown. Wel gaat op 22 januari een in opdracht van de regering gemaakte documentaire in première: Dagen en nachten in Wuhan. Chinese media spreken van ‘een ontroerend eerbetoon aan de gewone helden van de stad’. De bekende Chinese zangeres Zhou Xun zingt daarin het lied Je bent zo aardig. De ‘vriendelijke tekst’, volgens een nieuwssite onder regeringstoezicht, moet vooral het gevoel van ‘warme macht’ overbrengen.

De staatsmedia besteden de laatste tijd vooral aandacht aan Wuhans bloeiende toerisme en de economische heropleving. In een video van de staatsomroep CCTV komen arbeider aan het woord met verhalen over moed en zelfopoffering tijdens de lockdown. Binnen drie dagen hadden 2,5 miljoen mensen ernaar gekeken op Weibo, een populair socialmediaplatform. Veel bekeken werd ook een video van de regeringskrant Changjiang waarin leiders van bedrijven als Lenovo en Gree hoog opgeven van de snelheid waarmee Wuhan er weer bovenop is gekomen. Op de achtergrond zegt de verteller: “Als ik er niet dood aan ga, maakt het me alleen maar sterker.” Aanzwellende orkestmuziek moet de kracht van de boodschap ondersteunen.

Heropleving en wedergeboorte zijn ook de thema’s die bestuurders er bij de bevolking inhameren. Wang Zhonglin, de leider van de Communistische Partij in Wuhan, sprak laatst lyrisch over de plannen voor een economisch ontwikkelingsproject aan de oevers van de Yangtze. “Herrijs uit de as, sta klaar om opnieuw roem te vergaren,” spoorde hij ambtenaren aan.

De steeds nadrukkelijker propaganda gaat gepaard met verscherping van de controle op de media. Een jaar geleden waren er nog Chinese nieuwssites die onverbloemd uit de doeken deden hoe traag de regering aanvankelijk reageerde op het virus, en wat er misging in de gezondheidszorg. In de eerste dagen van een crisis is de censuur in de regel minder zwaar. Maar de afgelopen weken kregen journalisten van hun hoofdredacties de ene waarschuwing na de andere zich in te houden. Sommige journalisten moesten afzien van hun plannen mensen te interviewen die familieleden hadden verloren in de beginfase van de uitbraak.

De grootste ster: Xi Jinping

De recente veroordeling tot vier jaar gevangenisstraf van de 37-jarige ‘burgerjournalist’ Zhang Zhan gold als een extra waarschuwing. Zij had de beproevingen van de burgers van Wuhan uitvoerig vastgelegd. Voor zover bekend is zij de eerste journalist die is berecht wegens kritiek op het officiële discours dat de Partij de pandemie glorieus bestreed. Ook activisten voor burgerrechten zijn aangehouden.

Familieleden van mensen die overleden aan corona krijgen te maken met intimidatie als ze klagen over de behandeling in ziekenhuizen. Op WeChat, een populaire berichtenapp, zijn duizenden woorden gecensureerd die verband houden met de pandemie. Volgens een onderzoek door het Citizen Lab aan de Universiteit van Toronto bevatten veel van de verwijderde bijdragen kritiek op Chinese functionarissen.

De autoriteiten hebben het vooral gemunt op vormen van eerbetoon aan de eerder genoemde Li Wenliang, de oogarts uit Wuhan. Na diens dood door corona klonken overal in het land oproepen tot vrijheid van meningsuiting – dat is zeldzaam in China. De nationalistische staatskrant Global Times probeerde de nagedachtenis aan de arts te ontdoen van al te gevoelige politieke lading. ‘In tegenstelling tot wat sommige internationale politici en media beweerden, was Li niet iemand die de confrontatie zocht met de autoriteiten. Dr. Li was veeleer een gewone held die de moed had de waarheid te vertellen.’

China’s officiële relaas van de pandemie kent veel helden, maar de hoogste leider Xi Jinping is onbetwist de grootste ster. Een grote foto van Xi, die met strenge blik een vergadering leidt, begroet de bezoekers bij de ingang van de spelonkachtige expositiehal in Wuhan. Een vijftien meter lange tijdbalk boekstaaft de heldhaftige maatregelen die Xi zou hebben genomen, elke dag weer. Overal staat hij afgebeeld als de vastberaden leider die bijna vanaf het begin de strijd tegen het virus aanvoerde, ook al bestaan daarvoor weinig bewijzen.

‘Het Chinese volk gaf blijk van veerkracht, ijver en moed,’ volgens de tekst aan het einde van de expositie. ‘En voor de Communistische Partij van China kwamen, zoals altijd, de mensen en hun levens op de eerste plaats.’

© The New York Times

Vertaling René ter Steege

Lockdowns in het noorden

In het noorden van China zijn 22 miljoen mensen weer in een strenge lockdown geplaatst na de grootste uitbraak van het coronavirus in maanden in de provincie Hebei, vlak bij Peking, meldt The New York Times. Het gaat om lokale lockdowns in een aantal steden in Hebei en enkele wijken van Peking waar het virus de kop op heeft gestoken. Ook in de provincie Heilongjiang is een lockdown van kracht. Vergeleken met de cijfers in Europa is de omvang van de uitbraak niet eens groot: in de miljoenenstad Shijiazhuang waren er 600 nieuwe gevallen sinds begin deze maand. Om alle potentiële patiënten te identificeren is een massaal testprogramma op touw gezet. Alle 11 miljoen inwoners van de provinciehoofdstad zijn volgens het Amerikaanse nieuwsnetwerk NPR afgelopen week reeds getest. De drastische lockdowns zijn mede ingesteld met het oog op de naderende nieuwjaarsviering op 12 februari. Gehoopt wordt dat de uitbraken in de kiem worden gesmoord, zodat deze feestdag niet voor een tweede jaar in lockdown moet worden gevierd. Gezondheidsofficials wijten de uitbraak aan de lakse navolging van de regels in landelijke gebieden.

Tom Kieft

null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden