PlusAchtergrond

Macron pakt corona aan, maar is toch kop van jut in Frankrijk

President Emmanuel Macron krijgt weinig lof voor het relatieve succes van zijn land in de strijd tegen corona. Sterker: de Fransen haten de president meer dan ooit.

Zorgpersoneel met een banier: ‘Nee tegen de destructie van de publieke diensten. Verzorgers van het ziekenhuis protesteren. Allemaal allergisch voor Macronnerie.’Beeld AFP

President Emmanuel Macrons regering heeft het coronavirus teruggedrongen, massaontslagen en lange rijen voor voedselbanken voorkomen en de salarissen betaald van mensen die tijdelijk hun baan verloren. Frankrijk betreurt bovendien minder doden door corona dan de buurlanden, Duitsland uitgezonderd.

Macron gaf opdracht tot een strenge lockdown die bijna twee maanden duurde. Aan het slot waarde het virus nauwelijks nog rond. Aanvankelijk kon de regering een slordige, trage aanpak worden verweten, getuige vooral het tekort aan mondkapjes. Meer dan 29.000 mensen zijn omgekomen. Toch heeft Frankrijk de pandemie beter doorstaan dan veel andere landen, zoals de Verenigde Staten, Italië, Spanje en zeker Groot-Brittannië.

Alleen, laat de Fransen het maar niet horen. Niet eerder hadden ze zo’n grote hekel aan president Macron.

De Fransen verwachten veel van hun leiders en zijn bijna altijd ontevreden over hun prestaties. Hoe beter de resultaten, zo lijkt het, hoe minder ze bereid te zijn om hun president lof toe te zwaaien. Macron, die in 2017 aantrad, is geen uitzondering op die regel. Het werpt een schaduw over de resterende twee jaar van zijn ambtstermijn.

Onder Macron daalde de werkloosheid en kwamen er meer banen, maar veel Fransen zijn boos dat hij het werkgevers gemakkelijker maakte mensen te ontslaan. Hij zorgde voor enige overzichtelijkheid in het enorm ingewikkelde en rommelige Franse pensioenstelsel, maar dat kwam hem te staan op maandenlange stakingen. Vakbonden beschuldigen hem van het afbreken van Frankrijks sociale verworvenheden.

Zelfs toen de Fransen dezer dagen hun voorlopige ontslag uit de lockdown vierden en cafés en restaurants weer voorzichtig opengingen, bleek dat de coronacrisis paradoxaal genoeg de ongemakkelijke verhouding tussen president en burgers heeft versterkt.

“De déconfinement verloopt best goed,” zo omschreef de socioloog Olivier Galland de geleidelijke opheffing van de lockdown. “Maar toch lijken de Fransen niet tevreden, en ik geloof ook niet dat ze ooit ergens echt tevreden over zullen zijn.”

Vorige week verklaarde het hoofd van de wetenschappelijke raad van de regering, de immunoloog Jean-François Delfraissy: “In Frankrijk is de epidemie onder controle.” Toch oordelen de Fransen, veel meer dan hun Europese buren, hard over de respons van hun regering op de gezondheidscrisis.

Diepgeworteld wantrouwen

Socioloog Galland, werkzaam bij het Nationaal Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek (CNRS): “Een diep geworteld wantrouwen jegens alle regeerders is nu eenmaal een structureel element van de Franse maatschappij.”

Meer dan de helft van de Europese burgers buiten Frankrijk oordeelt positief over de respons van hun regering op het virus, zelfs in landen die het veel slechter doen. In Frankrijk echter was 66 procent van de ondervraagden negatief, volgens een recente opiniepeiling in de krant Le Figaro.

Macrons gezicht verstrakte laatst bij een vraag op de Franse televisie over zijn gebrek aan populariteit. “Kijk eens hier, ik doe niet aan zelfmedelijden,” was zijn korzelige antwoord. “Liever kijk ik vooruit. Decennialang is dit land gewend geraakt aan twijfel en verdeeldheid. Ik geloof niet in wonderen. Het Frankrijk van het wantrouwen bestaat nu eenmaal, het is niet veranderd.”

Toch viel de regering in de coronacrisis ook een beetje lof ten deel. Die ging echter vooral naar Macrons ingetogen premier Édouard Philippe. “Het gaat best goed,” was het enige dat hij zei over de resultaten van de lockdown. Meer dan 60 procent van de ondervraagden in een peiling van Le Figaro en de nieuwszender France-Info van de publieke omroep vond Philippes optreden ‘overtuigend’.

De Fransen zijn positiever over het beleid, dan over de president.Beeld Tobias Hase/dpa

Voor het linkse weekblad L’Obs was dat laatst de belangrijkste reden om de premier op de omslag te zetten met het onderschrift le coriace: de taaie.‘Kan Macron het zonder Édouard Philippe stellen?’ vroeg het weekblad zich af naar aanleiding van speculaties dat de president zich wil ontdoen van de man die hem in de schaduw stelde. Dat kan volgens geruchten gebeuren als de Fransen de coronacrisis beginnen te vergeten.

Toch was het de president die de belangrijkste maatregelen nam, zoals een strenge lockdown en het inzetten van Franse technologie als hogesnelheidstreinen om zieken te vervoeren. Zo gaat dat in Frankrijk: de president beslist, de natie volgt.

Dus krijgt hij ook de schuld voor wat er misging, zoals het aanvankelijke tekort aan mondmaskers. Eerst wilde de regering dat niet toegeven, later bagatelliseerde de woordvoerster het belang ervan. De Franse media achtervolgden de president wekenlang met dat falen, inmiddels hoor je er bijna niets meer over. Op straat dragen sommigen een masker, maar velen niet.

Voorgelogen

“We werden voorgelogen en dat zit me nog steeds niet lekker,” aldus Marie Balaril (27) universitair docent sociale wetenschappen in Parijs. Ze wijst erop dat ook in Frankrijk experts aanvankelijk verkondigden dat mondmaskers alleen nuttig waren voor professionals in de gezondheidszorg. Later veranderden ze van mening. Macron zei daarover laatst in een interview op televisie: “Laten we wel zijn, begin maart had niemand het nog over maskers. In mijn omgeving had niemand enig benul wat ons te wachten stond. Echt niemand.”

In Frankrijk is het sterftecijfer per hoofd van de bevolking hoger dan in de Verenigde Staten, waar meer dan 100.000 mensen aan corona bezweken. Maar de Franse bevolkingsdichtheid – een uiterst belangrijke variabele in de epidemie – is meer dan het drievoudige. In Frankrijk is sinds de tweede week van april sprake van een scherpe daling van het aantal ziekenhuisopnamen en sterfgevallen.

De ‘man in de straat’ mag Macron dan afkraken, experts en andere gesprekspartners geven zijn regering goede cijfers. Zoals de parlementariër Guillaume Chiche, die onlangs echter Macrons partij La République en Marche (LRM) verliet. Chiche prees het ‘krachtdadig’ optreden’ van president en premier dat volgens hem nu logisch lijkt, maar aan het begin van de crisis veel vragen opriep. Hij doelde op het doorbetalen van lonen in bedrijven die met sluiting werden bedreigd, het verbod op kerkdiensten en de lockdown onder streng toezicht van politie en gendarmerie.

Arrogant en autoritair

Toch keerde Chiche met dertien andere parlementariërs LRM vorige maand de rug toe, waardoor de partij van de president haar kamermeerderheid verloor. Een vooral symbolische tegenslag die volgens Franse media weinig goeds inhoudt voor Macrons toekomst.

Chiche was ooit lid van de Socialistische Partij. Na zijn toetreden tot LRM vonden hij en anderen dat de president zich te vriendelijk opstelde jegens Franse ondernemers. Hun oproepen tot een linksere koers vonden geen gehoor.

De antropoloog Frederic Keck vindt Macrons leiding in de coronacrisis ‘behoorlijk goed’. “Een strakke leiding rondom de president is erg Frans, maar ook relatief efficiënt. De mensen zijn niet tevreden over Macron omdat ze excessief hoge eisen aan hem stellen. Dan vinden ze al snel dat hij het niet goed doet.”

Meer dan de helft van de Fransen keurt de plannen goed om uit de lockdown te komen. Maar ze zijn negatief over Macron zelf: slechts 30 tot 40 procent vindt dat hij de epidemie goed heeft aangepakt. Volgens een andere peiling van Le Figaro vindt 62 procent van de respondenten Macrons optreden ‘arrogant’ en ‘autoritair’.

Soms is Macron zijn eigen ergste vijand, door een regeerstijl die hautain kan overkomen. Tijdens de crisis hield hij lange, bijna literaire toespraken, Macron ten voeten uit. Eerst verweet hij de Fransen hun ‘gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel’, later prees hij hun discipline.

Socioloog Olivier Galland: “Hij houdt van lyrische ontboezemingen, en veel mensen zijn daar nu eenmaal niet zo dol op.”

Laatst was op televisie een videoconferentie te zien van de president met een paar ontevreden topkoks, onder wie Alain Ducasse. Ze vreesden de gevolgen van de lockdown. “De helft van onze restaurants zal deze verplichte sluiting misschien niet overleven,” mopperde Ducasse. Macron, in zijn kantoor in het Elysée, toonde zich niet onder de indruk. Om zijn mond speelde een lichte glimlach voordat hij de klagende chefs met enige nadruk de les las: “Kijk eens, ik houd net zoveel van vrijheid als u. Maar u moet bedenken dat u die vrijheid beleeft in een land als Frankrijk, waar de staat sterk is. In andere landen laat de staat de mensen in de steek.”

© The New York TimesVertaling: René ter Steege

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden