PlusAchtergrond

Macron wil toenadering tot Algerije, zonder excuses aan te bieden

De Franse president Macron wil de banden aanhalen met ex-kolonie Algerije, maar het boetekleed aantrekken doet hij niet. Dat is louter ijdelheid, menen de Fransen. Algerijnse media kijken daar anders tegenaan. 

Gistoricus Benjamin Stora schat dat tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog, die duurde van 1954 tot 1962, 500.000 mensen zijn overleden, van wie 400.000 moslims. Beeld AFP
Gistoricus Benjamin Stora schat dat tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog, die duurde van 1954 tot 1962, 500.000 mensen zijn overleden, van wie 400.000 moslims.Beeld AFP

Een huwelijk van 130 jaar dat begon met een verkrachting en eindigde met een scheiding, zo is de kolonisatie van Algerije wel genoemd. Een vechtscheiding dan wel te verstaan, een uiterst wrede strijd die begon in 1954 en eindigde in 1962. De wonden zijn nog altijd niet geheeld. Veteranen van beide kampen die nog in leven zijn en hun nakomelingen koesteren hun eigen waarheden, taboes en blinde vlekken.

Voor de Fransen is het tragische einde van het verhaal het belangrijkst: een miljoen Europeanen moesten het land hals over kop verlaten. Ondertussen werden de zogenoemde harkis, autochtone hulptroepen van het Franse leger, massaal vermoord.

Herinneringskloof

Voor de Algerijnen is de komst van de Fransen in 1830 traumatisch. De verovering ging gepaard met gruwelen die van generatie op generatie werden doorgegeven. Hoeveel wegen er daarna ook werden aangelegd, het devies van de Franse republiek − vrijheid, gelijkheid, broederschap − bleef voor de ‘inheemsen’ altijd een abstractie. Een deel van hun nakomelingen in Frankrijk meent zelfs nu nog tweederangsburger te zijn.

Wat president Macron betreft is het tijd het verleden gezamenlijk onder ogen te zien. Afgelopen zomer vroeg hij de historicus Benjamin Stora, Frankrijks bekendste Algerijespecialist, om een advies over de vraag hoe de ‘herinneringskloof’ is te overbruggen. Vorige week leverde Stora zijn rapport in op het Élyséepaleis, Macron neemt de tijd voor een reactie.

Hij heeft al wel laten weten dat hij geen excuses zal aanbieden, ook al heeft de Algerijnse regering hier in het verleden om gevraagd. En ook al noemde Macron in 2017, toen hij nog kandidaat was voor het presidentschap, tijdens een bezoek aan Algerije de kolonisatie een ‘misdaad tegen de menselijkheid’. Die kwalificatie zorgde voor een storm van verontwaardiging in Frankrijk. Dat weerhoudt hem er van om na A ook B te zeggen. “Boete doen is een vorm van ijdelheid”, zo verklaarde een Élyséewoordvoerder. “Het gaat om een erkenning van hetgeen er is gebeurd, om de waarheid.”

Ook Stora vindt verontschuldigingen niet nodig. ‘Toespraken met excuses helpen niet om de gemoederen tot bedaren te brengen,’ schrijft hij in zijn rapport. Hij verwijst daarbij naar de controverse rond de imperialistische activiteiten van Japan in China en Korea. In plaats daarvan doet Stora onder andere de aanbeveling voor een Frans-Algerijnse commissie Herinnering en Waarheid die getuigenissen moet verzamelen van overlevenden van de oorlog van beide kanten.

De commissie zal onder meer een lijst opstellen van verdwenen personen. In de stad Oran bijvoorbeeld werden in juli 1962 honderden Europeanen ontvoerd en vermoord door de bevrijdingsbeweging FLN.

Halve excuses

Verder stelt Stora voor meer aandacht te schenken aan Algerije op school en op korte termijn drie gebeurtenissen groots te herdenken. Op 25 september zou Macron een eerbetoon aan de harkis kunnen brengen en op 17 oktober het geweld herdenken tegen Algerijnse demonstranten in Parijs. De derde herdenking zal plaats moeten vinden op 19 maart, toen in 1962 het akkoord van Evian werd getekend, het einde van de oorlog.

De Algerijnse media hebben afkeurend gereageerd op het nieuws dat Frankrijk niet door het stof zal gaan. De krant Echourouk bijvoorbeeld schrijft dat Macron zich niet aan zijn beloften houdt, een verwijzing naar zijn ‘misdaden tegen de menselijkheid’-uitspraak. Macrons ambtgenoot Abdelmadjid Tebboune, heeft nog niet gereageerd. De 75-jarige Tebboune, die woensdag werd geopereerd in Duitsland, heeft van excuses tot nu toe niet een heel groot issue gemaakt. In juli vorig jaar zei hij alleen dat Algerije ‘eigenlijk al halve excuses’ heeft gehad en dat het goed zou zijn als er ‘een volgende stap’ zou volgen.

Slachtoffers tijdens de onafhankelijkheidsoorlog

De Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog duurde van 1954 tot 1962. In het conflict stonden niet alleen Fransen tegenover Algerijnen, maar ook Algerijnen tegenover Algerijnen en Fransen tegenover Fransen. Het aantal doden is altijd omstreden geweest. Volgens de historicus Benjamin Stora vielen er 500.000 doden. 400.000 daarvan waren moslim. Dit aantal omvat verder 30.000 Franse soldaten, 4000 Europese burgers (pied noirs) en tussen de 15.000 en 30.000 harkis, Algerijnen die aan Franse kant stonden. Zij werden uit wraak na de oorlog gedood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden