PlusNieuws

Massaal Russisch verzet tegen Poetins bloedige oorlog blijft uit: ‘Gelederen in Rusland lijken zich juist te sluiten’

Na zes weken oorlog – na ‘Boetsja’ en toenemende sancties – is antiregeringssentiment onder Russen weinig zichtbaar. Intussen lijkt de staatstelevisie het land klaar te stomen voor nog meer gruwelijkheden in Oekraïne.

Tom Kieft
Een verwoeste Russische tank in Boetsja, waar Russische militairen waarschijnlijk honderden burgers hebben gedood. Beeld ANP / EPA
Een verwoeste Russische tank in Boetsja, waar Russische militairen waarschijnlijk honderden burgers hebben gedood.Beeld ANP / EPA

Nadat in de begindagen van de oorlog enkele protesten in steden als Moskou en Sint-Petersburg hard zijn neergeslagen, is verzet in Rusland vrijwel absent of in elk geval weinig zichtbaar. Voordat het Russische leger Oekraïne eind februari binnenviel, heerste er in Rusland veel onvrede over de regering wat betreft corona, corruptie en armoede. Maar volgens een peiling van het redelijk betrouwbaar geachte onafhankelijke peilingbureau Levada is de steun voor Poetin inmiddels aanzienlijk toegenomen, tot wel 83 procent.

Er was de verwachting – of hoop – dat de ‘gewone’ Russen, met vaak vrienden of familieleden in Oekraïne, en masse in verzet zouden komen tegen Poetins bloedige oorlog. Maar zes weken van strijd, na ‘Boetsja’ en na almaar toegenomen druk vanuit het Westen middels sancties, heeft de Russen niet tot groot verzet aangezet, integendeel. “Waar het Westen hoopte met sancties een snelle toename van anti-regeringssentiment te krijgen waardoor er druk zou komen op Poetin om de oorlog te stoppen, is feitelijk het tegenovergestelde gebeurd,” zegt Bob Deen, coördinator van het Rusland en Oost-Europa-centrum aan het Instituut Clingendael. “De gelederen in Rusland lijken zich op dit moment juist te sluiten.”

Hard bestraft

Hoe groot de steun daadwerkelijk is voor de oorlog in Oekraïne is onmogelijk te achterhalen. Het is aannemelijk dat veel Russen zich niet tegen Poetin durven uit te spreken. Ze weten wat het gewenste antwoord is bij dergelijke enquêtes en dat verzet hard wordt bestraft. Door een nieuwe wet is het zelfs verboden de ‘speciale operatie’ in Oekraïne een oorlog te noemen. Overtreders wacht een celstraf van maximaal 15 jaar.

Maar angst alleen verklaart de steun voor Poetin niet. “Het speelt ook mee dat Russen niet willen inbinden voor westerse druk en het onacceptabel achten om militair van Oekraïne te verliezen,” zegt Deen. “Dat komt doordat Russen gevoelig zijn voor het idee: we zijn een groot land, we moeten ons niet door Oekraïne laten bedreigen en door het Westen de les laten lezen.”

Een belangrijke aanjager voor zulk gedachtegoed is de jarenlange propagandacampagne vanuit het Kremlin. De afgelopen maanden is vanuit Rusland de retoriek over het ‘door nazi's geregeerde’ Oekraïne geïntensiveerd, maar Poetin is al ruim een decennium bezig met het bouwen aan een narratief dat het militair ingrijpen in het buurland helpt te rechtvaardigen.

Neonazi’s en fascisten

“Veel generaties Russen, waaronder die van de dienstplichtigen die nu vechten in Oekraïne, zijn opgegroeid met het idee dat Oekraïners neonazi’s en fascisten zijn die moeten worden uitgeroeid,” aldus Keir Giles, een Rusland-expert die voor de Navo onderzoek deed naar Russische desinformatie. “Het speelde al jaren, al is daar in het Westen lange tijd geen aandacht voor geweest.”

Sinds de gruwelijke onthullingen in Boetsja wordt de Russische retoriek nog verder opgevoerd. Niet alleen wuift het Kremlin die slachtingen – op de inmiddels bekende wijze – weg als gefabriceerd, in talkshows en staatsmedia worden de Navo en Oekraïne voor de slachtingen verantwoordelijk gehouden en wordt almaar nadrukkelijker gepleit voor een oorlog tot het bittere eind tegen Kiev, waarbij ook nucleaire wapens steeds minder taboe zijn.

“In de media zie je hoe Oekraïne als land en als volk steeds verder wordt ontmenselijkt. Dat baart me zorgen,” zegt Deen. “Het vorige verhaal – ‘Er is een naziregering aan de macht, we gaan Oekraïne bevrijden’ – viel niet te rijmen met het maken van veel burgerdoden, maar dit narratief, waarin alle Oekraïners gebrainwashte nazi’s worden genoemd, legitimeert nog zwaardere tactieken op het slagveld.”

Nieuw narratief

Zulke retoriek kan volgens Ruslandexpert Deen de toch al moeizame vredesonderhandelingen verder bemoeilijken. “Tegelijkertijd kan het Kremlin, dankzij zijn greep op de media, ‘het narratief’ ook eenvoudig weer aanpassen, zo nodig. Als de Russische troepen zijn vastgelopen kan Poetin de operatie evengoed uitleggen als overwinning, door bijvoorbeeld te benadrukken dat Oekraïne heeft beloofd geen Navo-lid te worden en de nazi’s zijn verdreven.”

Zover is het nog niet. Na grote verliezen heeft het Russische leger de focus verlegd van de opmars naar hoofdstad Kiev naar de Donbas in het oosten van het land. Als Rusland erin slaagt de door het Kremlin als onafhankelijk uitgeroepen regio in te nemen, kan dat het verzet hard raken. De Navo vreest dat Rusland dan alsnog richting Kiev zal proberen door te stoten. Giles: “Zolang Poetin denkt dat hij aan het winnen is, is er geen reden voor hem om het conflict te beëindigen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden