PlusNieuws

Megadam Guinee bedreigt wetlands in Centraal-Mali

Aanplant van bourgou, riviergras, gaat de verdroging tegen van de wetlands in Centraal-Mali. Maar nu wordt deze binnendelta van de Niger bedreigd door de aanleg van een dam.

Vee in de wetlands in de binnendelta.Beeld Wetlands International

De bouw van waterdammen in rivieren leidt in heel Afrika tot geschillen tussen landen over het gebruik van water. De opwekking van de broodnodige elektriciteit om economieën een impuls te geven en droge grond te irrigeren voor een ­hogere landbouwopbrengst, blijven echter een grote stimulans om rivieren te bedwingen.

Zo ook de rivier de Niger, die stroomt door een van de armste gebieden ter wereld. De Niger is met zijn 4180 kilometer de levensader voor ­miljoenen mensen in West-Afrika. De rivier ­begint in Guinee, waar de enorme Fomidam moet komen.

De Niger stroomt niet direct in westelijke richting naar zee – slechts enkele honderden kilometers verder – maar maakt een enorme omweg naar het noordoosten, naar Mali, om vervolgens weer naar het zuidoosten af te buigen naar ­Niger en via Nigeria de oceaan te bereiken.

De binnendelta van de Niger, in Centraal-Mali, vormt het op twee na grootste wetland – een drassig gebied – van de wereld, met ruim 4 miljoen hectare. Het gebied heeft een grote bio­diversiteit met alleen al zo’n 350 vogelsoorten. Vissers, veehouders en rijstboeren in de delta zorgen voor het leeuwendeel van de voedselvoorziening in het land.

Herders, boeren en vissers

Toch staat het enorme gebied aan de randen van de Westelijke Sahara onder druk door de oprukkende woestijn. De organisatie Wetlands International probeert deze ontwikkeling te keren door met lokale gemeenschappen velden met bourgou aan te leggen in gebieden die jaarlijks overstromen. Bourgou is drijvend gras, dat in de uiterwaarden van de Niger tot diep in het water groeit. De bourgouvelden zijn de kraamkamers voor de 130 vissoorten in de rivier. Het riviergras is tevens de belangrijkste voedselbron voor koeien. Ook de groei van rijst verbetert erdoor.

“Wetlands Internationaal werkt al twintig jaar in Mali,” zegt de lokale directeur Karounga Keita door de telefoon uit de hoofdstad Bamako. “Door bourgou te planten herstellen we de delta in het gevecht tegen de verdroging. We hebben al 1500 hectare aangelegd, waarvan 10 procent dit jaar.”

Centraal-Mali is sinds vijf jaar het epicentrum van een jihadistische strijd van IS en Al Qaida, maar ook van vijandelijkheden tussen diverse lokale volken, zoals de Fulaniherders, de ­Dogonboeren en de Bozo- en Somonovissers. De laatste jaren zijn Fulani- en Dogondorpen wederzijds op brute wijze uitgemoord.

Confrontaties

De etnische spanningen tussen de volken ­nemen toe door woestijnvorming, bevolkingsgroei, klimaatverandering en een afwezige overheid, die dus ook niemand bescherming biedt. In het krimpende leefgebied raken grote groepen mensen op drift in hun zoektocht naar gebieden waar ze wel veilig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. En dat leidt weer tot ­gewelddadige confrontaties met andere volken.

“In de gebieden waar wij werken, hebben we coalities gesmeed tussen die bevolkings­groepen over het gebruik van water. We hebben belangenorganisaties opgericht van vissers, veehouders en boeren in lokale gemeenschappen en die werken samen. Bourgou verenigt hen. Hoe meer bourgou we kunnen uitzetten, hoe profijtelijker het voor iedereen is. Waar wij werken, zijn dan ook veel minder conflicten en nemen sociale spanningen af,” zegt Keita trots.

“Zelf de jihadisten accepteren onze aanwezigheid in die gebieden. Ze zien het belang van wat wij doen. We laten ons niet in met politiek. Uiteindelijk geeft onze aanpak vertrouwen tussen de diverse gebruikers van het drasland hier.”

Maar het succesverhaal in een van de moeilijkste gebieden ter wereld loopt volgens Keita gevaar. In de Niger en de zijarmen ervan worden steeds meer dammen gebouwd. Vooral de ­geplande Fomidam, bij het plaatsje Folon in Guinee, ziet hij als een bedreiging. De dam moet tussen de 40 en 54 meter hoog worden.

Het waterreservoir achter de dam zal zo’n 500 vierkante kilometer land onder water zetten. De dam moet een vermogen kunnen opwekken van bijna honderd megawatt. Elektriciteit kan ­Guinee goed gebruiken en ook Mali zou er, volgens wederzijdse afspraken, van profiteren.

Milieueffecten

In de loop van de Niger staat al de Sélinguédam in Mali, die goed is voor 44 megawatt. Verder zijn er nog zeker vier dammen in de planning of ze worden al gebouwd in Guinee, Mali en Niger. De Fomidam in de bovenloop van de rivier heeft, in vergelijking met de rest, een enorme omvang.

Een Chinees bedrijf zou inmiddels begonnen zijn met de grondconstructie voor de Fomidam, al zijn de plannen voor de bouw nog niet af. De internationale tak van de Nederlandse commissie voor milieueffectrapportage, NCEA, bracht eind 2018 een advies uit over de sociale en ­milieutechnische consequenties van de bouw. Voorzitter Tanya van Gool van de werkgroep legt uit dat ze adviseren wat er allemaal in zo’n onderzoek moet komen.

Zo moet worden besloten welke prioriteiten de dam heeft bij waterschaarste. Ook moet worden gekeken naar de relatie met andere dammen in de Niger. “De belangrijkste vraag is: hoe manage je de Fomidam en wie worden erbij betrokken?” Van Gool doelt dan op de landen die stroom­afwaarts de consequenties merken als er minder watertoevoer is. Ze pleit voor een structuur voor grensoverschrijdend watermanagement door de landen die afhankelijk zijn van de Niger.

Keita is daar een groot voorstander van. Minder water betekent minder drasland en dan helpt bourgou planten ook niet. Het liefst ziet Wetlands International dat die dam er helemaal niet komt, maar dat lijkt een gepasseerd station. Het baart zorgen dat er nauwelijks overleg is tussen Guinee en de landen stroomafwaarts. De vissers, boeren en veehouders in de delta hebben helemaal geen stem, terwijl zij voor hun ­levensonderhoud volledig afhankelijk zijn van de waterstand in de rivier. Het is nog altijd de ­Niger die hun draslanden in leven houdt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden